Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
158.384.391 wizyt
Ponad 1063 autorów napisało dla nas 7305 tekstów. Zajęłyby one 28821 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Czy jesteś zadowolony/a z życia?
Tak
Nie
Nie wiem
  

Oddano 895 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Cierpienie nie uszlachetnia
 Kościół i Katolicyzm » Historia Kościoła » Historia powszechna

O chrześcijaństwie w Indiach [1]
Autor tekstu:

O chrześcijaństwie w Indiach

Kiedy parę lat temu papież Jan Paweł II odwiedził Indie, w mediach nagłośniono protest sporej grupki hinduistów przeciwko tej wizycie. Czy tym protestom należy się dziwić? Owszem — Indie, z wielką, nieobjętą religią zwana hinduizmem, zawsze tolerancyjne, od jakiegoś czasu nie mogą poradzić sobie z ekscesami grupek fanatyków, którzy zresztą zdolne są posuwać się do daleko groźniejszych działań niż protesty przeciw papieżowi. Ale może warto przyjrzeć się bliżej jak kształtowały się relacje między mieszkańcami subkontynentu a krzewicielami chrześcijańskiej religii, te zwłaszcza, które gruntowały się na zasadach podboju, indoktrynacji światopoglądowej, przymusowej chrystianizacji (czyż nie tu tkwić mogą urazy strony indyjskiej, nawet jeśli przejawy tej urazy nadal będziemy uważać za fanatyczne...?).

Początki chrześcijaństwa w Indiach

Pierwszym chrześcijaninem w Indiach był zgodnie z tradycją św. Tomasz (Niewierny Tomasz). Jak doszło do jego spotkania z Indiami? Powiada się, że król indyjski Gondophernes (postać historyczna) pragnąc wznieść miasto wysłał posłańca do Syrii po architekta, ten jednak zamiast z architektem powrócił z Tomaszem, który miał rzec, iż pouczy go o mieście wzniesionym nie ludzkimi dłońmi… Zjednał sobie władcę i dwór dla swych nauk (według tradycji indyjskiej nawrócił w pierwszym rzędzie siedem rodzin bramińskich), nauczając potem w różnych krainach Indii aż do swej męczeńskiej (?) śmierci zadanej na rozkaz króla Misdeosa (zresztą nigdzie poza chrześcijańską tradycją w źródłach nie występującym). Grób Tomasza ma znajdować się w katedrze w Majlapur na przedmieściach Madrasu, „ale historyczne dowody jego męczeństwa nie są dostateczne" [ 1 ]. Mniej może znanym ewangelizatorem Indii we wczesnym okresie był Bartłomiej (Natanel).

Wielka przestrzeń jaką przebył Tomasz nie była wtedy wbrew pozorom przeszkodą nie do pokonania, szczególnie w tym okresie (a Tomasz miał przybyć do Indii zaraz po ukrzyżowaniu Jezusa, czyli w pierwszej połowie I w. n.e.) kontakty między Indiami a Zachodem były częste. Skoro zatem tak było i w obie strony szły karawany, to może i sam Jezus do Indii zawędrował — wspominam o tym, bo nie brak takich spekulacji (por. książki Korabiewicza albo Kerstena), zaznaczę tylko, że i w Indiach są zwolennicy tej hipotezy, ba! istnieją tu całe szkoły nauczania uzurpujące sobie prawo do Jezusowej tradycji i przekazujące „dowody" na pobyt Jezusa w Indiach [ 2 ].

Pierwsze niewątpliwe, historyczne świadectwo o działalności chrześcijan w Indiach to Topografika chrześcijańska Kosmosa Indikopleustesa, zakonnika z Aleksandrii i podróżnika, który w VI wieku wędrował po Indiach i stwierdził istnienie kościołów na Malabarze i Cejlonie. Zarządzali nimi perscy duchowni, podlegający władzy biskupa z Kalliany [ 3 ] — były to kościoły nestoriańskie, zatem — herezjarchiczne. Archeologowie odkryli krzyże w stylu perskim, inskrypcje w języku pahlawi, płytki miedziane z IX wieku z zapisami przywilejów nadawanym chrześcijańskim gminom. Po przybyciu do Indii muzułmanów, chrześcijanie tutejsi szukali wsparcia u patriarchy Antiochii (Syria). Do dziś zresztą kościoły indyjskie związane są z Syrią, choć chrześcijaństwo w Syrii wiele ucierpiało i choć pod wpływem powtórnej ewangelizacji prowadzonej w Indiach, o której poniżej jeszcze powiemy, odłam kościoła w Indiach poddał się władzy Rzymu.

Jakby zatem z Tomaszem nie było, rodowód chrześcijański w Indiach jest bardzo starożytny. W społeczeństwie indyjskim gminy chrześcijańskie były szanowane, o czym powiadamia np. w wieki po pierwszym zetknięciem się Indii z religią chrześcijańską sam Marko Polo (miał też ponoć widzieć grób świętego Tomasza). Ale Indie jak zwykle — szły własną drogą; nawykłe do synkretyzacji także i chrześcijaństwo łączyły z obyczajowością hinduską (podobnie rzecz się miała na styku hinduizmu i islamu). Chrześcijanie zatem południowych Indii, Malabaru i Cejlonu, poczęli w konsekwencji tworzyć rodzaj heterodoksyjnej „sekty" — a to nie mogło spodobać się „chrystianizatorom" nowej fali — i to niepomiernie większej i bardziej drapieżnej, która poczęła przybijać do indyjskich brzegów od początku XVI wieku.

