Istnieje w angielskim piękne staroindoeuropejskie pojęcie, którego brakuje chyba w języku polskim, a które idealnie pasuje do tego, o czym chcę tu napisać, dlatego zatytułuję mój post po angielsku, przełamując zażenowanie, jakie zawsze towarzyszy mi podczas tego rodzaju ocierania się o snobizm.

Chaste science

Chcę tym postem zarazić kilka osób i stworzyć lub powielić mem, aby racjonalne postawy miały dodatkowe wsparcie. Gdyby idea czystej nauki w tym rozumieniu została spopularyzowana, świat dokonałby ważnego kroku w rozwoju w dobrym kierunku. Idea oczywiście nie jest nowa, ale moim zdaniem warto uczynić ją bardziej spójną i klarowną, poprzez naszkicowanie jej gestaltu przy użyciu słowa "chaste".

Nie chodzi mi o ideę czystej nauki w rozumieniu pure science, a więc odcinam się tutaj od takich idei jak: czysta teoria, pełna ścisłość, niepodważalna prawda, ideał naukowości, pełne skupienie na badaniach. Chodzi mi o ideę zbudowaną wokół czystej intencji dzielenia się z innymi swoim najlepszym rozumieniem prawdy, a więc o zbiór idei takich jak: umiłowanie prawdy, klarowny przekaz, wolność badań, niezależność źródeł finansowania, odpowiedzialność dydaktyczna, uczciwość metodologiczna, otwartość i umiejętność przyznawania się do błędów.

Nauka współczesna i w ogóle racjonalne myślenie w dzisiejszych czasach są zagrożone przez zmasowany atak na wielu frontach: firmy opłacają naukowców, żeby kłamali na ich korzyść; media walczą o czytelników, epatując sensacją i pseudonaukami; w Internecie można bezkarnie napisać każde głupstwo; rozkwita moda na "humanistyczność - "intelektualiści" coraz bezczelniej szczycą się nierozumieniem fizyki i matematyki. Inne zagrożenia są znane od lat (polityka, religie) i raczej się zmniejszają, więc skupię się na tych czterech nowszych.

Czysta nauka powinna być uprawiana przez czystych naukowców, nazwę ich "rycerzami nauki", zatrudnionych przez renomowane uczelnie i instytuty.

Czysta nauka powinna być wolna od finansowania przez określone firmy lub branże. Ideałem jest, gdy naukowcy nie wiedzą, czyje pieniądze finansują ich badania, a budżety nie zmieniają się pod wpływem praktycznych zastosowań wyników badań w sposób mogący wpływać na kierunki badań.

Czysta nauka powinna publikować prawdziwe, rzetelne i proste wnioski za pośrednictwem renomowanych wydawnictw zatrudniających czystych redaktorów.

Czysta nauka powinna być popularyzowana przez rycerzy nauki, którzy powinni ponadto prowadzić działalność dydaktyczną. Zauważmy, że idea pure science jest tu sprzeczna z ideą chaste science, ponieważ "prawdziwy" naukowiec nie marnuje czasu na pisanie książek popularnonaukowych ani na zajęcia ze studentami. Rycerz nauki przeciwnie, dużą część czasu poświęca tym celom.

Rycerz nauki angażuje się w działalność mającą na celu obalanie mitów i fałszywych twierdzeń. Inspiracją dla tej działalności powinny być tradycyjne praktyki hinduskich naukowców, którzy potrafili poświęcić życie tropieniu i demaskowaniu oszustów, uzdrowicieli, fakirów i przywódców sekt, manipulujących pseudonauką dla swoich celów. Rycerz nauki nie boi się obrażania uczuć religijnych ani innych politpoprawnych zabobonów.

Rycerz nauki nie ociera się o niepewne media, nie wypowiada się w niepewnym towarzystwie, nie udziela się na forach internetowych ani nigdzie tam, gdzie ktoś może swobodnie redagować jego wypowiedzi.

Rycerz nauki angażuje się w politykę oświatową po stronie czystości: np. matematyka na maturze musi być obowiązkowa, pseudonauki muszą być prawnie zakazane i ścigane w instytucjach publicznych (homeopatia w medycynie, psychoanaliza w psychologii, kreacjonizm w biologii, różdżkarstwo w geologii, jasnowidztwo w kryminologii itp.), podręczniki muszą być zweryfikowane przez rycerzy nauki, zanim trafią do szkół.

Rycerz nauki unika "naukowego" żargonu, jeśli może zrobić to bez szkody dla meritum. Swoje wnioski formułuje w sposób możliwie najprostszy, żeby jak najwięcej ludzi mogło je właściwie zrozumieć. Chętnie swoją naukę objaśnia przy różnych okazjach znajomym, sąsiadom i członkom rodziny.

Rycerz nauki żyje skromnie i stosunkowo wolno awansuje w hierarchii nauki - przedkłada towarzystwo studentów niż kolegów i przełożonych, woli szukać błędów w pracach kolegów i przełożonych niż rozwijać własne niepewne teorie.

Mam nadzieję, że naszkicowałem jakiś gestalt wokół pojęcia "czysty" (chaste) w odniesieniu do naukowca. Rozmarzyłem się przy tym może troszkę za bardzo, gdyż wyobraziłem sobie, że powstaje dobrze określone środowisko czystej nauki. Z początku jawnie deklarują się po stronie czystej nauki nieliczne uniwersytety, instytuty naukowe i wydawnictwa oraz nobliści wydający książki popularnonaukowe i prowadzący zajęcia dla studentów, stopniowo coraz więcej podmiotów zostaje przez to środowisko afiliowane... powstaje zastrzeżony znak towarowy (jakieś logo z napisem "chaste science"), które mają prawo nosić tylko podmioty oficjalnie uznane przez środowisko za czyste... wreszcie dla wszystkich na świecie staje się jasne, gdzie mogą szukać rzetelnej wiedzy ludzie, którzy takiej właśnie wiedzy szukają.