Ostatnio przeskakiwałem sobie po starszych wątkach na forum i natrafiłem na wątek użytkownika Lengyel, traktujący o rzekomych chrześcijańskich korzeniach nauki. Autor, jak i ja oraz wielu innych, miał problemy z zaakceptowaniem tezy o ich istnieniu.

www.racjonalista.pl/forum.php/s,592872#w594680

Ponieważ dyskusja rządzi się swoimi prawami i trudno w ferworze szermierki na argumenty poruszyć wszystkie kwestie, chciałbym nieco uzupełnić temat i rozpocząć podobną dyskusję, ale z nadzieją że pójdzie w trochę innym kierunku.

Poprzednio, rozmowa zeszła na nieszczęsną sprawę Galileusza i miałem wrażenie, że to na niej się skupiono. Tymczasem, jest to moim zdaniem najmniej interesujący problem. Dlatego chciałbym jeszcze coś dopisać i wysłuchać, czy moje enuncjacje są jakoś do obronienia. Ad rem:

Kilka lat temu wpadła mi w ręce książka Lucio Russo "Zapomniana rewolucja" i jak już zacząłem czytać, to pochłonałem ją w trzy dni. Autor stawia tezę, że prawdziwe korzenie nowożytnej rewolucji naukowej tkwią nie na średniowiecznych uniwersytetach ani w Bagdadzie Abbasydów, ale znacznie wcześniej, w epoce hellenistycznej, która wyrosła na kulturze umysłowej Grecji klasycznej oraz kosmopolityzmie ówczesnego świata śródziemnomorskiego, a której upadek spowodowała agresywna ekspansja rzymska. Z początku wydawało mi się, że hipoteza ciekawa i że warta rozważenia, ale taka jakaś kontrowersyjna i w ogóle dużo spekulacji. Wciąż miałem w pamięci Crombiego "Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej". Potem jednak zacząłem sprawdzać i okazało się, że wszystkie informacje w książce zawarte są prawdziwe i prawidłowo zinterpretowane. Russo zwyczajnie połączył fakty, które aż prosiły się o połączenie.

I pytanie o nowożytną naukę: "Kto to zrobił?"

Odpowiedź:

Archimedes, Euklides, Hipparchus, Arystarch, Heron, Archytas, Filolaos, Herofilos, Eudoksos, Filon Bizantyjczyk, Heraklides, Hipodamus, Leucyp, Demokryt, Tales, Platon, Arystoteles, Teofrast, Panaitios, Poseidonios, Chryzyp. I tak dalej, i tak dalej. Dzieci w szkołach powinny znać wszystkie te imiona, podczas gdy znają najwyżej trzy. To na tej liście znajdują się ojcowie nauki i pradziadowie oświecenia oraz naszej cywilizacji (naszej - nie chrześcijańskiej). Zostawili po sobie dokumenty, jedni więcej, drudzy mniej. I popatrzmy:

Mnich Roger Bacon czyta Herona i opisuje maszyny parowe, pisze o soczewkach i w ogóle science-fiction ...

Da Vinci - czyta tego samego Herona i rysuje czołgi oraz śmigłowce, no i w ogóle geniusz ...

Rozwija się optykę i naukę o perspektywie, anatomia i "głębia" zaczynają robić karierę w sztuce renesansowej. Wszystkie te dziedziny stanowiły temat rozważań hellenistycznych ojców nauki i artystów.

Kopernik - czyta Arystarcha i (przyznając się do tego) "zwala" od niego koncepcję heliocentryczną. Ale szacon za odwagę.

Kartezjusz - zapoznaje się z pismami Apoloniusza o przekrojach stożkowych i idzie krok dalej, wymyślając geometrię analityczną.

Leibnitz i Newton - rachunek różniczkowy, znają prace Archimedesa i jego sposób na obliczenie objętości kuli (którego sam osobiście nie znam, więc proszę w razie czego o komentarz do tego przykładu).

Dedekind - definiuje liczby rzeczywiste poprzez "cięcia Dedekinda". Metoda zainspirowana przez Euklidesa, którego czytał - i sam to przyznał (a to już XIX wiek!)

"Kalkulator" Ptolemeusza (zapewne stworzony przez Hipparcha paręset lat wcześniej) pozwala do dziś przy pomocy cyrkla i linii obliczać pozorną pozycję planet na niebie z niezłą precyzją. A pomysł opiera się na idei szeregów Fouriera.

Są to tylko niektóre przykłady.

Kiedy główne pisma naukowców hellenistycznych dostały się do katolickiej Europy? Postawię na XI-XIII wiek, kiedy to stopniowo przejmowano Półwysep Iberyjski od Arabów, a ze zniszczonego przez krzyżowców Konstantynopola rozlali się na znany świat mędrcy wszelkiej maści oraz wielu wykształconych Żydów.

Dlaczego jednak, skoro manuskrypty krążyły po katolickiej Europie od co najmniej XIII wieku, dopiero po nastaniu reformacji, w krajach albo bardzo jak na owe czasy liberalnych (Rzeczpospolita, pewne księstwa włoskie) albo z papiestwem skłóconych (Anglia, Holandia) zaczyna się cokolwiek ruszać? Dlaczego dopiero po zachwianiu monopolem wyznaniowym w Europie praca naukowa nagle zaczęła rozwijać skrzydła? Te nieszczęsne uniwersytety mieliśmy wszak od XI wieku... Wnioski? Być może mieliśmy po prostu wielkiego historycznego fuksa i nie trzeba w to mieszać od razu chrześcijaństwa, a zwłaszcza jego katolickiej mutacji? Kościół nawet naukowe przesłanki za teorią geocentryczną(jakie by one nie były) podprowadził od starożytnych.

Co Forumowicze myślą o takim obrazie całej sprawy? Temat szeroki i z racji miejsca trzeba zastosować ogólniki i skróty, ale czy generalnie sytuację można by w ten sposób opisać czy jest to nadinterpretacja?