Chrystianizatorzy "drugiej fali"

Goa, Kerala, Wybrzeże Malabarskie — to tereny najintensywniej poddane tej nowej fali chrystianizacji, która prowadzona była pod wodzą Portugalczyków, pierwszych kolonizatorów, którzy zjawili się w Indiach [ 4 ]. Jak wiadomo Kolumb chciał dopłynąć do Indii, zamiast tego „odkrył" jednak Amerykę, jego błąd w kilka lat później naprawił Vasco da Gama, płynąc pod portugalską banderą. I oto już w 1500 roku, do zachodnich wybrzeży subkontynentu indyjskiego przybiło 30 okrętów pod wodzą Pedro Alwareza Calwara. Od razu przystąpiono do wojny z wszystkimi nie-chrześcijanami. Żyły tu bowiem od setek lat, obok Hindusów, społeczności islamskie — a z islamem Portugalczycy i Hiszpanie mieli na pieńku z racji walk prowadzonych na półwyspie iberyjskim [ 5 ]. Były tu też spore enklawy ludności żydowskiej; z Żydami też się zresztą w ojczyźnie przybyszów nie najlepiej układało, wielu z nich z półwyspu iberyjskiego wypędzono w tym mniej więcej czasie. [ 6 ]

Wielu badaczy podkreśla okrucieństwa, jakich się przybysze tu dopuszczali oraz chciwość — jak zwykle bowiem motywem działań było „nawracanie" połączone z chęcią szybkiego wzbogacenia się (perły, szafiry, korzenie — ten rejon Indii obfituje w bogactwa!).

Wśród Portugalczyków wiele do powiedzenia miał Alfonso de Albuquerque [ 7 ]. Owszem, ingerował w życie religijne zastanych społeczności, ale w miarę rozsądnie — zakazał np. zwyczaju, zresztą niezbyt tu respektowanego, nakazującego palić na stosie zmarłego wdowę (obyczaj sati). A jeśli zdarzały się nawrócenia, to miały charakter raczej zdroworozsądkowy — jako że przybysze brali sobie tutejsze kobiety za żony, Alfonso nakazał legalizować te związki, w konsekwencji kobiety musiały przyjmować chrzest i tym samym stawały się, przynajmniej formalnie — chrześcijankami.

Jak to zwykle bywa zaraz po wojownikach i handlarzach przybyli na nowe ziemie kapłani i zakonnicy. Najpierw franciszkanie, potem jezuici, dominikanie i augustianie. „Wszyscy ci gorliwi misjonarze musieli czuć się zawiedzeni, stwierdziwszy, że prawie nikt nie chce się nawracać" [ 8 ]. Jeden z nich stwierdził zatem, że należy czym prędzej przystąpić do karczowania tej „dżungli niewiary". I przystąpiono… Z takim miej więcej zapałem i „delikatnością" jak w innych częściach świata. Zarówno króla Portugalii, jak papieża zarzucono prośbami o specjalne uprawnienia. I prośbom tych stało się zadość. Wicekról zarządzający kolonią otrzymał prawo do: "zniszczenia wszystkich hinduskich świątyń, żeby na żadnej z wysp (chodzi o wyspy Goa — przyp. moje, J. Ż-B) nie pozostał po nich ślad, i przeznaczenia majątku tych świątyń na utrzymanie kościołów, które mają zostać wzniesione na ich miejscu" [ 9 ]. (Z dokumentu pochodzącego z roku 1540). W pięć lat potem nie było już żadnej świątyni „pogan" (a tylko na Goa było ich ok. 200). Za to na wyspach roiło się od kościołów. Istne fajerwerki budownictwa sakralnego (rzecz jasna „właściwego"). Przerażeni Hindusi woleli ponoć uciec pod panowanie władców mongolskich niż znosić „troskę" o zbawienie ich dusz ze strony chrześcijańskich księży i mnichów. Trzeba przyznać, że Indie pod panowaniem niektórych władców z dynastii Wielkich Mogołów były ostoją tolerancji, dotyczy to szczególnie Abgara Wielkiego, który patronował filozoficznym dysputom; a chrześcijanom pozwalał prowadzić działalność misyjną (jego synowie z kolei inaczej się na tę ostatnią kwestię zapatrywali).

