W 172. nrze MYŚLnicka znalazłem artykuł Matta Ridleya "Ewolucja to już nie to samo, co kiedyś", w którym zawarta myśl zafrapowała mnie:
"..., skamieliny sugerują, że rozmiar naszego mózgu osiągnął maksimum 1500 cm3 około 20000 lat temu i od tego czasu zmniejszył się do 1350 cm3.
   Nasza cywilizacja czerpie teraz całą swoją wynalazczą i kreatywną moc z mózgów połączonych w sieci. Nasza przyszłość zależy od bycia mądrym nie indywidualnie, lecz zbiorowo.".
   Zastanówmy się, na czym polegało owo tworzenie sieci mózgów.
   Potrzebna jest współpraca. Czytałem kiedyś w świętej pamięci "Problemach" artykuł jakiegoś podglądacza małp, o tym, jak sobie radziły szympansy, gdy coś dla nich atrakcyjnego na ich oczach przywalono kamieniem, na tyle wielkim, że jeden nawet najsilniejszy samiec go odwalić nie zdołał. Nie miałyby kłopotów, gdyby wpadły na pomysł, aby zabrać się do tej roboty przynajmniej we dwóch. Nie wpadły, kamienia nie odwaliły. Tego progu ich szympansi umysł przekroczyć nie zdołał.
   Potrzebny jest altruizm. Należy wspomóc w nieszczęściu bliźniego, bo może przyjdzie czas, kiedy nam się taka pomoc przyda.
   Potrzebna jest gotowość do poświęcenia się dla dobra wspólnego. Już Darwin zauważył w O pochodzeniu człowieka, że "Plemię, którego członków cechuje stała gotowość do wzajemnej pomocy i poświęcenia się dla wspólnego dobra, jest w stanie pokonać większość innych plemion -- i to jest właśnie dobór naturalny.
   W początkach tworzenia instytucji społecznych, organów władzy, formułowania zasad etycznych, w czynnościach tych dominowały religie. Do tej pory w mniemaniu większości posługującej się "chłopskim rozumem", religia to to samo co etyka. Królowie zawsze byli z bożej łaski, na stołach, przy których zasiadali sędziowie zawsze stał krucyfiks, lub inny symbol religijny, a o prawdziwość zeznań świadka poparta była przysięgą w obecności majestatu boga.
   Nie psioczcie za mocno na religię, ona na prawdę była potrzebna.

>Religia to w istocie genialny kodeks moralny i prawo, ale zawsze znajdą się jednostki, które to prawo, czy kodeks nie będą przestrzegać.

"Tej nocy przejdę przez Egipt, zabiję wszystko pierworodne w ziemi egipskiej od człowieka aż do bydła i odbędę sąd nad wszystkimi bogami Egiptu - Ja, Pan."

Przykład genialnego kodeksu moralnego.

>>>   Nie psioczcie za mocno na religię, ona na prawdę była potrzebna.
>>Z tego wynika, że obrzezanie i składanie ofiar z ludzi też były potrzebne, bo były elementem religii?
>   A jednak były potrzebne, po to, żeby dawać dobry przykład, że interes własny jest mniej ważny niż interes społeczny. W taki sposób też budowano więź społeczną.

Podany przez Ciebie przykład udowadnia coś przeciwnego.
Interes własny jest najważniejszy, a maksymalizację jego zaspokojenia uzyskujemy łącząc wysiłki w ramach społeczności.

Może rzeczywiście genialne to to nie jest.

---

Uczestnicy konklawe, którzy zebrali się po śmierci Mikołaja IV (1288-1292), poczynili niestosowny dla siebie wybór. Papiestwo powierzono bowiem naprawdę POCZCIWEMU człowiekowi.

Wiele jest głosów, że tak.. religia co prawda kłamliwa, ale była potrzebna na pewnym etapie, bo łagodziła i dyscyplinowała i to taki wyrównujący katalizator. Pozwolę sobie mieć przeciwne zdanie. Religia nigdy nie była ani czynnikiem umoralniającym, ani hamującym żarłoczne bestie, które niby to mają spoczywać w człowieku.
Religia od początku była rodzajem biznesu - ty dajesz barana, bogowie ci dadzą obfite plony. Daj trochę sreber rodzinnych - powodzenie w bitwie masz zapewnione. Ufundujesz klasztor - będą ci grali anieli. To cała istota religii: ofiara za obietnice.

