Spór wokół żywności GMO trwa od dawna i zdążył już przebrzmieć w mediach, ostatnio wrócił w postaci listu otwartego do Greenpeace, podpisanego przez 110 noblistów. W liście tym laureaci wzywają Greenpeace do zaprzestania działań sprzeciwiających się wprowadzaniu na rynki genetycznie modyfikowanego ryżu, o dużej zawartości β-karotenu, prowitaminy witaminy A pochodzenia roślinnego. Jego głównym zastosowaniem ma być charytatywna dystrybucja na terenach krajów rozwijających się, w celu zmniejszenia umieralności z niedoboru retinolu (wit. A) wśród dzieci. Wedle oficjalnego stanowiska Greenpeace wysiew Złotego Ryżu (GE Golden) w otwartym terenie doprowadzi do kontaminacji upraw naturalnych, a jego w.w. charytatywna dystrybucja może drastycznie zmniejszyć zróżnicowanie diety mieszkańców docelowych krajów. W odpowiedzi na list ze strony Greenpeace pojawiają się zarzuty braku dowodów na skuteczność ryżu w zmniejszaniu niedoborów wit. A oraz na skuteczną konwersję beta-karotenu do postaci retinolu w organizmach dotkniętych niedoborem. Według aktywistów Greenpeace, dodatkowe wątpliwości budzi brak sprzedaży GE Golden, mimo trwających od 20 lat badań, wskazują przy tym, bez podania konkretów, na istnienie innych sposobów zwalczania niedoborów wit. A, poprzez dywersyfikację diety. W sieci można natrafić też na zarzut braku znajomości tematyki agrokulturowej wśród sygnatariuszy listu, który wg oponentów opiera się nie na faktach, lecz na emocjonalnym wydźwięku.

Jakie są zatem fakty?
Przede wszystkim należy przyznać, że problem niedoboru wit. A wśród dzieci, w krajach rozwijających się, jest zatrważająco realny. Wg raportów WHO w roku 2009 i 2012 niedobór wit. A występował u 190-250 mln dzieci do 5 roku życia, ze śmiertelnością wynoszącą 24-34%. W samym 2009r odnotowano 8,1 mln przypadków śmiertelnych (Źródło: Wikipedia). Liczby nie pozostawiają złudzeń, reakcja jest konieczna.

Tylko skąd wziąć wit. A?
Witaminy A, inaczej retinoidy są alkoholami pochodzenia zwierzęcego, co wyjaśnia zjawisko tak dużych niedoborów tych substancji w krajach 3-go świata (przede wszystkim w Afryce i Azji płd-wsch). Gospodarka rolna na tych terenach boryka się z wieloma poważnymi problemami, zatem dywersyfikacja pokarmowa w tym rejonie jest niezwykle trudna. I tu z pomocą miała by przyjść uprawa Złotego Ryżu. Owa roślina, dzięki modyfikacji genetycznej, zawiera do 37 µg β-karotenu na gram suchej masy bielma nasion. β-karoten to jeszcze nie wit. A, ale nasze organizmy i zawarta w nich dioksygenaza β-karotenowa, potrafi dokonać wymaganej konwersji chemicznej, z wydajnością 1:6, a więc z jednego grama GE Golden uzyskujemy 6,16 µg pełnowartościowej witaminy A. Dzienne zapotrzebowanie na retinoidy u dzieci w wieku przedszkolnym wynosi 500 µg, wystarczy zatem niespełna 100 mg Złotego Ryżu. Warto dodać, że pozostały, nieprzetworzony β-karoten ma działanie neutralizujące wolne rodniki degradujące DNA (rodniki - atomy lub cząsteczki zawierające niesparowane elektrony) W teorii wygląda to nadzwyczaj dobrze, niestety plony pozyskiwane z pól badawczych na Filipinach wciąż pozostawiają wiele do życzenia, dlatego ryż nie opuścił dotąd laboratoriów. Kolejnym problemem jest częsty brak odpowiedniej masy tkanki tłuszczowej u mieszkańców Afryki i Azji Płd-Wsch, a ta jest niezbędna do wydajnej produkcji dioksygenazy β-karotenowej, na co słusznie zwraca uwagę Greenpeace.

Czy nobliści wiedzą o czym mówią?
Aktywiści Greenpeace wytykają sygnatariuszom listu, że wśród nich znajdują się laureaci ekonomicznej, fizycznej, literackiej, a nawet pokojowej nagrody Nobla, nie ma za to nikogo parającego się agrokulturą. Istotnie w grupie 110 noblistów znajdują się laureaci nagród: 1 pokojowej, 1 literackiej, 7 ekonomicznej, 25 fizycznej, 34 chemicznej i 42 medycznej.
Osobiście uważam zarzut za wyssany z palca. Zdecydowana większość to chemicy i lekarze, a przecież chodzi o zdrowie ludzi cierpiących na niedobory substancji chemicznych. A że nie ma wśród nich rolników? Cóż w tej dziedzinie nagród Nobla się nie wręcza.

Zagrożenie kontaminacyjne.
Tu Greenpeace również się nie myli, takie zagrożenie występuje, zastanawia mnie tylko, czy wzięto pod uwagę, że GE Golden jest przeznaczony głównie pod uprawy w Afryce, gdzie powierzchnia dostępna dla rolnictwa przekracza łączną powierzchnię pól uprawnych na całym globie. Ostatecznie nawet gdyby mimo wszystko kontaminacji naturalnych gatunków ryżu nie dało się uniknąć, nie wachał bym się ani chwili, gdy na szali leży 8 mln dziecięcych żyć rocznie. Niestety dopracowany, wydajny Złoty Ryż jeszcze nie istnieje.

Ot i cała afera między w gorącej wodzie kąpanymi noblistami oskarżającymi Greenpeace o rzekome blokowanie niedokończonego projektu bioinżynieryjnego, a nadgorliwymi, zielonymi aktywistami, stawiającymi niekiedy ochronę roślin, ponad życie milionów ludzi.