Dwóch polskich psychologów naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego zdobyło dowody na to, że negowanie istnienia obiektów (rzeczy, osób, zjawisk) może, paradoksalnie, wzmacniać przekonanie, że właśnie istnieją lub zachodzą. Przyczyną tego paradoksu jest efekt psychologiczny znany pod nazwą fałszywych wspomnień związanych z przeczeniem.
   Psychologowie od dawna doskonale zdają sobie sprawę z tego, że ludzka pamięć funkcjonuje w wysoce specyficzny sposób. Na przykład, usilne próby zapomnienia o czymś jakby odświeżają ślad pamięciowy, czego skutkiem jest uporczywe nawracanie niechcianych wspomnień. Podobną właściwość utrwalania wspomnień okazuje się mieć niepozorne słówko "nie".
   W pierwszym z przeprowadzonych eksperymentów zapoznawano dorosłe osoby badane z opisem nowo wybudowanego domu. Niektóre elementy budynku wymieniano w opowiadaniu wprost, o innych wspominano, że w domu ich nie było, a o jeszcze innych nie wspominano w ogóle.
   W drugim eksperymencie w roli osób badanych wystąpiły dzieci w wieku 5 i 6 lat, które zapoznawano z podobnie skonstruowaną historyjką na temat różnych czynności wykonywanych podczas prowadzenia auta.
   Badanie pamięci osób badanych - dorosłych i dzieci, przeprowadzone zaraz po wysłuchaniu opowiadania, nie wypadło jeszcze tak najgorzej. Pomyłki zdarzały się sporadycznie. Ale w przypadku dzieci już na drugi dzień elementy, których wcześniej "nie było", były rozpoznawane istotnie częściej jako "obecne". Podobny efekt wystąpił u osób dorosłych - po kilku dniach elementy wspomniane w opowiadaniu jako nieistniejące były znacznie częściej pamiętane jako właśnie istniejące.
   Być może wiedza o tym paradoksalnym efekcie zostanie kiedyś wykorzystana praktycznie do usprawnienia pracy ludzkiej pamięci. Na razie cały problem polega na tym, że choć negacja wzmacnia wspomnienie danego obiektu, to pamięć ludzka jest zbyt ulotna, by zachowała się w niej informacja, dlaczego dany obiekt lepiej pamiętamy - dlatego, że istniał i powinniśmy go lepiej pamiętać, a może przeciwnie - dlatego, że nie istniał, i tym łatwiej powinniśmy o nim zapomnieć?
   Słówko "nie" działa na ludzką pamięć jak rodzaj alarmu, o którego znaczeniu zapomnieliśmy do tego stopnia, że interpretujemy jego znaczenie zupełnie na odwrót. Dorośli zachowują się w tym przypadku zupełnie jak dzieci.

doi.org/10.1371/journal.pone.0176452