Mam wrażenie że co niektórzy uważają siebie za kontestatorów renesansowych, i dalej walcza ze świetą inkwizycją. Swoją drogą zauważcie że Kościół wniósł też wiele dobrego.

>Trudno powiedzieć, mogło być równie dobrze gorzej. W końcu to ze świata chrześcijańskiego wywodzi się cywilizacja zachodnia, której wartości są dziś stawiane za wzór całemu światu.

Zdradź mi proszę jakim to tajemniczym sposobem wywiodłeś współczesną cywilizację zachodu, której wartości są stawiane za wzór (demokracja, wolność słowa, wolność wyznania) z chrześcijaństwa?
Nawet dzisiaj kościół a demokracja, wolność słowa czy wyznania to antonimy.

---

"zdobyć serce dziewczyny jest stosunkowo prosto. Zaczynamy od nacięcia wzdłuż linii mostka...."

>Nie było innych chętnych do kontrolowania nauki, która dzięki kościołowi przetrwała na zachodzie, rozwinęła się i w końcu usamodzielniła. D

Odkrycia naukowe średniowiecza
"1-1000
1100[edytuj]
* 1054 - supernowa - Chiny
1200
* 1220 - zasada równowagi dźwigni - Jordanus
* 1250 - zjawisko magnetyzmu, własności magnesu - de Maricourt
1300
* 1325-1382 - związek między drogą, prędkością a przyspieszeniem - Oresmius
Mikołaj Kopernik
1500
* 1543 - Mikołaj Kopernik: Teoria heliocentryczna
* 1543 - Vesalius: anatomia człowieka
* 1552 - Miguel Servet: cyrkulacja płucna" za Wiki

rozwinęła się nauka??
chyba jakoś odmiennie pojmujesz znaczenie słowa rozwój.

---

"zdobyć serce dziewczyny jest stosunkowo prosto. Zaczynamy od nacięcia wzdłuż linii mostka...."

>Zdradź mi proszę jakim to tajemniczym sposobem wywiodłeś współczesną cywilizację zachodu, której wartości są stawiane za wzór (demokracja, wolność słowa, wolność wyznania) z chrześcijaństwa?
Chodziło o to, że Europa mogła trafić gorzej - na religię, czy ideologię silniejszą i jeszcze bardziej fundamentalistyczną, jak islam na przykład, w którym powstanie demokratycznych i liberalnych nurtów jest dużo trudniejsze.

Przeczytaj "Imię Róży". Jest tam podniesiona kwestia "nauki" Średniowiecza.

Pozdrawiam

---

Jesteśmy wynikiem wykorzystania błędów ewolucji przez ewolucję.

.
>>>>Ideologiczne kłamstwo! Chrześcijaństwo jest tylko jedną ze składowych zachodniej cywilizacji. Wcale nie najważniejszym.
>Obecnie na szczęście już nie, ale w swoim czasie cywilizacja zachodnia i świat chrześcijański to było jedno i to samo, i nie widzę powodu, aby o tym zapominać.
Tak, był taki okres - nazywany "wiekami ciemnymi", że Kościół zdominował cywilizację europejską. Zaczęło to się po edykcie mediolańskim, czy trochę później - nawet dopiero w V w., a zaczęło się trochę rozluźniać od Tomasza, choć trzymało się dosyć mocno do początków XVI w.
www.google(*)CNGGEF4NGyuKlzJSqQeKETZ_5jd4hw
Rola Kościoła w średniowieczu w życiu społeczności europejskich, to specyficzne obyczaje, przesądy, fanatyzm, okrucieństwo i ucisk społeczny.
Na przykład, wiara w gusła i czary jest tak dawna jak ludzkość. W znachorów, w kabałę i pasjanse wierzyli królowie, politycy, wojskowi, a nawet duchowni. Przeróżni astrologowie, jasnowidze, chiromantki, obiecywały za drobny datek odkryć przyszłość w najbardziej dokładnych szczegółach. Kościół podjął najbardziej specyficzną walkę z tą wiarą. Wiarę w gusła i czary wzmógł, a tępił ludzi w nią wierzących, gdyż było to w jego interesie.

