Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
166.405.045 wizyt
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7332 tekstów. Zajęłyby one 28943 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Kiedy będzie dostępna szczepionka na SARS-CoV-2 ?
Za miesiąc
Za pół roku
Za rok
Nie będzie możliwa
  

Oddano 539 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
W etosie humanistycznym nie ceni się wysoko gotowości do stosowania się przez kogoś do wydanego przez jakąś potężną władzę zakazu, którego racjonalność nie jest dla danej osoby uchwytna, tak że u podłoża posłuszeństwa leży jedynie albo strach albo czołobitność.
 Prawo » Prawo wyznaniowe » Polskie konkordaty » Konkordat z 1993 » Prace nad konkordatem » Analizy i oceny prawne

Tryb ratyfikacji konkordatu [1]
Autor tekstu: Zdzisław Galicki

Ekspertyza prawna prof. Zdzisława Galickiego na temat trybu ratyfikacji konkordatu, a w szczególności: 1) czy Konkordat ma być ratyfikowany według art. 89, czy też według art. 90 Konstytucji; 2) czy tryb z art. 89 wyłącza stosowanie art. 133 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
(9 grudnia 1997 r., Warszawa)

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r., w swym artykule 29 zawiera następujące postanowienia dotyczące sposobu wyrażenia zgody na związanie się tą umową oraz jej wejście w życie:

„Konkordat niniejszy podlega ratyfikacji. Wejdzie on w życie po upływie 1 miesiąca od dnia wymiany dokumentów ratyfikacyjnych".

Z samego faktu podpisania umowy międzynarodowej zawierającej klauzulę ratyfikacyjną nie wynika formalne zobowiązanie prawnomiędzynarodowe sygnatariuszy do dokonania ratyfikacji. Jak słusznie zauważa się w doktrynie, „Państwa nie mają obowiązku ratyfikowania umów" [ 1 ]. Nie ma też ściśle określonego przedziału czasowego, w którym ratyfikacja może być dokonana.

Jednakże z art. 18 Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r., do której Polska przystąpiła w dniu 27 kwietnia 1990 r. [ 2 ], wynika, że: „Państwo jest obowiązane powstrzymywać się od działań, które udaremniłyby przedmiot i cel traktatu, gdy .. podpisano traktat z zastrzeżeniem ratyfikacji .. dopóki wyraźnie nie ujawni, że nie zamierza stać się stroną tego traktatu".

Taki zamiar, pomimo upływu ponad czterech lat od daty podpisania Konkordatu, nie został ujawniony przez któregokolwiek z sygnatariuszy tej umowy. W konkluzji można więc stwierdzić, że od strony formalnej nie ma tu przeszkód co do podjęcia przez Polskę odpowiedniej procedury ratyfikacyjnej.

Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., „Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych ..ratyfikuje ..umowy międzynarodowe, o czym zawiadamia Sejm i Senat". Przepis ten ma podstawowy charakter jeśli chodzi o ratyfikację umów międzynarodowych w Polsce. Poza tym i innymi przepisami konstytucyjnymi, o których dalej będzie mowa, brak jest w chwili obecnej w naszym kraju norm rangi ustawowej dotyczących ratyfikacji. Jakkolwiek art. 89 ust. 3 Konstytucji przewiduje Konstytucji przewiduje, że „zasady oraz tryb ..ratyfikowania ..umów międzynarodowych określa ustawa", to jednak takiej ustawy dotychczas jeszcze nie ma, a na przedstawienie jej projektu Sejmowi Rada Ministrów ma - zgodnie z art. 236 ust. 1 Konstytucji - wyznaczony okres dwóch lat od dnia wejścia w życie Konstytucji. Ponieważ w okresie poprzedzającym obowiązywanie obecnej Konstytucji brak było również jakichkolwiek uregulowań ustawowych (z wyjątkiem ogólnych przepisów konstytucyjnych) dotyczących procedury ratyfikacji, w grę mogą tu wchodzić jedynie odpowiednie, odnoszące się do tej procedury przepisy niewątpliwie anachronicznej już uchwały Rady Państwa i Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1968 r. w sprawie zawierania i wypowiadania umów międzynarodowych. Przepisy tej uchwały, w braku jakichkolwiek innych uregulowań, uznaje się za obowiązujące i są one nadal stosowane w praktyce.

