Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
150.348.918 wizyt
Ponad 1062 autorów napisało dla nas 7289 tekstów. Zajęłyby one 28737 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Co z Brexitem?
będzie drugie referendum
będzie początkiem końca UE
zyska na nim Wielka Brytania
ostatecznie wzmocni UE
dużo hałasu o nic
  

Oddano 910 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Emerich Coreth, Peter Ehlen, Josef Schmidt - Filozofia XIX wieku
Krzysztof Mech - Chrześcijaństwo i dialektyka w koncepcji Paula Tillicha
Platon - Fajdros

Znajdź książkę..
Sklepik "Racjonalisty"
Anatol France - Kościół a Rzeczpospolita
Mariusz Agnosiewicz - Heretyckie dziedzictwo Europy

Złota myśl Racjonalisty:
"Chcę przedłożyć czytelnikowi do życzliwego rozważenia doktrynę, która, jak się obawiam, może się wydać niesłychanie paradoksalna i wywrotowa. Według tej doktryny jest rzeczą niepożądaną wierzyć jakiemuś twierdzeniu, gdy nie ma żadnej podstawy do przypuszczenia, że jest ono prawdziwe."
« Czytelnia i książki  
Poganin
Autor tekstu: Stefan Żeromski

Zapuszczona i ledwie widoczna ścieżka szła wzdłuż rzeki, nad którą zwieszały się gęste zarośla, tworząc na dalekiej przestrzeni łąk pas, zataczający półkola. Za rzeką, na nieznacznym wzgórzu piaszczystym, zaczynał się las, sięgający aż owych wydmuchów nad brzegiem Bugu. Maleńkie półwyspy, utworzone przez rzeczne zakręty, podobne były do zacienionych bujną krzewiną samorodnych altanek.

W jednej z takich siedział, plecami o krzaki oparty, stary chłop — pastuch. Był to typowy Jadźwing-Polak: chudy, kościsty, zgarbiony, o twarzy ściągłej, czarnej prawie, o ustach wąskich, zaciętych, brwiach zsuniętych. Ubrany był w zgrzebny, na czerwono ufarbowany s p a n c e r, w takież spodnie, oberwane i podarte, i słomiany kapelusz, spod którego zwieszały się siwe, długie i rzadkie włosy. Bose nogi z zakrzywionymi i pozbijanymi palcami, z wypchniętymi w tył piętami, wyciągnął przed siebie i tak był zatopiony w pracowite plecenie łapcia lipowego, że mię nie spostrzegł. Obok niego leżał k a n c e r e k z kory olszowej, osadzony na długim kiju — do łowienia raków.
— A co to majstrujesz, stary? — zawołałem pochylając się nad nim.

Szybko podniósł głowę i, łypiąc zabawnie oczami, wpatrywał się we mnie.

— Widzicie przecie, panulu, bydło pasę, raki łowię, t a j łapeć plotę… — odpowiedział po chwili starczym, zdławionym głosem, lecz tą polszczyzną śpiewną, czystą i piękną, jaką mówi lud pochodzenia jadźwingo-polskiego tamtych okolic.
— A cóż, raki ci się łowią ?
— On by się i łowił, rak bestyja, po deszczu; ta, widzisz, żaby tej paskudnej nagnać nie mogę. Taka mądra i żaba nastała: po tej stronie, gdzie bydło chodzi, po pastwisku nie siedzi, po trawie skacze, a trawy maścić grzech — bogata trawa jaka !

Mówiąc to, wpatrywał się we mnie uparcie, zawzięcie, jakoś chytrze i nieufnie. Gdzieś tę twarz, za lat dziecięcych zapewne, widziałem, lecz gdzie i kiedy, usiłowałem przypomnieć daremnie. Zachowało ją nieświadome jakby myślenie — tę samą, z pałającymi posępnie oczami. Wiedziałem jednak, że oczy te dawniej, wtedy — miały wyraz inny. Dzisiejsza ich nieufność i szydercze wejrzenie przykrość i ból mi sprawiały.
— Gdzieś ja ciebie już widziałem, dziadu...

Zezem spojrzał na mnie i rzekł:
— Dużo ja się po świecie tłukł, może mię gdzie i zaznałeś. A ty, panulu, skąd ?

Nie odpowiadając zapytałem wymijająco:
— Pastuchem jesteś — we dworze?
— Ni — gromadzkie bydło pasę.
— Szmaciny na tobie liche...
— Dziadowskie. Dawno ja się z dziewkami kochać przestał — prawie takie.
— Zasług u tej gromady pobierasz dużo?
— Zasług?… — zaśmiał się. — Przyodziewek mi dają.
— I strawę?
— Gdzie zaś? Jagód to mało? Czerwona jagoda w lesie jest, malina się trafi — malina w tutejszych miejscach duża, słodka, czernica będzie, d z i a d rośnie w jarze. Raków nałowię, w w ą g l a c h napiekę… żywcem ich — ta tak się objem! Rybka, płoteczka biała na ś p i l k ę się łapie, ślize się pod kamykami pluskają, tłuste jak wieprzki.

Zapalając się coraz bardziej, prawił:
— Ej — o jednym ja tu kaczym gnieździe wiem — duże kaczki, krzyżówki. Jak k l a p a k i wyrosną, jak w p a ł a c h będą, rękami pobiorę, łby poukręcam, w g l i n ę każde z osobna zalepię, w w ą g l e te kule pokładę — pałek skubać nie trzeba, bo do gliny przyschną, a jadło jakie — ha !