Jednak nie wszyscy zbiegli, ci zaś co zostali i mimo zniszczenia swych świątyń nadal w tajemnicy praktykowali domowe rytuały hinduistyczne, musieli znosić coraz gorsze szykany papistów (zakazy dostępu do piastowania urzędów, zakazy wykonywania i przechowywania „bałwanów pogańskich", itd.). W roku 1560 wygnano wszystkich braminów. Ogłoszono też, że sprawowanie kultu hinduistycznego nawet w zaciszu domu jest przestępstwem — w razie jego wykrycia karano delikwenta konfiskatą majątku, przy czym nie zapomniano o donosicielach — tych wynagradzano połową majątku skazanego. Hindusi radzili sobie z zakazami na swój sposób — część dzieł sztuki religijnej ukryto np. w lasach, a te, które były potrzebne do domowego obrządku wycinano z papieru (w razie rewizji łatwo było je zniszczyć). Gorzej jednak, gdy wydano specjalny zakaz dokonywania świętego dla Hindusów zwyczaju, związanego z ich eschatologią — kremacji zwłok. Ale i ten zakaz obchodzono — ukrywano fakt śmierci kogoś w rodzinie z obawy przed ewentualnymi donosicielami, a nocą na łódź kładziono drewno i ciało zmarłego, podpalano i odpychano od brzegu.

Wnet stali się oni głównym celem działań ukonstytuowanego tu trybunału Świętej Inkwizycji, na czele której stanął wielki inkwizytor odpowiedzialny tylko przed władzą w Lizbonie.

W tej fazie chrystianizacji wielką rolę odegrał Franciszek Ksawery, współzałożyciel (wraz z I. Loyolą) zakonu jezuitów, oczywiście święty (kanonizowany w 1622 r.). Za swe zadanie uznał on przyciągnięcie na łono Kościoła całego Orientu. Był w Indiach, potem przez Moluki udał się do Japonii i Chin. Legenda przypisała mu cudowne przymioty, a tak to ze świętymi bywa, że przypisuje im się pewne „cudowności" — miał zatem Ksawery cudowne właściwości — otóż jego ciało nie uległo rozkładowi po śmierci (nawiasem mówiąc „potrafi" to co drugi indyjski guru) [ 10 ]. Do dziś co jakiś czas pokazuje się publicznie ciało Ksawerego, a widowisko to cieszy się wielkim powodzeniem u indyjskich chrześcijan (i nie tylko). A jaki był za życia? Na pewno nie można odmówić mu zapału i sukcesów ewangelizatorskich, potrafił ponoć nawracać całe wsie (głównie w Kerali). Bywał wspaniałomyślny, ale i okrutny (znak czasów?). Właśnie on błagał swego portugalskiego monarchę o wprowadzenie na Goa inkwizycji na wzór portugalskiej, w tej ostatniej zresztą odegrał rolę niebagatelną…


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
O księstwach kościelnych
Niszczenie starożytnej kultury

 Zobacz komentarze (1)..   


 Przypisy:
[ 1 ] A. Basham, Indie, Warszawa 1964, s. 418
[ 2 ] Wykłady prof. indologii H. Wałkówskiej, Uniwersytet Wrocławski, 1994-95
[ 3 ] Basham, op. cit., s. 419.
[ 4 ] Potem w Indiach zjawili się Anglicy — raczej na mocy ówcześnie obowiązującego prawa — w roku 1661 bowiem od swej przyszłej żony z portugalskiej rodziny Karol II, władca brytyjski, otrzymał prezent — mianowicie… Bombaj!
[ 5 ] Tzw. rekonkwista; w roku 1492 pada ostatnia twierdza muzułmanów - Granada
[ 6 ] Edykt królewski nakazujący wygnanie wszystkich praktykujących Żydów wydano w trzy miesiące po podboju Grenady
[ 7 ] Alfonso de Albuquerque (1443?-1515), portug. konkwistador, admirał; gubernator Indii Portug. od 1509; od 1503 dowodził flotyllami portug. w walkach w basenie O. Indyjskiego, 1507 zdobył wyspę Ormuz; 1509 przejął rządy w Indiach od F. de Almeidy; 1510 zajął Goa, które uczynił polit. i handl. ośrodkiem portug. posiadłości w Indiach; 1511 opanował Malakkę na Płw. Malajskim, skąd wysyłał statki w kierunku O. Spokojnego. (MNEP PWN 2000)
[ 8 ] P.W. Roberts, Imperium duszy, Warszawa 1996, s. 123
[ 9 ] Ibidem
[ 10 ] Jego ciało stało się relikwią i jako takie stanowiło nie lada pokusę dla bogobojnych — podobno pewna gorliwa zakonnica odgryzła palec u nogi Ksawerego i potajemnie wyniosła w ustach jako relikwię. Ramienia zaś Ksawerego zażądał sam papież i pewnie do dziś spoczywa ono gdzieś w Rzymie

« Historia powszechna   (Publikacja: 21-11-2002 Ostatnia zmiana: 06-09-2003)

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Joanna Żak-Bucholc
Zajmuje się etnologią i religioznawstem. Publikowała m.in. w: 'ALBO albo Inspiracje Jungowskie'; 'Nie z tej ziemi'; 'Czwarty Wymiar'; 'Tytuł'.

 Liczba tekstów na portalu: 90  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Kilka uwag na marginesie poprawności politycznej oraz innych wkurzających rzeczy
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 2050 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365