W komentarzu do wątku pt. "Wołyń bez wielkiego otwarcia" jeden z forumowiczów - odbiegając zasadniczo od wiodącego tematu - napisał: "No nie poznaję Cię Arminiusie. Jak był temat o Żydach i tym że mogli się czuć obywatelami drugiej kategorii i w związku z tym np. nie garnąć się do wojska...". Dostrajając się do tej poglądowej częstotliwości, inny komentator zauważył: "Prawdziwi Polacy gardzili mośkami, a Prawdziwi Żydzi gardzili gojami. Przypisywanie takiej ksenofobicznej postawy całej grupie (jednej i drugiej!) jest zwyczajnie niesprawiedliwe. Natomiast próba dowodzenia, że "to oni zaczęli" konflikt ciągnący się tysiąc lat jest po prostu infantylna." W mojej odpowiedzi przyrzekłem zająć się szczegółowo problemem prezentując specyficzny materiał dowodowy dla poparcia mojej tezy - co niniejszym mam zamiar uczynić. Teza moja - wielokrotnie przedstawiana na łamach "Racjonalisty" podnosi, iż stosunek diaspory żydowskiej w Polsce i generalnie w Europie Środkowo - Wschodniej do lokalnej społeczności był niechętny, pogardliwy, wrogi - co wynikało z przeświadczenia Żydów o tym, iż są narodem wybranym Jehowy i jako tacy mają szczególny status - będąc wyniesionymi ponad innymi. Niechętny, pogardliwy i wrogi stosunek chrześcijańskich społeczności lokalnych do Żydów wynikał w bardzo dużym stopniu - jeżeli nie dominującym - z reakcji na ów pogardliwy ekskluzywizm tak charakterystyczny dla nacji żydowskiej. Dowodem na tezę jak wyżej są żydowskie nieprzeliczone materiały proweniencji pamiętnikarsko - wspominkowej , które staram się jak najczęściej prezentować. Oczywiście jest też multum takowych materiałów polsko- chrześcijańskich - ale tych zazwyczaj unikam z względu na ewentualny zarzut ich subiektywności i skażenia antysemityzmem. Warto w tym miejscu napomknąć, iż drugi z zacytowanych autorów dostrzega już "winę" strony żydowskiej - co do niedawna było nie do pomyślenia - stara się jednakże wskazać na drugą polsko - chrześcijańską stronę jaką tę, która w równym stopniu był odpowiedzialna za konfrontacyjne relacje polsko - żydowskie. Tymczasem ogrom materiału wskazuje na to, iż odpowiedzialność strony żydowskiej jest w tym wypadku dominująca. W archeologii doświadczalnej oraz antropologii i etnografii często zdarza się iż badacze sięgają po eksperyment ekstrapolacyjny. Metoda owa polega na tym, iż na podstawie zjawiska teraźniejszego dobrze nam znanego i zbadanego - dokonujemy projekcji w przeszłość aby wyjaśnić pewne kwestie nadal pozostające zagadką. I tak na przykład uczeni badający epokę kamienia tego czy innego - udają się do plemion pozostających ciągle jeszcze na takim właśnie etapie rozwoju i obserwując je - uzyskują cenne dane, mogące rzucić snop światła na życie w epokach będących przedmiotem ich zainteresowania. Życie - bo nie był to celowy eksperyment - napisało właśnie taki scenariusz, scenariusz eksperymentu ekstrapolacyjnego, do problemu, który na intereuje. A więc ad rem.
W 1987 r. niejaki Aaron Rubashkin, rzeźnik z Brooklynu zjawił się w małym miasteczku Postville (stan Iowa, USA) i zakupił znajdującą się tam nieczynną fabrykę mięsa w celu przekształcenia jej w nowoczesny zakład produkujący koszerne mięso na potrzeby ortodoksów żydowskich w USA. Rubashkin nie był byle jakim Żydem, należał do chasydów z sekty Lubawicz - Chabad wywodzącej się z miasteczka Lubawicze - do tej pory istniejącego w pobliżu Smoleńska na terytorium Rosji - onegdaj wchodzącego przez jakiś czas w skład Rzeczpospolitej obojga Narodów. Fakt ten ma newralgiczne znaczenie dla kwestii opisywanej - gdyż wskazuje na wschodnioeuropejskie pochodzenie tegoż odłamu Chasydów, odłamu słynącego z konserwatyzmu, ultraortodoksji oraz hołdowania starym obrzędom i zwyczajom. Jest to więc rodzaj kulturowo - religijnej żywej skamieliny, która z zamierzchłych epok dotrwała do naszych czasów. Wkrótce do Rubashkina dołączyli inni chasydzi i gdy zakład ruszył z produkcją - było ich już w małym Postville ok. 900, podczas gdy nieżydowska społeczność miasteczka liczyła ok. 1300 mieszkańców. A więc doszło do zadziwiającego fenomenu, życie odtworzyło sztetl w amerykańskim stanie Iowa. Wkrótce do szło do konfliktów między jedną a drugą społecznością, które przerodziły się w otwartą wrogość. Kulminacją owej kulturowej konfrontacji było referendum w miasteczku, w celu przejęcia przez miasto terenu na którym znajdował się zakład chasydów, w celu umożliwienia nałożenia podatków na niego oraz posiadania wpływu na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Za owe paskudne relacje między obydwiema społecznościami odpowiedzialni byli ortodoksi żydowscy. To że ja tak twierdzę to bajka. Ale do takich samych wniosków doszedł Stephen Bloom, liberalny Żyd (bardzo istotne), publicysta, który zjawił się w Postville aby czerpać z krynicy tradycji żydowskiej u chasydów z Lubawicz i jak zobaczył na czym ta tradycja polega - dostał odruchów wymiotnych, przestał interesować się tradycją żydowską i - zamiast tego - poświęcił się obserwacji wzajemnych relacji zydowsko - amerykańskich w Postville, pokłosiem czego jest wyśmienita książka pt. "Postville: A Clash of Cultures in Heartland America" opublikowana w 2000 roku. Bloom jednoznacznie opowiedział się po stronie mieszkańców Postville, a przeciwko swoim pobratymcom - chasydom - będąc - między innymi - orędownikiem przeprowadzenia referendum jak wyżej. W swojej książce nie zostawia na ortodoksach prowerbialnej suchej nitki. Ultraortodoksi nie chcieli posyłać dzieci do lokalnych szkół - zakładając swój cheder, żądali wyłącznego dostępu do miejskiego basenu o określonych porach dnia, odrzucali stanowczo propozycję uczestnictwa w ekumenicznych nabożeństwach na neutralnym gruncie, nie odwzajemniali pozdrowień ze strony mieszkańców Postville, unikali nawiązywnia kontaktu wzrokowego z nimi - gdy spotykali ich na ulicy, okazywali na każdym kroku pogardliwy brak jakiegokolwiek zainteresowania otaczającą ich lokalną rzeczywistością.