.
Chciałbym tu wyrazić stanowisko oparte na możliwie apolitycznym rozumieniu prawa, zakorzenionym w normatywnej treści Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej oraz standardach jej wykładni przyjmowanych w doktrynie prawa konstytucyjnego. Przyjęcie takiej perspektywy nie eliminuje jednak ocen jednoznacznych - przeciwnie, prowadzi do wniosków, które ze swej natury mają charakter krytyczny wobec praktyki organów władzy publicznej.

I. Charakter prawny powołania sędziego TK

Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji sędziowie Trybunał Konstytucyjny są wybierani przez Sejm. W doktrynie utrwalony jest pogląd, że akt ten ma charakter konstytutywny, co oznacza, że skutecznie kreuje stosunek służbowy sędziego TK¹.

Akt ślubowania wobec Prezydenta RP, przewidziany w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym, stanowi element proceduralny umożliwiający objęcie obowiązków, lecz nie stanowi aktu powołania ani jego warunku w sensie materialnym².

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wypowiedziach takich autorów jak Marek Safjan³, Mirosław Wyrzykowski⁴ czy Marcin Matczak⁵, którzy podkreślają, że Prezydent nie posiada kompetencji do oceny ani blokowania wyboru dokonanego przez Sejm.

II. Zakres kompetencji Prezydenta RP

Zgodnie z art. 7 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. W odniesieniu do procedury ślubowania oznacza to, że Prezydent RP jest zobowiązany do wykonania czynności przewidzianej przez prawo - bez elementu uznaniowości.

Brak jest jakiejkolwiek normy konstytucyjnej, która przyznawałaby Prezydentowi kompetencję:

do weryfikacji prawidłowości wyboru sędziego TK,
do odmowy przyjęcia ślubowania,
lub do jego przewlekania z przyczyn innych niż czysto techniczne.

W konsekwencji należy przyjąć, że działanie polegające na odmowie przyjęcia ślubowania - bądź jego nieuzasadnionym odwlekaniu - stanowi działanie ultra vires, tj. poza granicami kompetencji organu.

III. Kwalifikacja prawna zaniechania

W świetle powyższego zaniechanie przyjęcia ślubowania należy kwalifikować jako:

naruszenie art. 7 Konstytucji (zasada legalizmu),
ingerencję w kompetencje Sejmu określone w art. 194 ust. 1,
oraz działanie prowadzące do zakłócenia funkcjonowania Trybunał Konstytucyjny jako organu władzy sądowniczej.

Co istotne, w doktrynie podkreśla się, że zaniechanie działania przez organ konstytucyjny może stanowić naruszenie Konstytucji w stopniu równym działaniu sprzecznemu z prawem⁶.

W tym sensie analizowana praktyka spełnia przesłanki bezprawnego zaniechania o skutkach ustrojowych, polegającego na faktycznym uniemożliwieniu objęcia urzędu przez prawidłowo wybranych sędziów.

IV. Kontrargumenty

Dla zachowania rzetelności należy wskazać stanowiska odmienne.

W doktrynie - m.in. w pracach Piotr Winczorek⁷ oraz Bogusław Banaszak⁸ - podkreśla się, że akt ślubowania stanowi istotny element procedury objęcia urzędu, a jego brak może rodzić wątpliwości co do pełnej skuteczności wykonywania funkcji.

Podnosi się również, że udział Prezydenta w procedurze nie może być całkowicie pozbawiony znaczenia normatywnego, a w sytuacjach spornych dopuszczalne jest powstrzymanie się od działania do czasu ich wyjaśnienia.

V. Ocena kontrargumentów

Argumenty te nie uzasadniają jednak przyjęcia kompetencji blokującej.

Po pierwsze, konieczność dokonania ślubowania nie oznacza istnienia kompetencji do jego arbitralnego wstrzymywania.
Po drugie, znaczenie normatywne udziału Prezydenta nie implikuje jego uznaniowości.
Po trzecie, brak jest podstawy prawnej dla koncepcji "ostrożności ustrojowej" jako przesłanki zawieszenia wykonywania obowiązków konstytucyjnych.

VI. Wniosek końcowy

Uwzględniając powyższe, należy przyjąć, że odmowa lub przewlekanie przyjęcia ślubowania przez Prezydenta RP stanowi naruszenie Konstytucji poprzez bezprawne zaniechanie, skutkujące ingerencją w kompetencje innych organów państwa oraz zakłóceniem funkcjonowania Trybunał Konstytucyjny.

Co więcej, działanie to - oceniane w perspektywie systemowej - nie ma charakteru incydentalnego, lecz wpisuje się w szerszy konflikt dotyczący kształtu ustroju i sposobu wykonywania władzy publicznej.

Z perspektywy zasad państwa prawa oznacza to, że realizacja konstytucyjnych reform i przywracanie prawidłowego funkcjonowania instytucji nie może być uzależnione od praktyk organów, które działają poza zakresem swoich kompetencji. Oporowi politycznemu - niezależnie od jego źródła - nie przysługuje bowiem walor normatywny.

W tym sensie wykonywanie Konstytucji nie stanowi aktu politycznego, lecz obowiązek organów państwa. Jego realizacja nie wymaga zgody podmiotów, które z przyczyn pozaprawnych dążą do jego ograniczenia.

Przypisy
L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2016.
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym; por. także M. Safjan, komentarze do art. 194 Konstytucji.
M. Safjan, wypowiedzi publiczne i opracowania dotyczące kryzysu konstytucyjnego po 2015 r.
M. Wyrzykowski, artykuły i wywiady nt. statusu sędziów TK.
M. Matczak, analizy konstytucyjne publikowane w prasie i opracowaniach naukowych.
Por. szerzej: L. Garlicki, tamże; zasada legalizmu i odpowiedzialność za zaniechanie.
P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji RP.
B. Banaszak, Konstytucja RP. Komentarz.
.