Tępieniem czarownic zajmowali sędziowie trybunałów Św. Inkwizycji. Im więcej wysiłku wkładali w swoją pracę, tym mniej było z niej pożytku, ponieważ ilość czarownic nie zmniejszała się lecz zwiększała. Członkowie trybunałów Św. Inkwizycji wierzyli, że czarownice sprowadzają klęski elementarne np.: ulewy. Wierzono, że czarownica może zepsuć nabiał, mordować dzieci, aby wytworzyć z nich maść czarodziejską i tym podobne niedorzeczności. Wiara w to, że czarownica to zły demon, dyktowała im najpotworniejsze wyroki jako akt zemsty za nieszczęścia które spadły na ludzi.
Prawo niemieckie, zawarte w "saksonie", przyjęte również w Polsce postanawiało: "Każdy chrześcijanin, który jest heretykiem lub trudni się czarostwem, lub truciem ma być na stosie spalony". Wiarę w istnienie czarów i czarownic ugruntował papież Innocenty VIII. Stwierdzał on, że wiele osób zapominając o zbawieniu duszy i wierze katolickiej wdaje się w kontakty z demonami, co prowadzi do wielu zniszczeń za pomocą czarów: giną nowo narodzone dzieci, na polach nie ma plonów. Itd. Itd.
Czasy, gdy cywilizacja zachodnia i świat chrześcijański to było jedno - nazywamy "Mrokami Średniowiecza"

>>>>Niektórym aż ciarki po plecach przechodzą od tego wzoru, a znakomita większość niechrześcijan, to ma je w odpowiednim miejscu.
>Nie umniejszając nikomu to tutaj powstał świat jaki znamy i nauka, która przyczyniła się do nigdzie niespotykanego dotąd postępu, a która swoje istnienie zawdzięcza w dużym stopniu szkołom, skryptoriom i bibliotekom prowadzonym przez kościół.
Znowu raczy Pan żartować. Cały czas prosimy o przykłady, że coś dobrego wynikneło z Kościelnego panowania nad Europą, a Pan odpowiada, że trudno jest samodzielnie myślących ludzi wziąć bezwzględnie za mordę i nakazać wszystkim przestrzeganie dyscypliny. Myślę, że bardzo dobrze problematykę średniowiecznego myślenia oddał Umberto Eco w "Imieniu róży":
Bystry franciszkanin prowadzi śledztwo starając się rozszyfrować wszystkie możliwe tropy mogące rzucić światło na zagadkowe zbrodnie. Gdy zostaje popełniona trzecia z nich, zaczynają się one układać w osobliwy wzór, dla którego inspiracją była Apokalipsa świętego Jana. Ślady jednoznacznie wiodą do biblioteki, gdzie mieści się pilnie strzeżony, wspaniały księgozbiór opactwa, ale Wilhelm nie dostaje zgody by tam wejść.

>>>>Przytaczałem twierdzenia uczonych, że wiele wskazuje na to, iż takowe istniało i było zapisywane na nietrwałych materiałach.
"...większość naukowców przychyla się do tezy, iż Słowianie nie wykształcili na tyle zaawansowanego i uniwersalnego systemu znaków, który można by nazwać pismem"
>I o czym tu mówić?
No właśnie, zupełnie niedostrzega Pan wielkiego problemu, że chrześcijaństwo nie pozwoliło, a nawet odwrotnie bezwzględnie niszczyło wiele kultur. Tak też było ze słowiańskim pismem.

>W jednym miejscu pisze Pan o misjonarzu Cyrylu, że być może korzystał ze znaków z dawnego pisma słowiańskiego, a w drugim o kościele, który tępił najdrobniejsze artefakty słowiańszczyzny, po czym cytuje Pan (skrajnie niewiarygodnego wg Pana) kościelnego kronikarza na poparcie swoich tez. Gdzie tu jakaś spójność?
Móje wywody są całkowicie spójne i zgodne z faktami historycznymi - przykro mi, że nie potrafi Pan nawet tego zrozumieć. Zarzut niespójności wypadałoby uzasadnić. Natomiast w takiej rozmowie jak nasza wymagana jest choćby minimalna rzetelność, gdzie i o kim napisałem, że był skrajnie niewiarygodnym. Mnie określenie, że ktoś ma zdecydowania mniejszą wiarygodność, ze wzgędu na głębokie zaangażowanie ideolologiczne, zazwyczaj w zupełności wystarcza. Panu polecam tu znakomitą książkę katolickiego autora Lewisa "Odrzucony obraz":
www.google(*)CNFcmN9trqWdfbF4osZKpUTk_q4tvQ
Wcale też nie zaszkodziła by Panu lektura "Wioski heretyków" autorstwa Emmanuela Le Roy Ladurie Montaillou, czy "Sera i robaków" Carlo Ginzburga.
My różnimy się światopoglądami, jak bardzo musimy się różnić rozumieniem i wizjami świata z ludźmi z innych epok.

