Nie mam zamiaru rozpisywać się tutaj ani dywagować nad tym, czy zawsze należy mówić prawdę, a czy czasami trzeba skłamać. Tematem tego, co niżej zostanie napisane, ma byc problem postawy ludzi wobec prawdziwości wypowiadanych przez nich zdań oraz przyjmowania argumentów strony przeciwnej. Mimo że "prawdziwość" oraz "argument" to kwestie z dziedziny epistemologii i logiki, w życiu codziennym mają one jeszcze drugie, etyczne dno.
Ponoć żyjemy w czasach postmodernizmu. Abstrahując od trafności tej diagnozy, wszędobylski relatywizm epistemologiczny jest aż nazbyt zauważalny. Oprócz całego podłoża aksjologicznego zjawisko to powstało również na skutek oddziaływania demokracji i liberalizmu, które są od siebie nieoddzielnie złączone i dominują jako modele życia w większości państw na świecie*. W takim demokratyczno-liberalnym modelu musi istnieć dyskusja i wymiana poglądów, dlatego każda opinia jest cenna. Wartość tego pluralizmu jest o tyle cenna, że w wielu spornych kwestiach nie możemy twierdzić nic na pewno. Wiele twierdzeń, które kiedyś były uważane za pewniki, dziś uważa się za absurdy. John Stuart Mill miał rację, gdy powyższymi uwagami argumentował za wolnością słowa. Niestety doszliśmy do stanu, którego nawet Mill optujący z czysto społecznych powodów za relatywizmem z pewnością by sobie nie życzył. Wielu ludziom przestało zależeć na tym, czy to, co mówią, jest prawdziwe. Całkowicie nie przeszkadzają im sprzeczności w wyznawanym przez nich światopoglądzie, a jeśli nawet podejmą dyskusję i w niej przegrają, wciąż z uporem obstają przy swoim, kwitując całą polemikę: "Ty masz swoją prawdę, a ja mam swoją".
Relatywizm epistemologiczny to stanowisko, mówiące że nie ma prawdy absolutnej, a na każdy temat istnieje wiele równorzędnych ze sobą opinii. Problem polega na tym, że relatywizacja ma swoje granice. Wyobraźmy sobie pomieszczenie pełne krzeseł, w którym stoją dwie osoby. Jedna z nich stwierdza, że w tym pokoju są krzesła, a drugą wypowiada pogląd przeciwny, że w tym pomieszczeniu nie ma krzeseł. Czy ich opinie są równorzędne? Można mieć wątpliwości. Podobnie jest przy tautologiach logicznych. Co z tego, że zdania typu "p=p" niby ograniczają się tylko do języka? Nawet jeśli tak jest, to nie zmienia to faktu, że jest to tautologia, czyli zdanie prawdziwe w każdym świecie możliwym. Poza tym argumentacja, że to jest prawdziwe tylko na płaszczyźnie języka, jest dowodem niewiedzy argumentującego o pewnych sprawach. Język służy nam do opisu świata, a prawdziwość jest cechą zdania. Bez istnienia języka nie byłoby problemu prawdziwości.
Ten przydługi akapit o relatywizmie miał mi posłużyc do pokazania, że "tumiwisizm" w kwestii prawdziwości jest nie do końca uzasadniony, a wiele obiegowych przysłów typu "moja i twoja prawda", "punkt widzenia zależy od punktu siedzenia", to w dużej mierze absurdy. Ciąglę spotykam się z dziwnie pojętą tolerancją i jakimś osobliwym konwenansem, który zabrania stanowczości w wypowiadaniu poglądów, czasami zabrania wypowiadania ich w pewnych sytuacjach w ogóle, bo to niby niegrzeczne, a przede wszystkim nakazuje tolerować każde zdanie, nawet jeśli wydaje się ono totalnym absurdem. Używając słowa "tolerancja", nie mam na myśli, że należy palić ludzi na stosie lub wsadzać ich do więzień, jeśli się z nimi nie zgadzamy. Mam na myśli te sytuacje, gdy słowa "tolerancja" używa się wtedy, gdy zabrania sie krytyki i przekonywania do własnych poglądów nawet wtedy, gdy strona prowokująca do dyskusji zachowuje wszelki zasady etykiety obowiązującej przy polemikach. Każdy ma prawo to włąsnej opinii. To prawda. Mylić się jest rzeczą ludzką. To też prawda. Jednak ludzie zapominają, że rzeczą głupców jest trwać w błędzie i częstokroć nawet pomimo wykazania oczywistych sprzeczności w czyichś poglądach, ta osoba dalej obstauje przy swoim, uciekając sie do taniej relatywizacji w stylu "punkt widzenia zależy od punktu siedzenia". Jest to godne zauważenia, że częstokroć, gdy ktoś nie ma już nic inteligentnego do powiedzenia ucieka się do relatywizmu lub do stwierdzenia niedefiniowalności. Dalej. Nie ma czegoś takiego, jak "moja prawda i twoja prawda". Są tylko opinie, które dopiero mogą stać sie prawdziwe. O ile faktycznie czasami trudno jest ustalić prawdę na temat niektórych kwestii, to tak skrajny relatywizm jest nie dość, że nie uzasadniony, to znosi się sam.
Co w tym złego? W demokracji, gdzie musi dochodzić do wymiany poglądów, trzeba dojść do jakichś konsensusów, które potem mają przekształcić sie w prawo. Jak możliwa jest dyskusja, gdy wszystkie twierdzenia są rzekomo równie prawdziwe? Czytelnicy tego forum powinni dobrze wiedzieć o tym mówię. Wystarczy, że wspomną te wszystkie dyskusje z wierzącymi, a nawet ze swoimi znajomymi. Szlag może człowieka trafić, gdy dowodząc czegoś, słyszy się: "To jest względne". W ten sposób można np. za pomocą mass mediów wcisnąć człowiekowi wszystko, a ten będzie to uparcie wyznawać, bo to będzie "jego prawda". Dogmatyzm jest głupotą, ale relatywizowanie każdej tezy nie mniejszą.