Kiedy to mówili i oczy mu się zaśmiały łagodnie, przypomniałem sobie wszystko.
— Toż ty z Pratulina!

Chłopu dolna warga drgnęła i oczy dziko błysnęły.
— Z Pratulina? — zapytał przewlekle. — A tobie na co, skąd ja?
— Ja ciebie widziałem dawno, jak zbrodnia była.

Patrzył mi teraz w oczy surowo, pokaszlując z cicha.
— Tyś miał dużą kolonię, bogatym byłeś chłopem, sołtysem — pamiętam...
— Coś ja nie przypomnę — dawny to czas — szeptał jakby do siebie szyderczo. — Dawny to czas — ja teraz r u s s k i m u ż y k, prawosławny...
— A cóż, na pastuchy zeszedłeś? Gdzież grunt? Przepiłeś czy jak?
— Grunt? — mówił zamyślony, patykiem uderzając w ziemię. — Ja i żonkę przepiłem, i dwoje dzieci. Chłopiec jeden był u mnie rześki jak ten źrebiec, drugi maleńki, maleńki… Do Pana Jezusa ja ich przepił; wziął i nie oddaje — he — he...
— Wywieźli?
— Coś ty na mnie u s t y g u j e s z, panulu — Moskalik ty może jaki, powiatowy może — a?
— Nie, bracie...

Popatrzył na mnie — i sposępniała nagle ta twarz zimna i skrzepła, milcząca głucho, niby pole nagiego gruntu — jakby na nią cień padł znienacka.
— Pod serce ty mnie gryziesz, pod serce… — mówił kołysząc głową. — Ot ja sołtys, ot ja w ł o ś c i j a n, ot ja mądry gospodarz, piśmienny człowiek — gromadzkie bydło pasam, w gałganach chodzę, strawy ciepłej nie mam — ot jak… A żonka w stepie po prośbie chodzi, a na synki moje cudzy człowiek pluje — ot jak… U mnie żyto rosło kłosiste, wysokie, u mnie bułanki dwa rżały, u mnie krów pięć, u mnie… hej! — Moskaliki, wy Moskaliki !...

Mówiłem mu o Chrystusie miłosiernym, co łzy nędzarzów w sercu trzyma, co krzywdy wszystkie pamięta, co karał będzie barbarzyńcę...

Słuchał mnie uważnie, ze ściągniętymi brwiami, głową potakiwał — aż nagle przerwał:
— Miód u ciebie w uściech jak u księdza. Młodziuteńki ty… A ja, widzisz, stary, dawno ja to już słyszałem, dawno… Służył ja Jemu wiernie — temu Panu Jezusowi — a na mnie On nie wejrzał, a na cały naród chłopski — nie wejrzał, w rękę oprawców nas wydał. A służył ja Jemu wiernie, nie gębą — ot jak !

Gwałtownym ruchem rozerwał tasiemkę koszuli pod szyją i obnażył ramię i plecy poszarpane w szwach, w bliznach, w śladach ran ohydnych. Z oczu mu strzelił dziki blask, brwi wzniosły się na czoło, zęby wyszczerzyły i buchnęła na twarz namiętność dzika, głucha, chłopska, dawno zduszona. Zaczął mówić szybko, głośno, głosem ochrypłym:
— Ja się Jego nie zapierał, na rotę-m wojska wyszedł z krzyżem i piersi odkrył. Ze mnie ciało kawałkami leciało pod batem — ja imienia Jego wzywał. Ja w Brześciu między zbójami i łotrami krzyżem leżał po całych nocach, na mnie żołdactwo pluło, grunt mój sprzedali za nic, dzieci wywieźli — ja tylko imienia Jego wzywał. Aż raz w nocy rozum i statek na mnie przyszedł... Jakby Pan Bóg na niebie był, jakby był sprawiedliwy, toby na świecie nie było tego katowstwa. Widziałem ja Moskwę, Niżni-Nowgorod — tam moskiewskiego luda moc. Jeśli w naszej religii prawda — to za cóż tamto wszystko w błędach żyje? Gadki księdzowskie! Tu nie ma prawdy — to gdzież ona? W niebiesiech? — Hej — pieniędzy to nabiorą za tę gadkę popy a księdze! Ja się na prawosławnego podpisałem, tam, w tym Niżnim, ale mi i cerkiew, i kościół — tfu!
— Dziadu — ej dziadu!
— Tak to… Sam byłem i choć-em cierpiał, gorzkość tylko miałem w sercu z modlitwy, z postów, umartwień. Teraz swoją rzecz wiem. Gruntu mi Moskal nie oddał, bo żona, powiada, oporna jest. Ano nic — to i dobrze. A grzyby te i jagódki, rybki i raki — to już przecie niczyje, ludzkie, nie jego — pieczątki nie nałoży.
— A któż te grzybki i jagódki stwarza dla ciebie ?
— Tego to i ty nie wiesz, panulku… Samo ono tak stoi. Słoneczko ono może jasne... Jak ja je zobaczę — oto mi w sercu lubo, a w głowie jasno. Wstaje se ono co dzień, pracuje, traweczki hoduje, zioła przeróżne, a nie ukrzywdzi nikogo, nikt ta za nie w skórę nie dostał — tak to… I d z i, panulu, a nie gadaj Moskalikom nic, bo mię tu znowu t a r g a ć przyjdą...

Poszedłem… Mroki wieczorne spływały na ziemię...


 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Wielki Inkwizytor
Sarmaty i scyty

 Dodaj komentarz do strony..   


« Czytelnia i książki   (Publikacja: 17-05-2002 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 159 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365