A tak naprawdę to strach jest czynnikiem stymulującym, a prawdziwy strach wywoływał zawsze zwykły laicki bat lub zewnętrzne czynniki niezależne od człowieka. Bojaźń w skaranie boskie zawsze z nim przegrywała, dlatego moim zdaniem cywilizacja została zbudowana na zwykłym cielesnym strachu, który był jedynym hamulcem dla jednostek, dla których miłość "bliźniego" nie była argumentem wystarczającym, oraz bodźcem dla tych, dla których przeżycie miało jakieś znaczenie.

>> "Dlaczego wierzymy w boga/ów",
>Autor?
>-
Podtytuł brzmi "Krótkie wprowadzenie do nauki o wierze", a autorem jest J. Anderson Thompson, amerykański psychiatra i psycholog ewolucyjny, który jest członkiem zarządu fundacji Richarda Dawkinsa. Ten ostatni napisał do tej książki przedmowę. Pozycja ta już od pół roku jest niemal gotowa do wydania po polsku i ukaże się, gdy tylko warunki na to pozwolą. Jeśli uda się to zrobić dość szybko, to polskie wydanie będzie drugie po amerykańskim. Na razie musi poczekać na lepsze czasy, niestety.
_

>Do czego była potrzebna religia?

To zależy komu.
Np. temu cwaniakowi do złupienia tysięcy frajerów...
Mahometowi - do utrwalenia władzy i patriarchalnego reżimu,
Żydom - do usprawiedliwiania masakr dokonywanych na sąsiednich plemionach,
itd...

Cytat:

Za to to już jest. Popłakałem się ze śmiechu.

---

Kings Of The Carnival Creation

>>>   Nie psioczcie za mocno na religię, ona na prawdę była potrzebna.
>>Jedna z lepiej tłumaczących to teorii mówi nie o altruizmie, a o wspólnym polowaniu (
>>Nie wydaje mi się, żeby religia była tu potrzebna - zwłaszcza, że bez złożonego języka byłaby trudna do wytworzenia.
>-Mogła nawet przeszkadzać jako etatowy hamulec. Grupy mniej religijne mogły zdobywać przewagę chętnie przyjmując wszystko co nowe, dobre, pożyteczne, nie czekając na decyzję szamanów, czarowników, czy starszyzny.
   Na polowaniu i wojnie potrzebna jest szybka decyzja, a do tego potrzebny jest wódz, którego autorytet wzmacnia religia.

>   Na polowaniu i wojnie potrzebna jest szybka decyzja, a do tego potrzebny jest wódz, którego autorytet wzmacnia religia.
-Ale wódz często podejmuje decyzje błędne, bo szybkie i autorytarne, konsekwencje przenoszą się na wszystkich. I wtedy wodzom przydaje się religia, aby wodzami pozostać. Co się nie udało, to po prostu wola boga. Ileż to błędnych decyzji wodzów w historii powodowało klęski ich wojsk, bo wydawało im się że są nieomylni i nie brali pod uwagę zdania innych.

-W ogóle religie są plemienne. Musi istnieć społeczność, mowa, pismo, potem święta księga, bogowie, aby jakaś religia zaczęła funkcjonować. Religia wtedy jednoczy plemię, ale głownie przeciw innym plemionom. Do walki, mordowania, a nie dla rozwoju i dobrobytu. Wolno wtedy zabrać cudzą ziemię i nazwać ją obiecaną, a tych którzy tam zamieszkiwali zabić lub uczynić niewolnikami i jeszcze czerpać z tego wartości moralne. Dla kogo więc jest to korzystne? Jak było by bez religii? Zapewne lżej, mniej krwawo i despotycznie. "Religia z wozu ludzkości lżej"

-Samo pytanie "Do czego była potrzebna jest religia" jest tendencyjne. Zakłada, że jednak była potrzebna, zamiast pytania np. "Czy religia była potrzebna, komu i do czego?" To, że coś jest, wcale nie znaczy że jest potrzebne, tylko, że potrafi się utrzymać przy istnieniu. Jak zarodziec malarii, kleszcze lub "Radio Maryja".