Pozdrawiam.

@@@
.

.
>Chodziło o to, że Europa mogła trafić gorzej - na religię, czy ideologię silniejszą i jeszcze bardziej fundamentalistyczną, jak islam na przykład, w którym powstanie demokratycznych i liberalnych nurtów jest dużo trudniejsze.
Mogła?

Proponuję nie zamykać się tak bardzo w apologetyce chrześcijańskiej i poczytać trochę historii islamu. Były epoki, w których islam górował nad chrześcijaństwem pod każdym względem i jego rozwój też mógł pójść w innym kierunku.
Mogło się zdarzyć wiele rzeczy, ale jest fakt, że chrześcijaństwo jak rak opanowało zachodnią cywilizację i dopiero teraz udaje nam się (poza Polską) z tego nowotworu uwolnić.

@@@
.

>Chodziło o to, że Europa mogła trafić gorzej - na religię, czy ideologię silniejszą i jeszcze bardziej fundamentalistyczną, jak islam na przykład, w którym powstanie demokratycznych i liberalnych nurtów jest dużo trudniejsze.

Powtórzę, bo już to gdzieś pisałam: w średnowieczu pewne gałęzie islamu wyrzedzały chrześcijaństwo o całe wieki. Niestety, zostały zniszczone, a islam o jakim mówisz, to wersja najbardziej prymitywna, przemieszana z jeszcze bardziej prymitywnymi tradycjami plemiennymi. Twierdzenie, że islam był gorszy niż chrześcijaństwo świadczy o totalnym braku wiedzy - albo o ograniczaniu się do jednego rodzaju źródeł.

>No wiadomo, kościół wszystkich wytępił, wraz z literaturą słowiańską.
Cos ty się tak uczepił tej literatury? A nawet jeśli jej nie było, to co, kultura Słowian nie była nic warta i można ją było po prostu zniszczyć i zastąpić 'lepszą'?

>Każdy wie, że te wszystkie szkoły zmyślono, aby dokuczyć ateistom; książki przepisywali Eskimosi, co by kościół mógł trzymać lud w analfabetyzmie do samego oświecenia, Sorbonę założyła Maria Curie, a Oxford Darwin.
A nie pingwiny tym razem?

>O kulistej Ziemi pisali Izydor z Sewilli, Beda, Jan Szkot i inni, obliczano też jej obwód. Pewnie myślisz, że Kolumb popłynął wierząc, że Ziemia jest płaska i spadnie w kosmos? Zadziwiający przypadek próby samobójstwa
Jak ja uwielbiam ten protekcjonalizm!

To z apologetyka.katolik.pl (czyżby twoje źródło?)

Jednym z największych autorytetów tej epoki w dziedzinie nauk przyrodniczych był św. Izydor z Sewilli (ok. 570-636). Pisząc w wieku VII, zwraca uwagę na kształt jednego z insygniów władzy cesarskiej - kuli. I wyjaśnia, że znak ten (łac. pila - czyli piłka okrągła jak kula) został wprowadzony, gdyż przypomina kształt Ziemi zamieszkałej przez wszystkie ludy poddane cesarskiej władzy
Faktycznie, nie ma jak dowód.

Jan Szkot Eriugena (810-877) przedstawia Ziemię okrągłą jak kula. Jej kształt odpowiada według niego równie okrągłemu kształtowi sfer niebieskich otaczających nas ze wszystkich stron. Kulę tę w połowie przecina równik mający 360 stopni (nazwanych przez Eriugenę cząstkami okręgu). Wspomniał nawet o starożytnych metodach obliczania obwodu naszej planety
Facet trafił na jakiś przypadkiem zachowany tekst.

Twoim zdaniem to zapewne oznacza, że już wtedy cała ta wiedza była ogólnie dostępna i jeśli ktoś - pomijając dyskusje w gronie wtajemniczonych - zaprzeczałby oficjalnej wersji, nie pociągnęłoby to za sobą absolutnie żadnych konsekwencji. Gratuluję optymizmu.
Masz tak piękną, sielankową wizję świętego kościoła, że chyba nie będę jej dłużej podważać.