Niezależnie od podstawowego znaczenia, jakie w przedmiocie ratyfikacji Konkordatu posiada cytowany wyżej art. 133 ust. 1 Konstytucji należy zastanowić się nad odpowiedzią na pytanie jakie inne normy konstytucyjne powinny mieć tutaj dodatkowo zastosowanie, a to ze względu na szczególne cechy charakterystyczne jakie ma ta umowa, lub skutki jakie może wywrzeć.

Możemy mówić w związku z tym o istnieniu alternatywy polegającej na zastosowaniu bądź to art. 89, bądź też art. 90 Konstytucji. W obu przypadkach chodzi o dodatkowy wymóg „uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie", który winien być spełniony zanim Prezydent będzie mógł, zgodnie ze swym ogólnym uprawnieniem określonym w art. 133 ust. 1, ratyfikować umowę międzynarodową. Natomiast najistotniejsza różnica pomiędzy trybem przewidzianym w art. 89 i w art. 90 sprowadza się do zróżnicowania w wymogach większości głosów co do uchwalenia ustawy wyrażającej zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej i to zarówno przez Sejm, jak i przez Senat. W przypadku zastosowania trybu przewidzianego w art. 89 Sejm uchwala wspomnianą ustawę, zgodnie z art. 120 Konstytucji, „zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów". Analogiczna większość wymagana jest też co do przyjęcia przedmiotowej ustawy przez Senat (zob. art. 124 Konstytucji).

Natomiast w przypadku zastosowania trybu określonego w art. 90 wymagane większości są istotnie wyższe, a co za tym idzie, trudniejsze do osiągnięcia. I tak, w myśl art. 90 ust. 2, ustawa taka „jest uchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów". Ponadto wyrażenie zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej, w stosunku do której ma zastosowanie tryb przewidziany w art. 90, może być alternatywnie uchwalone również „w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem art. 125" (art. 90 ust. 3).

Ostateczna formalna decyzja co do wyboru w odniesieniu do danej umowy, w tym również Konkordatu, trybu wyrażenia zgody na ratyfikację w oparciu o art. 89, czy też art. 90 Konstytucji, należy do Sejmu. W myśl art. 90 ust. 4 uchwałę taką „podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów". Wydaje się, że słowo „wybór" użyte w art. 90 ust. 4 nie jest zbyt odpowiednie, gdyż w istocie chodzić tu będzie w praktyce o głosowanie nad wnioskiem o zastosowaniu wobec danej umowy trybu przewidzianego w art. 90, z oczywistym celem podwyższenia wymaganej większości głosów niezbędnej dla merytorycznego rozstrzygnięcia.

Niezależnie od konstytucyjnego formalnego uprawnienia Sejmu „w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację" (art. 90 ust. 4), należy w tym miejscu zbadać czy i w jakim stopniu Konkordat spełnia materialne warunki zakwalifikowania go do trybu wyrażenia zgody na ratyfikację w myśl art. 89, czy też art. 90 Konstytucji.

Wydaje się, że w odniesieniu do art. 89 rozstrzygnięcie w tym przedmiocie będzie stosunkowo proste. Z zamieszczonego w art. 89 ust. 1 bogatego katalogu kategorii umów wymagających z mocy Konstytucji uprzedniej zgody na ich ratyfikację wyrażonej w ustawie, Konkordat odpowiada warunkom co najmniej kilku z tych kategorii.

Bez wątpienia Konkordat jest umową, która dotyczy „spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy" (art. 89 ust. 1 pkt 5). Jedynie tytułem przykładu można tu powołać się na dokonane w 1995 r. ustalenia Komisji Nadzwyczajnej do Rozpatrzenia Projektu Ustawy o Ratyfikacji Konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską co do niezbędności znowelizowania w związku z ratyfikacją Konkordatu takich ustaw jak Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Prawo o aktach stanu cywilnego, Kodeks postępowania cywilnego oraz Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Stwierdzono też tamże, iż uregulowania ustawowego wymaga również finansowanie przez państwo Papieskiej Akademii Teologicznej [ 3 ].

Podobnie też wydaje się, iż Konkordat jest umową, która dotyczy „wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji" (art. 89 ust 1 pkt 2). Potwierdzeniem tego przekonania będą choćby powołane wyżej ustalenia wspomnianej Komisji o potrzebie zmiany Ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Wydaje się także możliwe zakwalifikowanie Konkordatu do kategorii umów dotyczących „znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym" (art. 89 ust. 1 ust. [ 4 ] 4), jakkolwiek należy przyznać, że użyte w Konstytucji określenie „znaczne" jest wysoce nieprecyzyjne i pozostawia szerokie pole do interpretacji.

