Wielu konsumentów uważa, że roczna inflacja już dawno przekroczyła 20 czy 30 proc.
Chleb podrożał w ciągu roku średnio o 23 proc., olej o 28 proc., mięso drobiowe o 46 proc., paliwa niewiele mniej. A węgiel, którym ogrzewa domy i mieszkania trzy czwarte Polaków, drożeje w kilka miesięcy o 250 proc., więc kalkulacje GUS coraz częściej budzą wątpliwości albo nawet drwiny. Nie do końca słusznie.
– Polska ma bardzo dokładny system pomiaru zmian cen – zapewnia prof. Marian Noga, były członek Rady Polityki Pieniężnej. Jeśli amerykański urząd statystyczny oblicza inflację na podstawie cen ok. 350 towarów i usług, a Eurostat bierze ich pod uwagę blisko 420, to nasz GUS prześwietla ceny minimum 1,8 tysiąca towarów i usług. Tyle że wszystkie te urzędy podają swoje wyliczenia jako średnią. A przecież każde z 13,6 mln gospodarstw domowych ma swój własny koszyk inflacyjny, czyli zestaw towarów i usług, które kupuje. – Dlatego niektóre gospodarstwa domowe odczuwają, że inflacja jest niższa, niż podaje GUS. Ale są i takie, dla których inflacja cen z ich koszyka zakupowego wynosi już 20 albo 30 proc.
Urzędnicy od ochrony praw konsumenta powtarzają, że w reklamach najważniejsze treści podawane są małym druczkiem. W liczącym 61 stron ciekawym opracowaniu GUS „Co warto wiedzieć o inflacji” najważniejsza treść jest na stronie 59. Urząd informuje w niej, że z „z uwagi na metodologię badań inflacji prezentowane wielkości są przeciętne i nie mogą odpowiadać spostrzeżeniom i odczuciom poszczególnych konsumentów”. Postrzeganie rzeczywistej inflacji może się bowiem znacząco różnić w zależności od tego, co i kiedy kupujemy, od zasobności portfela, wieku jego właściciela, a nawet miejsca zamieszkania czy wykonywanej profesji.
Kluczem do obliczania wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych jest ustalenie składu koszyka. Czyli oszacowanie, jaką część domowego budżetu przeciętne gospodarstwo domowe wydaje na żywność, transport, utrzymanie mieszkania, zakup mebli czy sprzętu AGD. GUS szacuje to na podstawie wydatków ponad 30 tys. wybranych gospodarstw domowych (patrz wykres). Każda z głównych kategorii dzieli się na mniejsze grupy, a te na jeszcze mniejsze zbiory. W kategorii żywność i napoje większość wydatków to te na produkty mączne, mięso i warzywa. Produkty mączne dzielą się na pieczywo, ciasta i mąki. A te jeszcze na podgrupy. Inspektorzy GUS badają zmiany cen nawet takich osobliwości jak wyroby pończosznicze męskie, naprawa wyrobów szklanych, a nawet konie i kucyki.
Uzbrojeni w tablety inspektorzy GUS zapisują ceny w tysiącach punktów handlowych z 207 rejonów kraju. Z tej mrówczej pracy wyłania się, przefiltrowany przez narzędzia statystyczne, inflacyjny krajobraz – widać, o ile wzrosły ceny towarów i usług z koszyka zakupowego statystycznego gospodarstwa domowego. Tylko że… takie statystyczne gospodarstwo w zasadzie nie istnieje.
Rząd i szefostwo NBP przekonują od kilku tygodni, że sklepowa drożyzna to skutek importu inflacji wywołanej przez Putina. To nieprawda. Wszystkie miary publikowanej przez Narodowy Bank Polski inflacji bazowej, w tym ten najważniejszy – pomijający zmiany cen żywności, nośników energii i paliw – wynoszą ok. 8 proc. Choć w Europie są kraje, gdzie ten wskaźnik jest dwu- lub nawet trzykrotnie niższy. W uproszczeniu można powiedzieć, że zaimportowana przez żywność i paliwa inflacja to ok. 5,5 punktu procentowego. A lwią część inflacji zawdzięczamy nieudolnej polityce fiskalnej rządu i błędom w polityce monetarnej NBP.
Niemniej to żywność, energia i paliwa są tymi kategoriami koszyka GUS, które drożeją ostatnio najszybciej. Każde gospodarstwo, które wydaje na te kategorie ponadprzeciętnie dużą część swoich dochodów, odczuwa inflację jako wyższą od gusowskiej średniej.
O odstępstwach od przeciętnej informuje tak zwana Dziedzinowa Baza Wiedzy GUS, gdzie można znaleźć (znów jednak uśrednione) różniące się między sobą koszyki inflacyjne przedsiębiorcy, rolnika, pracownika najemnego, emeryta i rencisty. Owszem, są wśród nich kategorie, na które wszyscy wydają z grubsza tyle samo. Na przykład telekomunikacja, czyli głównie łączność komórkowa, pochłania ok. 5 proc. wydatków. Ale już udział żywności czy energii w wydatkach familii przedsiębiorców to ledwie 17-18 proc., a w gospodarstwach emerytów aż 30 proc.
Drób podrożał w ostatnim roku o 46 proc., wołowina o 30 proc. Choć nominalnie bogatsi wydają na mięso znacznie więcej niż mniej zamożni, to jednak udział tej kategorii w budżetach przedsiębiorców to zaledwie 5 proc., a w budżetach emerytów aż 8 proc. Jeśli dbający o zdrowie emeryci i renciści statystycznie wydają na drożejące szybko alkohol i papierosy 3,5 proc. swoich wydatków, to rolnicy i etatowcy aż 8 proc.
Subiektywnie mocniej odczuwamy wzrosty cen towarów, które kupujemy często (chleb, mięso czy nabiał). Ceny pralek, lodówek, telewizorów i ubrań, które od lat są umiarkowane, a nawet spadają, nie robią na nas wrażenia. Tym bardziej jeśli kupujemy je na raty zero procent.
Na subiektywne odczuwanie inflacji spory wpływ mają także zmiany dochodów. Nie każdy dostał w minionym roku 40 proc. podwyżki, jak premier Morawiecki. Nie każdy ma też szansę dostać jak górnik 14 pensji w roku. I nie każdy, jak prezes NBP, zarabia milion złotych z okładem (poprzednik Glapińskiego zadowalał się kwotą niższą o 40 proc.). Owszem, wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw rosną dynamicznie, ale to tylko 40 proc. rynku pracy. W małych firmach, urzędach czy instytucjach podwyżki są incydentalne. Przekonamy się o tym już wkrótce przy okazji zapowiedzianego strajku generalnego w ZUS, gdzie zarobki są skandalicznie niskie, a pracownicy sami przynoszą do pracy fotele biurowe, żeby mieć na czym siedzieć.
Każdy ma własną inflację. Jej wysokość zależy od poziomu dochodów, zwyczajów zakupowych, diety czy sposobu spędzania wolnego czasu.
www.newswe(*)uz-nawet-20-30-procent/h4czz9l