W roku obecnym mija 200 rocznica śmierci T. Kościuszki, która to okoliczność zaskutkowała - między innymi - koncertem pod patronatem Prezydenta RP, na którym wykonano - między innymi - utwory muzyczne skomponowane przez naszego wielkiego rodaka. Okrągła rocznica śmierci Kościuszki stanowi okazję do przypomnienia sylwetki i dzieła innego wybitnego Polaka i Poleszuka - Mateusza Butrymowicza. Poniżej zamieszczam link do jego noty biograficznej - teraz natomiast skoncentruję się na jednym z wielu zagadnień, którymi zajmował się w swoim życiu Butrymowicz. Otóż jako wielki orędownik podniesienia poziomu ekonomicznego Polesia, zbadał on wnikliwie "zagadnienie żydowskie" na jego terenie oraz w całej ówczesnej Polsce i stał się gorącym zwolennikiem stanowczych reform ( w dobie Sejmu Wiekiego) majacych na celu zasadniczą zmianę statusu i kondycji populacji żydowskiej w Polsce. Uwagi swoje zawarł w broszurze zatytułowanej "Sposób uformowania Żydów polskich w pożytecznych krajowi obywatelów" opublikowanej w 1782r. Po raz drugi ropzprawa owa pod nieco innym tytułem została opublikowana w 1789 r. Proponując radykalne reformy (uchodzące za postępowe, liberalne i biorące pod uwagę interes Żydów) mające dokonać metamorfozy diaspory żydowskiej w Polsce - Butrymowicz w wielu wypadkach dokonuje analizy aktualnego ( koniec 18 wieku) stanu rzeczy. I właśnie tym fragmentom jego rozprawy warto jest się uważnie przyjrzeć - do czego zachęcam podając link do jego dziełka. A tymczasem dla rozbudzenia zainteresowania - zamieszczam kilka stosownych cytatów:

"Nie może bydź nic dziwnieyszego, iak Źyd Polski w swoim ubiorze,
wystawiony zawsze na szyderstwo pospolswa, dziwno iest, że się
w nim kocha, że go dotąd nie odmienił, ile że ten ubiór nie musi bydź
przywiązanym do religii bo widziemy, że, w zagranicznych Państwach
Żydzi chodzą stosownie do sukni kraiowey, ubiór sam przez się lubo
zdaje się bydź rzeczą nader oboiętną, wszakże bardzo daleko wpływa,
w przyczyny zepsucia Żydów naszych, płaszcz naprzykład Żydowski,
zimą y latem w pogodę, y deszcz, noszący się, dwóch naygorszych rzeczy
częstokroć bywa pokrzywką, to iest; niechluystwa y kradzieży, Żyd
bowiem wychodzący z domu choćby był w pół nagi, gdy płaszcz na siebie
wrzucił iużci ubrany, a wcisnąwszy się w zgromadzenie ludzi, osobliwie
w czasie iarmarków, gdy zdobycz iaką dostanie, schowanie iey
pod Płaszcz ma bardzo łatwe."

"Jednym słowem przekonany
ustawicznym doświadczeniem śmiało to wyznać mogę, że Żydzi po
Karczmach mieszkaiący, są to piiawki na nasze poddaństwo, i są zgubiciele
nietylko maiątku ale i zdrowia rolników naszych, zdarza się bowiem
i to że Żydzi dla uczynienia mocnieyszych trunków, oprocz
chmielu rzucać ieszcze zwykli niektórych zioł polnych do trunków, ażeby
piiący tym prędzey się upiiał, co zdrowiu żadną miarą pomagać nie
może, a tak Wioski nasze nigdy ludnieyszemi niezostaną, poki w nich
Żydzi Arędarzami będą.
Cóż mówić, o ich kredytowaniu chłopom które chociaż łatwe czynią
niezmierne wymagaią procenta, iako mnie samemu zdarzyło się raz
Sądzić taką sprawę, iż chłop będąc winien Żydowi Złt: Ośm, co tydzień,
dzień robocizny za procent odbywać iemu musiał. Panowie nie powinni
lękać się zmnieyszenia dochodów swoich z tey okazyi, uczy bowiem doświadczenie,
że własna propinacya przez Chrześcianina utrzymywana
iest daleko zyskownieysza, iak aręda Żydowska, bo chociaż w początkowym
iednym lub drugim roku, karczma każda do swoiey przyidzie ceny."

"Nakazać prawem żeby Żydzi gadali inaczey niż gadaią teraz, niemożna.
Ale mowa ich, zgaśnie sama przez się, ieżeli nie można będzie
Żydom używać innego pisma tylko w kraiowym ięzyku. Jeżeli uchwały
Synagog, dekreta Kahalne, kontrakty, regestra kupieckie, y wszystkie inne
iakiegokolwiek bądź gatunku y rodzaiu pisma, nie innym ięzykiem tylko
krajowym będą pisane, co chociaż w początkach sprawi cokolwiek
trudności, ale nie jest niepodobieństwem, bo iuż w kraiu naszym wiele
znayduie się Zydow, którzy umieią czytać i pisać po Polsku, a nim potrzebą
przynagleni, lepiey się w ięzyku kraiowym wydoskonalą, tym
czasem używać mogą pisarzów Chrześcian, tak iako y teraz używają ich
do pisania Memoryałów, Supplik, etc. Jeżeli drukarnie Żydowskie
w kraiu będą skassowane, sprowadzenie ksiąg z zagranicy zabronione,
a na to miejsce zostawiona wolność tłumaczenia, y drukowania w kraiowym
ięzyku tych wszystkich książek, iakich tylko będą żądali Żydzi;
zapobieży się tym sposobem szalbierstwu, wyświeci się jawnie to co iest
szkodliwego. Żydzi tedy tą ściśnieni potrzebą doskonalić się będą
w kraiowym ięzyku, a przeto otworzą sobie drogę, do poloru y dalszych
nauk, mowa zaś ich teraźnieysza sama z czasem ustanie."

www.ipsb.n(*)ia/mateusz-butrymowicz-h-topor

rcin.org.p(*)1-850_butrymowicz-sposob-o.pdf