>rozwinęła się nauka??
>chyba jakoś odmiennie pojmujesz znaczenie słowa rozwój.
Było wiele odkryć i innowacji w każdej dziedzinie, a powstałe w średniowieczu europejskie uniwersytety, druk i broń palna podbiły świat.

>Czasy, gdy cywilizacja zachodnia i świat chrześcijański to było jedno - nazywamy "Mrokami Średniowiecza"
Tak, czasami zupełnie niesłusznie, bo te wszystkie polowania na czarownice i inkwizycje (które nie wiem, co mają wspólnego z rolą kościoła w szkolnictwie) zaczęły się na dobre w renesansie.

>Tak też było ze słowiańskim pismem.
Jak można twierdzić z takim przekonaniem, że kościół zniszczył coś, co nawet nie wiemy, czy istniało?

> Zarzut niespójności wypadałoby uzasadnić.
Uzasadnienie jest proste, powoływanie się na źródła uprzednio zanegowane, jako propagandowe, świadczy o wybiórczym traktowaniu ich treści - nie czepiając się słówek.

>My różnimy się światopoglądami, jak bardzo musimy się różnić rozumieniem i wizjami świata z ludźmi z innych epok.
Nie ma jednej obowiązującej wizji, bo każde czasy mogą być dla jednych dobre, dla innych takie sobie, a jeszcze innych koszmarem.

>>rozwinęła się nauka??
>>chyba jakoś odmiennie pojmujesz znaczenie słowa rozwój.
>Było wiele odkryć i innowacji w każdej dziedzinie, a powstałe w średniowieczu europejskie uniwersytety, druk i broń palna podbiły świat.
Uniwersytety można wyprowadzać z Grecji lub Egiptu.
Broń palna powstała zasadniczo w Chinach - w Europie wymyślono dla niej zastosowanie w zabijaniu ludzi.
Druk w pewnych formach można wyprowadzać ze świata arabskiego i żydowskiego z metod szyfrowania wiadomości lub też z Chin - w Europie powstał przemysłowo za Gutenberga na koniec Średniowiecza (1450 rok, za wikipedią: "Za koniec średniowiecza przyjmuje się różne daty: wynalezienie druku przez Jana Gutenberga (ok. 1450), zdobycie Konstantynopola przez Turków i upadek Cesarstwa Bizantyjskiego (1453), koniec wojny stuletniej (1453), przyjęcie przez władcę Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, Iwana III Srogiego, tytułu "władcy Wszechrusi" (1478), dotarcie Krzysztofa Kolumba do Ameryki (1492), lub powrót Krzysztofa Kolumba do Hiszpanii (1493), a wreszcie wystąpienie Marcina Lutra (1517)." Jak widać na Zachodzie właśnie skończyło się Średniowiecze. ).

Mógłbyś rzucić hasło, że chrześcijaństwo "stabilizowało" średniowieczną cywilizację. Przemyśl to. Jeśli uda Ci się podeprzeć argumentami "stabilizacyjną rolę", nie zostaniesz ze szczętem zniszczony. Wymaga to jednak własnego myślenia - rola stabilizacyjna jest na poziomie polityki i dotyczy zachowań hierarchów chrześcijańskich w totalnie antychrześcijański sposób - nie znajdziesz tego na stronach prokatolickich. Dotyczy to w szczególności wkładu kk w budowanie feudalizmu: pl.wikipedia.org/wiki/Feudalizm
Z punktu widzenia cesarstwa rzymskiego feudalizm jest regresem cywilizacyjnym, ale z punktu widzenia barbarzyńskich plemion Europy krokiem naprzód. W szczególności z łupieżców robi rolników. Łupiestwo oczywiście nie znika, ale zajmuje się nim wierchuszka.
I jeszcze raz proszę, przeczytaj "Imię róży".

Pozdrawiam

---

Jesteśmy wynikiem wykorzystania błędów ewolucji przez ewolucję.

>To z apologetyka.katolik.pl (czyżby twoje źródło?)
Nie, moje to angielska wiki (hasło: flat_earth - nie ma polskiej wersji niestety), gdzie napisano:
"... many textbooks of the Early Middle Ages supported the sphericity of the Earth."

>Twoim zdaniem to zapewne oznacza, że już wtedy cała ta wiedza była ogólnie dostępna i jeśli ktoś - pomijając dyskusje w gronie wtajemniczonych - zaprzeczałby oficjalnej wersji, nie pociągnęłoby to za sobą absolutnie żadnych konsekwencji.
Teoria kulistości Ziemi była dyskutowana nie w żadnym gronie wtajemniczonych, ale na uniwersytetach i w oficjalnych publikacjach, gdzie zwykle przeważała. "Lectures in the medieval universities commonly advanced evidence in favor of the idea that the Earth was a sphere".
Nie warto powtarzać propagandowych pierdów, zanim się samemu nie sprawdzi.

