Kiedy ratownik, przypięty asekuracją do drabinki znalazł się nad nabierającą wody tratwą wypełnioną ponad setką Afrykańczyków, szybko zdał sobie sprawę, że nie tylko nie uratują tych ludzi, ale z najwyższym trudem zdołają podjąć najwyżej jedną osobę. Morze, dotąd dość spokojne, rozkołysane teraz zachodnim wiatrem nieubłaganie przyśpieszało tragiczny kres eskapady nieszczęśników, wypuszczonych na wodę przez bezwzględnych przemytników, za co zapłacili nie tylko oszczędnościami całego życia, ale i samym życiem.

   Wtedy w samym środku wypełnionego czarnoskórymi pontonu zauważył białą kobietę. Nie ulegało wątpliwości, że była to Europejka - wyciągała ręce, jak pozostali, w jego stronę, błagając o ratunek. Nie miał czasu na myślenie skąd się tam wzięła i kim była, trzeba było działać: ci, którzy byli jeszcze wewnątrz, stali w wodzie, część już zaczęła wyskakiwać za burtę. Jeszcze tylko kilkadziesiąt sekund i dopełni się kolejny już morski dramat na Morzu Śródziemnym.

   Przerażenie w jej oczach nie było mniejsze, niż pozostałych, najłatwiej byłoby podjąć tę matkę z niemowlęciem krzyczącą coś do niego w niezrozumiałym języku, była niemal na wyciągnięcie ręki. Chociaż nie znał jej języka, doskonale wiedział, co mówi.

   Ale połączył się intercomem z pilotem i polecił mu przesunięcie maszyny o kilka metrów, by mógł złapać tę niebieskooką blondynkę. Pilot wykonał manewr i śmigłowiec zawisł nad łodzią. Po chwili kobieta znalazła się w bezpiecznym koszu ratowniczym.

   Kiedy wznosili się ponad dantejską sceną rozgrywającą się na dole, płakała ze szczęścia i wdzięczności, a ja się Was pytam - czy ten ratownik jest rasistą?

***

Wydaje mi się, że faktycznym podłożem rasizmu jest nasza naturalna skłonność do kategoryzacji naszego społecznego otoczenia według kryterium podobieństwa bądź "bliskości". Dzielimy przecież ludzi na "rodzinę" i "obcych", "kolegów" i "nieznajomych" bądź wreszcie i najprościej - na tych, którzy są nam w jakiś sposób podobni: wyglądem, charakterem, światopoglądem, językiem czy choćby upodobaniami muzycznymi z jednej strony - z drugiej szary, anonimowy tłum. To poczucie więzi wzmaga się wtedy, kiedy kontrast zostaje wyostrzony przez radykalnie odmienne tło: biały, nie znający miejscowego języka, zagubiony w jakimś azjatyckim miasteczku oddycha z ulgą ujrzawszy innego białego, zwłaszcza, jeśli to ktoś, kto mówi znanym mu językiem i równie chętnie wita towarzystwo kogoś z własnego plemienia, zmęczony egzotycznym otoczeniem.

Dlatego też dobrą zasadą przyjętą w prawie jest to, by policjanci, prokuratorzy czy sędziowie nie prowadzili spraw, w które mogliby być w jakikolwiek sposób emocjonalnie uwikłani. Ale też ta sama zasada pozwala domniemywać, że rasizm, jako postawa skrajna, jest tylko wyrazem ogólniejszej dyspozycji, która posiada szerokie spektrum możliwego natężenia, a która dotyczy każdego z nas.

Nie wiem, jak bym się zachował w opisanej sytuacji. Chyba tak, jak "bohater".

A to, w przeciwieństwie do dość wydumanych konstrukcji w rodzaju "dylematu wagonika", mogło się zdarzyć naprawdę.