Należy jednak zauważyć, że w myśl art. 89 ust. 1 Konstytucji dla uznania umowy międzynarodowej za wymagającą dla jej ratyfikacji „uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie" wystarcza zakwalifikowanie danej umowy do jednej z pięciu kategorii tamże wymienionych. W związku z tym, w konkluzji, autor niniejszej ekspertyzy jest zdania, że w odniesieniu do Konkordatu może i powinien mieć zastosowanie tryb ratyfikacji przewidziany w art. 89 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Natomiast co do możliwości zastosowania wobec Konkordatu trybu ratyfikacji określonego w art. 90 istnieją, naszym zdaniem, poważne wątpliwości.
Jako materialny warunek możliwości zastosowania tego trybu przewidziano bowiem sytuację, w której Rzeczpospolita Polska na podstawie umowy międzynarodowej przekazuje „organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach" (art. 90 ust. 1). Konkordat nie może być uznany za umowę, o której mowa w art. 90 ust. 1, i to zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych.

Po pierwsze - Stolica Apostolska z punktu widzenia prawa międzynarodowego nie może być uznana ani za organizację międzynarodową ani za organ międzynarodowy. Zgodnie z powszechnie wyrażanymi w doktrynie poglądami, Stolica Apostolska jest „specyficznym podmiotem prawa międzynarodowego", wyposażonym „w atrybuty państwowości" [ 5 ]. Jest ona „tradycyjnie uważana .. za odrębny podmiot prawa międzynarodowego" [ 6 ]. Czymś zupełnie odmiennym są natomiast organizacje i organy międzynarodowe, które są „formą współpracy państw" oraz „tworzone są przez państwa i działają na podstawie umów międzynarodowych" [ 7 ]. Nie jest więc możliwe w żadnym razie zakwalifikowanie Stolicy Apostolskiej - sygnatariusza Konkordatu do występujących w art. 90 ust. 1 całkowicie odrębnych podmiotów prawa międzynarodowego, jakimi są „organizacje międzynarodowe" i „organy międzynarodowe".

Po drugie - od strony przedmiotowej art. 90 ust. 1 obejmuje umowy, na podstawie których Rzeczpospolita Polska przekazuje kontrahentowi „kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach". Dokładna analiza postanowień Konkordatu nie dostarcza żadnego przykładu takiego przekazania. Jak zauważono w doktrynie, „specyficzną treścią konkordatu jest określenie stosunków prawnych między państwem a Kościołem Katolickim na terytorium danego państwa" [ 8 ]. Jednakże Kościół Katolicki, którego dotyczą postanowienia Konkordatu, nie może być utożsamiany ze Stolicą Apostolską. W doktrynie prawa międzynarodowego stwierdzono, że przez Stolicę Apostolską „zgodnie z prawem kanonicznym rozumie się papieża wraz z podległym mu zespołem urzędów kurialnych" [ 9 ]. Nie są więc elementami składowymi Stolicy Apostolskiej jako podmiotu prawa międzynarodowego Kościoły katolickie działające w poszczególnych państwach. W konkluzji należy więc stwierdzić, że od strony przedmiotowej w Konkordacie nie przekazano przez Polskę Stolicy Apostolskiej kompetencji organów władzy państwowej.


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Tryb ratyfikacji konkordatu
Ratyfikacja Konkordatu - zgoda


 Przypisy:
[ 1 ] R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Wyd. III, Warszawa 1994, s. 80.
[ 2 ] Dz. U. 1990 r., nr 74, poz. 439, zał.
[ 3 ] Zob. np. Sejm RP II Kadencji, Druk nr 837-A, Warszawa, 4 lutego 1995 r.
[ 4 ] Powinno być: pkt.
[ 5 ] R. Bierzanek, J. Symonides, op.cit., s. 129.
[ 6 ] W. Góralczyk, Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie, Wyd. IV, Warszawa 1995, s. 140.
[ 7 ] W. Góralczyk, op.cit., s. 292-293.
[ 8 ] Encyklopedia prawa międzynarodowego i stosunków międzynarodowych, Warszawa 1976, s. 139.
[ 9 ] R. Bierzanek, J. Symonides, op.cit., s. 129.

« Analizy i oceny prawne   (Publikacja: 18-11-2003 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 3019 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365