Nie znajdziemy piękniejszego wizerunku starożytnej pary niż rzymscy małżonkowie, namalowani na ścianie w Pompejach, spoglądający na nas z tajemniczym uśmiechem. Kobieta trzyma w ręku tablet i rysik, co świadczy o tym, że umie czytać, że jest kulturalna, dystyngowana. W tamtych czasach tylko mężatki były wykształcone, konkubiny były analfabetkami. Jest to modelowa para, jaką wyobrażano sobie w świecie starożytnej arystokracji na sto lat przed naszą erą: dwoje ludzi, którzy są razem, aby dać miastu dobrych obywateli, którzy utrwalą porządek społeczny i ród. Nie chodzi tu o miłość, ale o małżeństwo, które jest czymś znacznie poważniejszym. Małżeństwo jest obowiązkiem obywatelskim, a dobrym obyczajem jest, aby małżonkowie się dogadywali. W swoich przedstawieniach na sarkofagach zawsze trzymają się za ręce, jakby sugerując formę równości. Taka jest przynajmniej oficjalna moralność... Ale w rzeczywistości są to subtelne symbole.
Świat rzymski to świat niewolnictwa. Żona jest tylko "małą istotką". Od czasu do czasu jest bita. Jeśli zostaje oszczędzona, to z powodu posagu lub szlachetnego ojca. Żona jest tam po to, by mieć dzieci i powiększać majątek. Jest tylko narzędziem pracy obywatela, częścią gospodarstwa domowego.
Niektórzy wolą związek drugiej kategorii z gorszą kobietą, niewolnicą, która została wyzwolona i która staje się "konkubiną". Jest to opcja całkowicie do przyjęcia. Różnica polega na tym, że powstałe w ten sposób dzieci nie dziedziczą.
Świat rzymski jest głęboko macho. Kobieta jest jednak bardziej wolna niż w świecie greckim, gdzie traktuje się ją jak nieodpowiedzialne dziecko. W Rzymie może się rozwieść, kiedy tylko zechce. Czasami mąż nawet nie wie, czy jest jeszcze żonaty, czy już rozwiedziony. Messalina, znudzona cesarzem Klaudiuszem, rozwiodła się i wyszła ponownie za mąż, nie dając mu o tym znać! Zazwyczaj należy wysłać pismo do współmałżonka, aby go o tym poinformować. Przynajmniej, żeby być uprzejmym...
Często bogata, niezamężna kobieta pracuje jako "kobieta na utrzymaniu". Jeśli mężczyzna ma z nią romans, ma ona prawo ubiegać się o rentę. Jeśli jest wdową, sama zarządza swoim majątkiem i może sporządzić testament. W Rzymie "polowanie na wdowy" było jednym z typowych sposobów gromadzenia majątku.
Cudzołóstwo jest tolerowane, ale to zależało od męża. Ci, którzy przymykali oko, nie byli dobrze postrzegani. Rogacza się nie wyśmiewa, obwinia się go za brak stanowczości wobec żony. Nie jest on ani dobrym obywatelem, ani dobrym przywódcą. W mentalności rzymskiej zawsze chodzi o lidera. Jeśli przyłapiesz swoją żonę z kochankiem, masz prawo poddać go kuracji Abelarda: kastracji. W całej legalności. Drobny szczegół, opisany przez Marcjala i Senekę, pokazuje, jak bardzo jest to nieprawdopodobne: młody mąż nie defloruje swojej żony pierwszej nocy, lecz ją sodomizuje. I to w najlepszym towarzystwie! Noc poślubna jest legalnym gwałtem...
Rzym jest społeczeństwem militarystycznym. Kiedy ludzie mówią, że rzymski system cesarski jest geniuszem organizacji, to jest to żart! Przy każdej zmianie panowania wybuchała wojna domowa. Ale Rzymianie urodzili się z przekonaniem, że to oni mają rządzić światem, kobietami. Pewnego dnia Katon Cenzor, surowy człowiek, widzi młodych chłopców wchodzących do burdelu. Mówi im: "Brawo! To lepsze niż chodzenie do łóżka z zamężnymi kobietami! Ważne jest, aby nie robić bałaganu w rodzinach.
Można by pomyśleć , że społeczeństwo rzymskie jest rozpustne. Ale nie! To jest świat całkowicie purytański! Stąd właśnie Satyrykon: opisuje nie to, co się robi, ale to, czego się nie robi, o czym się marzy! W rzeczywistości mamy do czynienia z prawdziwą cenzurą moralności. Kochamy się tylko w nocy, bez zapalania lamp. Tylko libertyni robią to w dzień.
Nagie posągi, wszędzie na ulicach, w pałacach pokazują jedynie jak bardzo wyobrażenia różnią się od rzeczywistych zachowań i oficjalnego dyskursu. Dzięki posągom bogiń Rzymianie mieli najszlachetniejsze, najbardziej zmysłowe, najbardziej dystyngowane wyobrażenie o kobietach: Junona jest wielką panią; Wenus, przepychem; Diana, niezależną łowczynią... A naga Wenus, którą można zobaczyć w Muzeum Kapitolińskim w Rzymie, ukazuje linię pleców tak pionową, tak szlachetną, że aż kusiło, by nadać jej przydomek "księżniczki z pięknym siodłem". Wyobraźnia sięga daleko... Ale nie ma to nic wspólnego z tym obywatelskim słownictwem, z tymi niewolniczymi obyczajami i purytańskimi praktykami. W rzeczywistości istniało więc wiele seksualnych tabu.
Dla Rzymianina istniały trzy największe okropności: spanie z siostrą, spanie z westalką i sodomia. Trzy rzeczy, które zostały przypisane tyranom, takim jak Neron i Kaligula (który był przedwcześnie rozwiniętym szaleńcem).
Dla homoseksualistów ważne jest to, żeby się pociąć, a nie być pociętym. Jeden musi zawsze dominować. Wolny człowiek, nie może dać się wykorzystać. On ma swoją godność! To, co jest najbardziej potępiane przez Rzymianina, to miękkość. Jeśli jesteś zbyt wrażliwy na kobiecość, jesteś miękki. To jest gorsze niż wszystko inne!
"Dla Rzymian miłość jest wielkim niebezpieczeństwem" Nie ma potrzeby mówić o kobiecej przyjemności... Kobieca przyjemność jest zła. Mówi się, że kobiety swoim apetytem odwracają uwagę mężczyzn od obowiązków. Męska przyjemność to słabość, o której się nie mówi. W małżeństwie używana tylko do robienia dzieci,
Dla Rzymian miłość jest wielkim niebezpieczeństwem! Wojskowa samokontrola oznacza nie poddawanie się swoim uczuciom. Mężczyzna, który jest zbyt zainteresowany kobietami, nie ma kontroli nad sobą.