Ponieważ usilnie proszono mnie o wyjaśnienie znaczenia tego pojęcia w wątku na nieco inny temat, spełniam tę prośbę w osobnym wątku. Skupię się na trzech ostatnich spośród sześciu znanych mi znaczeń.
1. (jęz.) Nadrzędna część zdania.
2. (lit.) Narrator (domyślny) fabuły w literaturze (filmie) - jednocześnie podglądacz i prezenter fikcyjnego świata, podsuwający czytelnikowi (widzowi) interpretacje - jest to zwykle autor (reżyser), ale czasem podmiotem jest wydawca (producent) a nawet jakiś dalszy sponsor.
3. (prawn.) Osoba lub organizacja, której prawo przypisuje zdolność do odnoszenia korzyści lub ponoszenia odpowiedzialności.
4. (pot.) Aktywny uczestnik.
5. (fil.) Nosiciel cechy.
6. (pozn.) Autor oceny.

Trzy pierwsze znaczenia są prostymi pojęciami, które mogą a nawet muszą być w każdym przypadku formalnie wskazane, zadeklarowane, zarejestrowane i uznane. Skupię się więc na trzech ostatnich znaczeniach.

Zacznę od przywołania spostrzeżenia Kanta, że jedną z kategorii myślenia jest dualizm podmiot/przedmiot. Wychodząc z tego założenia należałoby formalnie podejść do zagadnienia w taki sposób, żeby pojęcia "podmiot" o "przedmiot" uznać za tzw. pojęcia pierwotne, tak jak w matematyce za pojęcia pierwotne uznaje się "zbiór" i "element zbioru". Pojęcia pierwotne "definiuje" się przez przykłady i synonimy. Zastanówmy się, czy to podejście możemy zastosować każdego z tych trzech (ostatnich) znaczeń. Zauważmy od razu, że synonimem podmiotu jest subiekt a przedmiotu - obiekt.

4. Niebanalnym przykładem jest społeczne zjawisko manipulacji. O osobie dokonującej manipulacji na nieświadomych frajerach możemy powiedzieć, ze jest podmiotem wydarzeń, podczas gdy inni uczestnicy wydarzeń są tylko obiektami manipulacji.

Ogólnie mamy jakiś rodzaj aktywności, więc sprawcę nazywamy podmiotem, a cele i narzędzia sprawcy nazywamy przedmiotami.

5. Jeżeli za przykład weźmiemy kamień, a za jego cechę uznamy twardość, to mamy obowiązek powiedzieć, że kamień jest podmiotem twardości. Widać, że znaczenie to nie pasuje do tego, o czym myślał Kant - absurdem byłoby stwierdzenie, że "twardość" jest przedmiotem w przeciwieństwie do "kamienia", który nie jest przedmiotem, ale jest podmiotem.

Po głębszym namyśle znaczenie to też odrzucamy z naszych rozważań, jako zbyt formalne i banalne, tak jak odrzuciliśmy trzy pierwsze.

6. Klasycznym przykładem jest tutaj obserwator fizyczny lub myśliciel matematyczny (metajęzyk) jako podmiot, a przedmioty oceniane są pod kątem adekwatności lub prawdziwości. Warto zwrócić uwagę, że przedmiotami nie są realne materialne obiekty, ale dane zmysłowe lub wytwory umysłu, poddane procesom poznawczym.

Innym przykładem tego znaczenia jest podmiot etyczny i obiekt wartościowany. Jeżeli Kowalski mówi, że Nowak jest złym człowiekiem, to Kowalski jest podmiotem tej oceny, a Nowak jej przedmiotem.

4+6. Pozostało nam więc skupić się już tylko na znaczeniach 4. i 6. Spróbujmy najpierw zastanowić się, czy nie można tych znaczeń połączyć w jedno. Skoro ocenianie jest rodzajem aktywności, to może można uznać, że to jest to samo znaczenie. Można skupić się na różnych aspektach, pewnie w różnych gałązkach wątku tak się stanie. Tutaj przywołam tylko jeden aspekt - aspekt wzajemności i partnerstwa.

Jeżeli postawimy naprzeciwko siebie dwóch obserwatorów, np. psychologów, jest jasne, że każdy z nich może obserwować drugiego i badać jego zachowanie (i jego słowa) jako przedmiot badania psychologicznego - każdy z nich może wystąpić jednocześnie w dwóch rolach: przedmiotu i podmiotu. Jednak gdy zaczną oni swoje słowa traktować jak element prywatnej, przyjacielskiej rozmowy, wtedy przestają być w relacji (wzajemnej) podmiot/przedmiot i stają się partnerami.

Zastanówmy się, czy w wypadku manipulacji lub innej aktywności możemy uzyskać to samo zjawisko wzajemności. Weźmy np. żonę, która metodą kar i nagród (jedzenie i seks) manipuluje mężem, żeby on więcej zarabiał i więcej pracował, i żeby unikał degradacji. Wyobraźmy sobie, że on tego nie wie, traktuje zmienność względów żony jako objaw zmiennego humoru, a sam manipuluje żoną, żeby gotowała mu to, co lubi i dawała mu seks wg jego upodobań, metodą preparowania informacji o niespodziewanych premiach, karach, awansach i degradacjach.

Jest dla mnie widoczne, że podmiot aktywności jest innym znaczeniem niż podmiot poznawczy, gdyż w relacji aktywności nie może być wzajemności. Jeśli żona i mąż zorientują się, że są obiektami manipulacji, przynajmniej jedna z dwóch manipulacji naturalnie ustanie - gdyż co najwyżej jedno z nich może zgodzić się na rolę obiektu manipulacji. Jeszcze wyraźniej widać to na przykładzie niewolnictwa.

Porównajmy teraz istotność znaczeń 4. o 6. Weźmy w tym celu przykład artysty, który czyni z innego człowieka (jego skóry, włosów, ubrania) dzieło sztuki. Mamy więc artystę (4.), który jest podmiotem aktywności i mamy przedmiot tej aktywności - dzieło sztuki w postaci człowieka, który siedzi lub stoi przed lustrem i ocenia (6.) wartość tej sztuki, tak jak widz czy krytyk ocenia wartość rzeźby lub obrazu artysty.

Kogo w tym układzie nazwiemy "prawdziwym" (lub istotnym) podmiotem - czy artystę rzeźbiącego swoje dzieło, czy klienta oceniającego wartość dzieła sztuki? Które znaczenie - 4. czy 6. - przyjmiemy jako bardziej interesujące do dyskusji - o objaśnienie którego znaczenia zostałem poproszony? Moim zdaniem ciekawe jest znaczenie 6. i tylko o nim warto dalej dyskutować.