.
>>>>Czasy, gdy cywilizacja zachodnia i świat chrześcijański to było jedno - nazywamy "Mrokami Średniowiecza"
>Tak, czasami zupełnie niesłusznie, bo te wszystkie polowania na czarownice i inkwizycje (które nie wiem, co mają wspólnego z rolą kościoła w szkolnictwie) zaczęły się na dobre w renesansie.
Czyżby ci którzy nazwali pewne okresy "wiekami ciemnymi", czy później "mrokami średniowiecza" zrobili to tylko tak ze względu polowania na czarownice? Mnie się wydaje, że takiej oceny dokonali ze wzlędu na panującą wówczas powszechnie chrześcijańską mentalność.
To samo dotyczy apogeum inkwizycji, czy polowań na czarownice - cezury historyczne ustanawiają dla wygody historycy i są one umowne. Chrześcijańskie instytucje i chrześcijańska mentalność zakorzeniła się dobrze w naszej kulturze. Jestem pewien, że gdyby prawo dopuszczało, to jeszcze dziś w Polsce stosy dla heretyków by zapłoneły.

>>>>Tak też było ze słowiańskim pismem.
>Jak można twierdzić z takim przekonaniem, że kościół zniszczył coś, co nawet nie wiemy, czy istniało?
Czy jeżeli gdzieś piszę, że coś jest wielce prawdopodobne, to twierdzę z takim przekonaniem?

Cyryl i Metody za zezwoleniem papieskim przetłumaczyli liturgię na język słowiański i użyli do tego liter zwanych głagolicą. Bracia byli wykształconymi ludźmi. Znali grekę, łacinę, koptyjski, hebrajski i ich alfabety, a użyli liternictwa wybitnie dopasowanego do słowiańskiej wymowy. Czy już istniało takie liternictwo? Nie wiem, ale część uczonych twierdzi, a ja się do tego przychylam, że bazą do powstania głagolicy mogło być pierwotne pismo słowiańskie. Pod ręką miałem jedną z przesłanek:
Jest w kraju Redarów pewien gród o trójkątnym kształcie i trzech bramach doń wiodących, zwany Radogoszcz, który otacza zewsząd wielka puszcza, ręką tubylców nie tknięta i jak świętość czczona. Dwie bramy tego grodu stoją otworem dla wszystkich wchodzących, trzecia od strony wschodniej jest najmniejsza i wychodzi na ścieżkę, która prowadzi do położonego obok i strasznie wyglądającego jeziora. W grodzie znajduje się tylko jedna świątynia, zbudowana misternie z drzewa i spoczywająca na fundamencie z rogów dzikich zwierząt. Jej ściany zewnętrzne zdobią różne wizerunki bogów i bogiń - jak można zauważyć, patrząc z bliska - w przedziwny rzeźbione sposób, wewnątrz zaś stoją bogowie zrobieni ludzką ręką w straszliwych hełmach i pancerzach, każdy z wyrytym u spodu imieniem. Pierwszy spośród nich nazywa się Swarożyc i szczególnej doznaje czci u wszystkich pogan. kronikę niezbyt lubiącego Słowian chrześcijanina, ale tu Pan uważa, że chrześcijanin nie niewiarygodny, gdyż jest niewygodny.
Mam retoryczne pytanie - w jakim celu papież Stefan V (885 - 891) wydał bullę Quia te zelo fidei, która zakazała używania liturgii słowiańskiej - z głupoty?

>>>>Zarzut niespójności wypadałoby uzasadnić.
>Uzasadnienie jest proste, powoływanie się na źródła uprzednio zanegowane, jako propagandowe, świadczy o wybiórczym traktowaniu ich treści - nie czepiając się słówek.
Konkrety - Szanowny Panie - a nie epitety. Gdzie i u kogo warsztatu historycznego Pan się uczył? Kto broni korzystania z jakikolwiek źródeł? Oczywiście racjonalny historyk musi umieć krytycznie z różnych źródeł korzystać i zdawać sobie sprawę z zafałszowań ideologicznych i subiektywizmu autorów. Zarzut niespojności wypadałoby uzasadnić, tak gołosłownie to tylko zwyczajny epitet.

