Pałeczki jadu kiełbasianego są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie, głównie w glebie i osadach dennych zbiorników wodnych, które stanowią naturalne środowisko ich bytowania. W dodatku, przetrwalniki bakterii jadu kiełbasianego są dość odporne. Z tego względu w naszym otoczeniu można się na nie natknąć dosłownie wszędzie.

   Przetrwalniki pałeczki jadu kiełbasianego do przekształcenia się w bakterie wymagają jednak dość szczególnych warunków. W przypadku tych szczepów bakterii, które stwarzają zagrożenie dla ludzi, chodzi - między innymi - o odpowiednią temperaturę, nie niższą niż kilka stopni, a optymalnie około dwudziestu pięciu do trzydziestu siedmiu stopni Celsjusza. Pałeczki jadu kiełbasianego preferują środowisko niezbyt zakwaszone i niezbyt zasolone. Co też bardzo ważne, pałeczka jadu kiełbasianego jest bakterią beztlenową. Dopiero wtedy, gdy zaistnieją wszystkie wymienione wcześniej warunki, bakteria szybko się namnaża, wytwarzając po swojej śmierci toksynę, która jest dla człowieka bardzo silną trucizną.

   Botulizm, jak inaczej nazywamy zatrucie jadem kiełbasianym, ma dwie najczęstsze formy. Pierwsza z nich to tzw. botulizm pokarmowy. Dochodzi do niego wówczas, gdy botulina zostaje spożyta wraz z żywnością, w której aktywne pałeczki jadu kiełbasianego zdążyły wytworzyć niebezpieczną ilość toksyn. Druga forma botulizmu to tzw. botulizm niemowląt. Polega ona na tym, że wskutek niedojrzałości układu odpornościowego i flory bakteryjnej u małego dziecka, bakteria namnaża się w jego układzie pokarmowym, czemu towarzyszy wydzielanie szkodliwego jadu kiełbasianego. Botulizm podobnego rodzaju może występować nie tylko u małych dzieci, ale również u dorosłych. Opisano, między innymi, przypadki botulizmu u dorosłych, który rozwinął się wskutek długotrwałej antybiotykoterapii, wyniszczającej naturalną florę bakteryjną w układzie pokarmowym. Ponadto, zdarza się jeszcze botulizm przyranny, gdy beztlenowe bakterie zainfekują tkanki w okolicach zranienia ciała.

   Doskonałe warunki do wytwarzania botuliny przez beztlenowe bakterie jadu kiełbasianego panują w nieumiejętnie przygotowanych przetworach mięsnych, rybnych, owocowych i warzywnych, a nawet mlecznych (sery). Czynnikiem podwyższonego ryzyka zatrucia jest zwłaszcza zbyt niska temperatura na poszczególnych etapach przygotowywania przetworów konserwowanych - pasteryzowanych, peklowanych, suszonych czy wędzonych. Wysoka temperatura działająca przez odpowiednio długi czas zabija bakterie jadu kiełbasianego i ich przetrwalniki oraz powoduje rozkład botuliny.

   Botulizmowi niemowląt trudniej zapobiegać stosując wysoką temperaturę czy inne środki dezynfekujące do unieszkodliwiania przetrwalników bakterii jadu kiełbasianego. Wymagałoby to stworzenia sterylnego otoczenia, do którego przetrwalniki potencjalnie groźnych bakterii nie miałyby możliwości przeniknąć. W dodatku małe dzieci często biorą brudne rączki i różne inne brudne rzeczy do buzi, gdyż jest to dla nich ulubiony sposób poznawania rzeczywistości. Tą drogą przetrwalniki bakterii dostają się do dziecięcego organizmu. Flora bakteryjna w układzie pokarmowym niemowląt nie jest jeszcze w pełni rozwinięta, co sprzyja kolonizacji jelit przez bakterie jadu kiełbasianego, które dopiero tu wytwarzają niebezpieczną toksynę. W przypadku botulizmu pokarmowego toksyna powstaje poza organizmem.

   Warto pamiętać, że do czynników ryzyka botulizmu niemowląt należy, między innymi, spożywanie przez małe dzieci surowego miodu. Miód zawiera bowiem stosunkowo często przetrwalniki bakterii jadu kiełbasianego, które pszczoły przypuszczalnie znoszą do ula wraz pożytkiem zanieczyszczonym drobinami kurzu (choć jak to się dokładnie dzieje, do końca nie wiadomo). Nie jest również tajemnicą, że pszczoły lubią obornik i gnojowicę, które są dla owadów pożądanym źródłem wody i soli. Przetrwalniki pałeczki jadu kiełbasianego masowo znajdowane są w odchodach trzody chlewnej. Dlatego uprawy nawożone odchodami zwierząt też mogą być źródłem przetrwalników tej bakterii znajdowanych w produktach pszczelich.

   Jak wykazują wyniki badań autorstwa polskich naukowców, przetrwalnikami pałeczki jadu kiełbasianego zanieczyszczony jest również miód pochodzący z małych polskich pasiek. Przetrwalniki pałeczki jadu kiełbasianego wystąpiły w około jednej piątej próbek pobranych z pasiek złożonych z co najwyżej dwudziestu ulów. Dominowały w nich przetrwalniki bakterii wytwarzających toksynę typu A i B, czyli szczepów, które najczęściej wiąże się z przypadkami botulizmu niemowląt.

   Co ważne, miód zanieczyszczony przetrwalnikami bakterii nie różni się wyglądem, smakiem i zapachem od miodu wolnego od przetrwalników. Obecność przetrwalników w miodzie można stwierdzić tylko za pomocą zaawansowanych metod laboratoryjnych.

   Stosunkowo najwięcej przetrwalników w przeliczeniu na gram miodu odnaleziono w miodzie wielokwiatowym, spadziowym i nektarowo-spadziowym (w skrajnych przypadkach doliczono się nawet tysiąca ośmiuset przetrwalników w gramie miodu). Stosunkowo najmniej przetrwalników występowało w miodzie akacjowym, lipowym i rzepakowym, zaś miód gryczany okazał się zupełnie wolny od zanieczyszczeń przetrwalnikami pałeczki jadu kiełbasianego.

   Należy podkreślić, że przetrwalniki pałeczki jadu kiełbasianego można znaleźć w miodzie z całego świata i polski miód nie odbiega pod tym względem istotnie na niekorzyść w porównaniu z miodem pozyskiwanym w innych krajach Europy, Azji i obu Ameryk. W wielu krajach obecność przetrwalników pałeczki jadu kiełbasianego stwierdza się w od kilku do ponad dwudziestu procentach próbek miodu pobranego od lokalnych producentów. Z tego też powodu coraz częściej zaleca się oznaczanie surowego miodu pszczelego jako produktu nieodpowiedniego dla dzieci przed ukończeniem pierwszego roku życia.