---

Religia jest kompletnym nonsensem i ogromną szkodą dla ludzkiej cywilizacji. - Steven Weinberg

>>   Na polowaniu i wojnie potrzebna jest szybka decyzja, a do tego potrzebny jest wódz, którego autorytet wzmacnia religia.
>-Ale wódz często podejmuje decyzje błędne, bo szybkie i autorytarne, konsekwencje przenoszą się na wszystkich. I wtedy wodzom przydaje się religia, aby wodzami pozostać. Co się nie udało, to po prostu wola boga. Ileż to błędnych decyzji wodzów w historii powodowało klęski ich wojsk, bo wydawało im się że są nieomylni i nie brali pod uwagę zdania innych.
   Klęski są powodowane albo przez głupotę wodzów, albo brak dyscypliny wojowników, albo przez zbyt niskie ich morale, za co winę ponosi zbyt słaba motywacja także religijna. To prowadzić może do zagłady plemienia. Rzecz zwyczajna w walce o byt. Upierać się będę jednak przy tym, że samo istnienie plemienia stanowi atut w tej walce. Silniejsze jest plemię, niż tak samo liczny niezorganizowany zbiór osobników w stanie anarchii.

>-W ogóle religie są plemienne.
   Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.

>   Potrzebny jest altruizm. Należy wspomóc w nieszczęściu bliźniego, bo może przyjdzie czas, kiedy nam się taka pomoc przyda. (...)
>Nie psioczcie za mocno na religię, ona na prawdę była potrzebna.

   Jeden z istotniejszych nurtów w dzisiejszej psychologii, zwany psychologią ewolucyjną, wyjaśnia fenomen współpracy i pomocy wzajemnej bez odwoływania się do religii, w oparciu jedynie o rachunek korzyści i strat. Pozwolę sobie przytoczyć mały fragment pewnej ważnej monografii z tego nurtu:

    Piękno wzajemnego altruizmu polega na tym, że obie strony odnoszą korzyści. Rozważmy następujący przykład. Dwaj myśliwi przyjaźnią się ze sobą. Podczas polowania szczęście jest zmienne. W danym tygodniu szczęście uśmiecha się do jednego z myśliwych, ale w następnym drugi z nich odniesie sukces. Gdy pierwszy z myśliwych podzieli się zdobyczą z przyjacielem, ponosi stratę w postaci oddanego mięsa. Strata ta jednak nie musi być zbyt bolesna, bo mięsa może być tyle, że szczęśliwy łowca i jego rodzina i tak nie daliby rady go spożyć. Korzyść dla przyjaciela natomiast jest poważna, bo inaczej byłby skazany na głód. W następnym tygodniu sytuacja się odwraca. Każdy z myśliwych małym kosztem oddaje więc przyjacielowi poważną przysługę. Dzięki wzajemnemu altruizmowi obaj korzystają więcej, niż gdyby każdy trzymał samolubnie zdobycz dla siebie. Ekonomiści mówią w takiej sytuacji o obopólnym zysku - obie strony odnoszą z transakcji korzyści. [D.M. Buss, Evolutionary psychology, 1999; wyd. polskie GWP 2003, s. 282]

   Opisane w tym cytacie zjawisko stanowi podstawę tzw. reguły wzajemności w stosunkach międzyludzkich (R. Cialdini, Influence, 1993, wyd. polskie GWP 1996). Ta niezwykle istotna dla funkcjonowania społeczeństw reguła z całą pewnością nie ma religijnego pochodzenia:

    Wielu antropologów i socjologów uważa mechanizm wzajemności za jeden z najważniejszych czynników konstruujących ramy organizacyjne ludzkich społeczności. O jego znaczeniu świadczy choćby to, iż występuje u wszystkich ras i narodowości, jak świat długi i szeroki (Gouldner, 1960), a obserwuje się go także u zwierząt (Wilkinson, 1974) [Argumentacja - Perswazja - Manipulacja, GWP 2006, s.296]
*

>   Klęski są powodowane albo przez głupotę wodzów, albo brak dyscypliny wojowników, albo przez zbyt niskie ich morale, za co winę ponosi zbyt słaba motywacja także religijna.
-Motywacja jest konieczna. Nie widzę jednak, aby religijna była skuteczniejsza od innych. Najsilniejszą jest obrona własnego życia, domu, rodziny oraz chęć zyskania łupów. Popatrz na Talibów, jednoczy ich religia i trudno z nimi walczyć, to fakt, ale jakie oni mają z tego korzyści? Że tkwią w zacofaniu i ciemnocie, że poziom ich życia spada, zamiast wzrastać i całe życie spędzają jako ścigani? Uzbrojenie też kupują od tych mniej religijnych. Co by się stało gdyby przestali być religijni? A żyli by jak normalni ludzie.