>>>>My różnimy się światopoglądami, jak bardzo musimy się różnić rozumieniem i wizjami świata z ludźmi z innych epok.
>Nie ma jednej obowiązującej wizji, bo każde czasy mogą być dla jednych dobre, dla innych takie sobie, a jeszcze innych koszmarem.
No i tu pełna zgoda!!!
Nawet artyści jak pokazywali kler, to szerszych płucien musieli używać aby się klesze brzuchy pomieściły, a biskup tak to opisał:

Było trzy karczmy, bram cztery ułomki,
Klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki.

W tej zawołanej ziemiańskiej stolicy
Wielebne głupstwo od wieków mieszkało;
Pod starożytnej schronieniem świątnicy
Prawych czcicielów swoich utuczało.
Zbiegał się wierny lud; a w okolicy
Wszystko odgłosem uwielbienia brzmiało.

Tak, niektórym bardzo dobrze było, ale dla większości lepiej, że już się skończyło.

Pozdrawiam.

@@@
.

>Nie, moje to angielska wiki (hasło: flat_earth - nie ma polskiej wersji niestety), gdzie napisano:
> "... many textbooks of the Early Middle Ages supported the sphericity of the Earth."

Dokładnie na tej samej stronie napisano też:
Bishop Isidore of Seville(560 - 636) taught in his widely read encyclopedia, the Etymologies that the Earth was round and "resembles a wheel". Resembling Anaximander in language and the map that he provided, this was widely interpreted as referring to a flat disc-shaped Earth, though some recent writers believe that he recognized the Earth to be globular. [...]An illustration from Isidore's De Natura Rerum shows the five zones of the earth as adjacent circles showing that he had no conception of a spherical earth

Oraz:
By the 11th century Europe had learned of Islamic astronomy. The Reneissance of the 12th century from about 1070 started an intellectual revitalization of Europe with strong philosophical and scientific roots, and increased interest in natural philosophy. Hermannus Contractus (1013-1054) was among the earliest Christian scholars to estimate the circumference of Earth with Eratosthenes' method

To jest ta starożytna wiedza, którą kościół przechowywał i ratował przed barbarzyńcami?

>Nie warto powtarzać propagandowych pierdów, zanim się samemu nie sprawdzi.
A to bardzo dobra rada.

>Uniwersytety można wyprowadzać z Grecji lub Egiptu.
Tak, były te wszystkie rzeczy w tej, czy innej formie już wcześniej, ale przetrwały (do dzisiaj) i rozwinęły się właśnie tutaj.

>Mógłbyś rzucić hasło, że chrześcijaństwo "stabilizowało" średniowieczną cywilizację. Przemyśl to. Jeśli uda Ci się podeprzeć argumentami "stabilizacyjną rolę", nie zostaniesz ze szczętem zniszczony.
Nie szukam na siłę dobrych stron kościoła, chodziło mi tylko o te nieszczęsne szkoły i szpitale, ale zaraz zeszło na Indian z Amazonii, pingwiny i stosy za okrągłą Ziemię.

>Wymaga to jednak własnego myślenia - rola stabilizacyjna jest na poziomie polityki i dotyczy zachowań hierarchów chrześcijańskich w totalnie antychrześcijański sposób - nie znajdziesz tego na stronach prokatolickich.
A kto w średniowieczu zachowywał się w czysto chrześcijański sposób? Może jakichś paru nawiedzonych mnichów, w rodzaju Franciszka z Asyżu. Kościół stabilizował, ale głównie siebie na swoich włościach. Stabilizatorem można od biedy nazwać międzynarodowy język, ułatwiający kontakty dyplomatyczne, poczucie przynależności do jednej kultury, początki prawa międzynarodowego, przepływ idei i nieliczne wspólne projekty.

>Z punktu widzenia cesarstwa rzymskiego feudalizm jest regresem cywilizacyjnym, ale z punktu widzenia barbarzyńskich plemion Europy krokiem naprzód.
System oparty na niewolnictwie też nie był wolny od wad (szczególnie dla niewolników). Z kolei dla barbarzyńcy, który coś tam u siebie zasiał, skoczył do sąsiada powojować i wrócił na żniwa do domu niekoniecznie musiał odpowiadać układ płatnika-dzierżawcy. Chociaż w sumie feudalizm nie był taki zły, biorąc pod uwagę los chłopstwa w wiekach późniejszych, szczególnie na wschodzie.