Założenie ontologiczne:
Istnieje rzeczywistość niezależna od podmiotu poznającego. Ma ona absolutny, obiektywny wymiar (poziom 1), nie w pełni wyrażalny językiem, niezmienny i pierwotny (por. realizm klasyczny, Tomasz z Akwinu, Platon).
Warstwa konsensusu:
Poznanie rzeczywistości przez człowieka zachodzi poprzez łańcuch: percepcja (zmysły), przetwarzanie poznawcze (intelekt), komunikacja społeczna (język, logika, nauka).
Prawdy naukowe, językowe, logiczne, matematyczne są efektem historycznego i kulturowego konsensusu — oparte są na „metaumowie” (uzgodnionych regułach operowania pojęciami, symbolami, twierdzeniami).
Konsensus nie jest arbitralny: jest zawsze stopniowym przybliżaniem się do prawdy absolutnej, ale nigdy jej pełną realizacją (poznawczy asymptotyzm).
Warstwa indywidualnego poznania:
Każdy podmiot poznaje przez swój aparat zmysłowy, umysłowy, kulturowy (osobiste doświadczenie i interpretacja).
Wiedza jednostkowa jest fragmentaryczna, ograniczona, potencjalnie zniekształcona subiektywizmem – wymaga korekty przez interakcję z innymi podmiotami i strukturami społecznymi (konsensusem).
Negacja epistemologicznego solipsyzmu i skrajnego relatywizmu:
TKR uznaje, że indywidualna wiedza nie jest wystarczającą podstawą prawdy, a społeczny konsensus musi być zawsze konfrontowany z postulatem istnienia prawdy absolutnej i logicznie spójnej.
Odrzuca stanowisko, że „każdy ma swoją prawdę” w sensie dogmatycznym; uznaje założenie, że „prawda jest jedna”, a poznanie jest stopniowe i dialogiczne.
Epistemologiczny dialogizm:
Proces dochodzenia do wiedzy (intersubiektywnej) jest dynamiczny, iteracyjny, oparty na dialogu, porównaniu, krytyce i uzgadnianiu definicji/narracji/teorii.
Błąd, spór, odmienność są nie wadą, lecz motorem postępu epistemologicznego.
Granica poznania:
Każdy akt poznania jest wstępny, rewidowalny i asymptotyczny względem prawdy absolutnej.
Język, logika, nauka to narzędzia, a nie gwarancje dotarcia do pełni rzeczywistości.
Metaumowa:
Fundamentalne zasady logiki, przyczynowości, konsekwencji czasowej są częścią „metaumowy”, na której opierają się wszystkie konsensusy poznawcze, ale podlegają one weryfikacji i reinterpretacji w miarę rozwoju nauki i filozofii.
W skrócie:
Prawda istnieje obiektywnie.
Doświadczamy jej pośrednio poprzez filtr języka, konsensusu i indywidualności.
Wiedza rośnie przez iteracyjny, wspólnotowy dialog i korektę — jest zawsze przybliżeniem, nigdy dogmatem.
Rzeczywistość nie jest konstruowana wyłącznie przez wspólnotę, lecz jest stale przez nią poznawana, reinterpretowana i modelowana językowo oraz logicznie. |