>Upierać się będę jednak przy tym, że samo istnienie plemienia stanowi atut w tej walce. Silniejsze jest plemię, niż tak samo liczny niezorganizowany zbiór osobników w stanie anarchii.
-Samo istnienie plemion powoduje istnienie wojen. Pojedyncze, "niezrzeszone" osobniki nie toczyłyby między sobą zorganizowanych bitew. Poza tym przykłady z wielu wojen pokazują, że partyzantka potrafi skutecznie walczyć z regularnymi armiami. Ale to nie religia jednoczy taką grupę tylko wspólna sprawa, wspólny wróg.

---

Religia jest kompletnym nonsensem i ogromną szkodą dla ludzkiej cywilizacji. - Steven Weinberg

>   Nasza cywilizacja czerpie teraz całą swoją wynalazczą i kreatywną moc z mózgów połączonych w sieci. Nasza przyszłość zależy od bycia mądrym nie indywidualnie, lecz zbiorowo."
Moim zdaniem w tych rozważaniach nie można pominąć księcia Kropotkina.



Klasyczne dzieło Kropotkina zostało opublikowane w 1902 r.. Jego teoria miała wtedy mocny oddźwięk, przeciwstawiała się pewnej popularnej filozofii tamtych czasów - społecznemu Darwinizmowi. To nie Darwin propagował teorie, które stały się znane jako społeczny Darwinizm; to, co znamy pod tą nazwą raczej podchodzi z dzieł T.Huxleya. W przeciwieństwie do Huxleya, Kropotkin, który był słynnym geografem i naukowcem, twierdził że w naturalnym świecie zwierzęta korzystają z różnych form wzajemnej pomocy, żeby przetrać - życie nie jest koniecznie walką, w której wygrywają tylko najsilniejsi. Aby to naukowo udowodnić, Kropotkin korzystał ze swojego doświadczenia w obserwacji zwierząt na Syberii. Wielu innych naukowców potwierdziło jego obserwacje. Oprócz życia zwierząt Kropotkin opisał życie ludzi w różnych społeczeństwach (w tym syberyjskich) którzy praktykowali różne rozdaje pomocy wzajemnej, aby pokazać, że życie nie musi być oparte na konkurencji.

"Pomoc Wzajemna" szybko stała się książką bardzo ważną w historii społecznego myślenia i jest najbardziej znaną ze wszystkich książek Kropotkina. Nie jest jednak to książka, która głęboko opisuje teorię anarchistycznej organizacji ekonomii i społeczeństwa - niektórzy z czytelników tej książki mogą spodziewać się czegoś innego, bo choć to jest klasyka anarchizmu, nie jest to "wstęp do anarchizmu". Jednak ta książka jest swego rodzaju podstawą teoretyczną dla innych jego dzieł, ponieważ żeby przekonać ludzi, że jego wizja społeczeństwa jest możliwa musiał argumentować przeciw szeroko rozpowszechnionym teoriom, że każde społeczeństwo jest oparte na hierarchii i konkurencji i że taka jest natura człowieka - tak jak natura każdego zwierzęcia. To mu się udało.

"Pomoc Wzajemną" więc możemy więc potraktować jako teoretyczny wstęp do innych dzieł, takich jak "Zdobycie Chleba" (choć to dzieło zostało napisane całe 10 lat wcześniej). Autor mógł wyobrazić sobie sytuację, że kiedyś usłyszy głos krytyki - że społeczeństwo równości, współpracy i samorządności opisane przez niego w "Zdobyciu Chleba" jest "piękne ale nie możliwe" i chciał przekazać wiedzę o tym, że nie tylko jest to możliwe, ale że w wielu społeczeństwach i w różnych sytuacjach w naszym życiu jest to norma.
Polecając uwadze jego dorobek nie opowiadam się wcale za anarchizmem, ani nie uważam, że we wszystkim miał rację. Natomiast uważam, że to piękna postać i jego koncepcje są ważne i warte współczesnego rozważenia.

Pozdrawiam.

@@@
.

>    Jeden z istotniejszych nurtów w dzisiejszej psychologii, zwany psychologią ewolucyjną, wyjaśnia fenomen współpracy i pomocy wzajemnej bez odwoływania się do religii, w oparciu jedynie o rachunek korzyści i strat. Pozwolę sobie przytoczyć mały fragment pewnej ważnej monografii z tego nurtu:
   Psychologom ewolucyjnym nie jest potrzebne odwoływanie się do religii w celu wyjaśnienia fenomenów współpracy. Religia przydawała się jednak dawnym łowcom po to, by ich nakłonić do tej współpracy nawet wtedy, gdy ich zachłanność skłaniała ich raczej do zachowań samolubnych.