Byłem zeszłego weekendu na kolejnej "cyklowyrypce" po Opolszczyźnie. Tym razem poszwendałem się rowerem po okolicach Nysy. I w samej Nysie spędziłem dobrych kilka godzin. Miasto - mocno zniszczone w czasie II wojny - pomimo tego ma swój niewątpliwy genius loci. Szczególnym urokiem epatuje ulica przy której jest kościół barokowy Pod wezwaniem Wniebowstąpienia (jezuicki) kolegium jezuickie, pałac biskupa, dwór biskupa, dom komendanta.....Żywcem ten zaułek ewokuje klimaty ołomunieckie. Z zakątka jak wyżej trafiłem pod wysmakowaną gotycko bazylikę Św. Jakuba i rozbabrany rynek. Nyski "Sowizdrzał", który przekonał mnie, że warto postawić mu małe piwo niemysłowskie - przy konsumpcji tegoż, twierdził, iż mają zamiar zrobić z niego (rynku) paskudną "betonozę", co mnie wielce skonfundowało, zważywszy na los jaki ostatnimi czasy spotkał Kutno. Na przeciw bazyliki, przy rynku rozbabranym stoi wielki pomnik Piłsudskiego (erygowany w 2018 r.), na Kasztance, podobno największy w Polsce. Sowizdrzał jak wyżej narzekał, iż kosztował "prawie milion" i że pieniądze owe winny być przeznaczone na inne zbożne cele.
Pomijając już kwestię kosztów, pomnik ów mocno mnie zniesmaczył - bo jest jak owa przysłowiowa pięść przy nosie. Psuje "gotycki" nastrój emanujący z kirchy jakubowej, a poza tym, ta postać w tym miejscu jawi się jako coś nienaturalnego, coś "zaimportowanego", coś niezbyt autentycznego.
Piwo konsumowaliśmy w ogródku restauracji mieszczącej się w domu wagi. Na jej ścianie jest tablica memorialna o następującej treści: "W pamiętnym czasie 100 lecia państwa polskiego, Piastowi opolskiemu księciu Mikołajowi II obrońcy polskości Śląska, który oddał życie w walce z naporem niemieckim, scięty na rynku nyskim dnia 27 czerwca 1497 roku, poświęcają niniejszą tablicę mieszkańcy ziemi nyskiej, Nysa 1966 r." Stwierdziłem więc, że zdecydowanie bardziej wskazanym byłoby wystawienie pomnika w Nysie owemu Mikołajowi II - lokalnemu bohaterowi w walce z germańskim drang nacht osten. Sowizdrzał utrzymywał, że na pomniki wszelkiego rodzaju szkoda grosza. Po powrocie do domu i zweryfikowaniu biogramu Mikołaja II jak wyżej, straciłem pewność co do zasadności pomysłu czczenia jego pamięci. Bo przecież z jego biogramu wynika, że nawet jak tam były jakieś machinacje niemieckie - to tak naprawdę, książę ów zginął głównie w rezultacie konfliktu między ....Piastami.
Tak czy inaczej polecam wypad do Nysy i w jej okolice szczególnie na dwóch kółkach. Trasa z Grodkowa do Nysy przez Jędrzejów, Jaszów, Nowaki jest prima sort. Pruje się przez lasy i pola, co chwila małe wioseczki z urokliwymi kirchami, przy drodze sporo tarniny, mirabelek i jeżyn, ruch umiarkowany samochodowy, droga pagórkowata, a więc nie jest monotonnie, a w tle na horyzoncie majaczą majestatyczne Sudety.

"W czerwcu 1497 roku w celu uzgodnienia wspólnych stanowisk namiestnik Śląska książę cieszyński Kazimierz II zorganizował w należącej do biskupstwa wrocławskiego Nysie sejmik (miano tam się zająć m.in. petycją do Władysława Jagiellończyka w sprawie zatwierdzenia poprzednich przywilejów dla księstw śląskich oraz omówić kwestię zagrożenia Węgier ze strony Turków). Na zjazd oprócz Kazimierza przybyli również książę ziębicki Henryk z dynastii Podiebradów, biskup wrocławski Jan IV Roth oraz Mikołaj II opolski i inni. Rozmowy toczono w ratuszu miejskim, gdzie 26 czerwca doszło do tragedii. Z nieznanych bliżej przyczyn Mikołaj II, obawiając się zapewne aresztowania ze strony skłóconego z książętami opolskimi Kazimierza II (zaniepokojonego ciągłym wzrostem znaczenia synów Mikołaja I) zaatakował i próbował ugodzić sztyletem cieszyńskiego Piasta, oraz biskupa Jana Rotha. Oba ataki, dzięki pomocy dworzan dostojników zakończyły się niepowodzeniem, Mikołaj II zaś chcąc uniknąć odpowiedzialności uciekł z ratusza i schronił się w znajdującym się nieopodal kościele św. Jakuba. Tam też doścignęła księcia wysłana za nim pogoń, która wbrew zwyczajowi na osobisty rozkaz biskupa wrocławskiego wywlekła księcia sprzed ołtarza, by zamknąć go w lochu. Dostojnicy (Kazimierz cieszyński, Henryk ziębicki, Jan Roth) długo nie zastanawiali się, co zrobić z nieszczęsnym więźniem – postanowili wydać go wbrew prawu pod sąd ławniczy w Nysie, pomimo tego, że Mikołajowi, jako księciu przysługiwał wyłącznie sąd królewski. Protesty, próba wykupu za olbrzymią sumę 100 tysięcy złotych węgierskich nie dały rezultatu, a jasne stanowisko namiestnika Śląska stało się sygnałem do zapadnięcia najcięższego wyroku – kary śmierci poprzez ścięcie mieczem. Podczas procesu książę protestował przeciwko bezprawiu, oraz toczenie się posiedzenia w języku niemieckim, którego Mikołaj II najwyraźniej nie znał (są pewne poszlaki, że również starszy brat księcia opolskiego znał wyłącznie język polski i czeski). Mikołajowi pozwolono tylko napisać list, w którym czynił następcą we wszystkich należnych mu dobrach brata Jana Dobrego. Starszy brat musiał się tylko zobowiązać, że da zadośćuczynienie wszystkim, których wcześniej dotknął gniew i niesprawiedliwość Mikołaja (wśród nich także matce Magdalenie brzeskiej, z którą toczył spory majątkowe). Wyrok sądu miejskiego wykonano niemal bezzwłocznie w celu zażegnania niebezpieczeństwa sprowadzenia z Opola odsieczy – Mikołaj II opolski został ścięty na rynku w Nysie w dniu 27 czerwca 1497 roku. Według tradycji jednymi z ostatnich słów tragicznie zmarłego księcia było zdanie: „O Nyso! Nyso! Czyż dlatego moi przodkowie darowali ciebie Kościołowi, abyś mi teraz życie wydzierała?”

pl.wikiped(*)ołaj_II_niemodliński