Jednym z podstawowych warunków istnienia życia na Ziemi jest energia dostarczana przez Słońce. Aktywność słoneczna nie jest jednak stała. Słońce podlega cyklicznym zmianom aktywności magnetycznej, których najbardziej znanym przejawem jest około jedenastoletni cykl aktywności słonecznej. Zmienności tej towarzyszą m.in. zmiany liczby plam słonecznych, aktywności magnetycznej oraz częstości występowania zjawisk takich jak rozbłyski i koronalne wyrzuty masy.
Jednocześnie warunki środowiskowe na Ziemi podlegają zmianom sezonowym. Zmienia się m.in. długość dnia, natężenie promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni Ziemi, temperatura, ekspozycja na promieniowanie UV oraz występowanie niektórych infekcji i innych czynników środowiskowych.
Powyższe obserwacje prowadzą do pytania, czy zmienność warunków środowiskowych związanych z aktywnością Słońca może mieć znaczenie również dla rozwoju organizmu człowieka, w szczególności w okresie prenatalnym.

Środowisko prenatalne jako czynnik rozwoju człowieka
Rozwój płodu jest procesem niezwykle złożonym i zależy od współdziałania czynników genetycznych oraz środowiskowych. Organizm rozwijającego się płodu pozostaje przy tym w ścisłej zależności fizjologicznej od organizmu matki.
Można zatem przyjąć, że czynniki środowiskowe oddziałujące na matkę mogą, za pośrednictwem zmian fizjologicznych i metabolicznych zachodzących w jej organizmie, wpływać również na warunki rozwoju płodu.
Dotyczy to między innymi takich czynników jak temperatura, odżywianie, infekcje, stres, ekspozycja na światło i promieniowanie UV czy poziom niektórych substancji i hormonów.
W tym kontekście interesujące jest pytanie, czy również zmienność aktywności słonecznej może stanowić jeden z czynników środowiskowych wpływających na rozwój prenatalny.
Nie należy przy tym zakładać z góry, że taki wpływ musi występować. Jest to hipoteza wymagająca empirycznego zweryfikowania.

Znaczenie momentu zapłodnienia
W chwili zapłodnienia rozpoczyna się proces rozwoju nowego organizmu, który następnie przez około dziewięć miesięcy przebiega w określonych warunkach środowiskowych.
Jeżeli aktywność słoneczna rzeczywiście wpływa — bezpośrednio lub pośrednio — na niektóre warunki środowiskowe istotne dla organizmu człowieka, można postawić hipotezę, że osoby, których rozwój prenatalny przebiegał w różnych okresach aktywności słonecznej, mogły być narażone na nieco odmienne warunki środowiskowe.
Należy jednak podkreślić, że nie chodzi tutaj o założenie, iż stan Słońca w dokładnym momencie zapłodnienia determinuje późniejsze cechy człowieka. Bardziej uzasadnione byłoby rozpatrywanie całego okresu ciąży, a w szczególności poszczególnych etapów rozwoju prenatalnego, podczas których zachodzą określone procesy rozwojowe.
Można więc sformułować hipotezę w następujący sposób:
Jeżeli zmienność aktywności słonecznej wpływa na środowisko biologiczne człowieka, a środowisko prenatalne wpływa na rozwój układu nerwowego, to różnice w ekspozycji na określone warunki środowiskowe podczas rozwoju prenatalnego mogą potencjalnie wiązać się z niewielkimi różnicami w późniejszym funkcjonowaniu organizmu, w tym funkcjonowaniu układu nerwowego.

Analogiczny przykład „sezonowości”
Można zobrazować tę hipotezę poprzez prosty przykład.
Rozważmy dwoje dzieci: jedno urodzone 1 czerwca, a drugie 1 grudnia.
W pierwszych miesiącach życia dzieci te funkcjonują w odmiennych warunkach środowiskowych. Dziecko urodzone w czerwcu pierwsze miesiące życia spędza przede wszystkim w okresie letnim, natomiast dziecko urodzone w grudniu — w okresie zimowym.
Może to oznaczać różnice w ekspozycji m.in. na temperaturę, światło słoneczne, promieniowanie UV oraz sezonowo występujące czynniki zakaźne.
Przykładowo, ryzyko kontaktu z niektórymi wirusami układu oddechowego jest zależne od pory roku. Z tego powodu dzieci urodzone w różnych miesiącach mogą być w pierwszych miesiącach życia narażone na nieco odmienne ryzyko infekcji.
Nie oznacza to oczywiście, że sama data urodzenia powoduje zachorowanie. Data urodzenia jest jedynie wskaźnikiem określonego zestawu warunków środowiskowych.
Analogiczny sposób rozumowania można zastosować do okresu prenatalnego.
Jeżeli określone czynniki środowiskowe zmieniają się sezonowo, a rozwój płodu jest wrażliwy na środowisko, to można postawić pytanie, czy różnice w warunkach prenatalnych mogą pozostawiać mierzalny ślad w późniejszym funkcjonowaniu organizmu.
Możliwy związek z rozwojem mózgu
Szczególnie interesujący jest potencjalny wpływ takich czynników na rozwój układu nerwowego.
Rozwój mózgu człowieka rozpoczyna się bardzo wcześnie i przebiega etapami przez cały okres prenatalny oraz długo po urodzeniu. Poszczególne etapy tego procesu mogą być w różnym stopniu podatne na wpływ czynników środowiskowych.
Ponieważ funkcjonowanie mózgu stanowi jeden z biologicznych fundamentów ludzkiego zachowania, można postawić hipotezę, że czynniki oddziałujące na rozwój prenatalny układu nerwowego mogą w pewnym zakresie wpływać również na późniejsze funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne czy behawioralne.
Nie oznacza to jednak, że środowisko prenatalne determinuje osobowość. Osobowość człowieka jest bowiem rezultatem złożonego współdziałania czynników genetycznych, biologicznych, środowiskowych i rozwojowych.


.


CIĄG DALSZY W NASTĘPNYM WPISIE