Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
183.935.476 wizyt
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7352 tekstów. Zajęłyby one 29008 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Zamierzasz się zaszczepić na SARS-CoV-2?
Tak
Raczej tak
Raczej nie
Nie
Poczekam jeszcze z decyzją
  

Oddano 3949 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"
Kazimierz Czapiński - Dokąd kler prowadzi Polskę? Laickie mowy sejmowe
Friedrich Nietzsche - Antychryst

Złota myśl Racjonalisty:
"Kłamstwo jest jedyną ucieczką słabych"
 Prawo » Prawo wyznaniowe

Państwo neutralne światopoglądowo – ujęcie komparatysty [5]
Autor tekstu:

We współczesnych demokratycznych państwach świeckich z reguły realizowana jest koncepcja neutralności „życzliwej"; w piśmiennictwie amerykańskim mówi się o „naszej elastycznej, dobroczynnej, neutralności". [ 44 ] Przejawem owej „życzliwej" neutralności jest uznanie przez ustawodawcę świąt największych wyznań za dni wolne od pracy, czy zapewnienie ochrony policyjnej lub straży pożarnej przedsięwzięciom religijnym i niereligijnym. Wyrazem tego jest także m.in. dopuszczenie przez ustrojodawcę niemieckiego związków wyznaniowych do odprawiania czynności religijnych w wojsku, szpitalach, więzieniach i innych zakładach publicznych, stosownie do odpowiednich potrzeb ludności, w wyłączeniem jednak wszelkiego przymusu. Podobnie konstytucje Rumunii (1991) oraz Mołdowy (1994) gwarantują wyznaniom religijnym ułatwienie wsparcia religijnego w wojsku, w szpitalach, w zakładach karnych, w domach starców czy w sierocińcach. W Stanach Zjednoczonych orzecznictwo Sądu Najwyższego legitymizuje działalność kapelanów na forum niektórych instytucji państwowych, w szczególności legislatur stanowych. Ich zniesienie w ocenie sędziów sygnalizowałoby przyjęcie przez państwo nie polityki neutralności, lecz wrogości wobec religii. [ 45 ] Polska Konstytucja z 1997 r., obligując w art. 25 ust. 2 władze publiczne do zachowania bezstronności w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych obywateli, nakłada zarazem na nie obowiązek gwarantowania swobody wyrażania wspomnianych przekonań w życiu publicznym. Demokratyczne państwo świeckie szanuje zatem wolność wyznawania religii i stwarza w różnym zakresie warunki do jej realizacji. W imię możliwie pełnego poszanowania praw i wolności jednostki państwo dostosowuje (akomoduje) swoje ustawodawstwo i program działania do religijnego charakteru, potrzeb i interesów swoich obywateli. W sytuacji konfliktu między uprawnieniami z zakresu wolności sumienia i wyznania a pryncypialnie pojmowaną neutralnością światopoglądową państwa wydaje się, że generalnie należy uznać pierwszeństwo wspomnianej wolności.

5. Neutralność światopoglądowa a neutralność moralna państwa

Neutralności światopoglądowej państwa nie należy utożsamiać z jego neutralnością moralną. [ 46 ]Państwa demokratyczne w swoim prawodawstwie, przy określeniu przesłanek odpowiedzialności karnej, czy granic urzeczywistnienia praw i wolności człowieka i obywatela odwołują się do pojęcia „dobrych obyczajów" lub „moralności publicznej". Państwo neutralne światopoglądowo w działalności prawodawczej czy orzeczniczej winno jednak odwoływać się do standardów moralnych wspólnych dla możliwie najszerszych rzesz społeczeństwa, kryteriów przy tym pozbawionych uzasadnienia religijno-światopoglądowego. Komitet Praw Człowieka ONZ w Uwagach Ogólnych nr 22 (48) z 20.7.1993 r., dotyczących art. 18 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ, stwierdził, że "koncepcja moralności wyrasta z wielu tradycji społecznych, filozoficznych i religijnych, konsekwencji, ograniczenia wolności manifestowania religii lub przekonań służące ochronie moralności muszą być oparte na zasadach nie wyrastających w sposób wyłączny z jednej tylko tradycji". [ 47 ]Państwo demokratyczne nie ignoruje ekskluzywnych, ponadprzeciętnych systemów moralnych poszczególnych obywateli. Dowodem tego jest instytucja tzw. sprzeciwu sumienia, prawnie respektowana najczęściej w przypadku służby wojskowej czy udziału w zabiegach aborcji. W Europie bodaj jedynie na Białorusi nie przewiduje się zastępczej służby wojskowej. Personel medyczny może zgodnie z prawem odmówić udziału w zabiegach aborcji w Polsce, w Słowenii, we Francji, w Belgii, w Hiszpanii, w Portugalii, czy w Austrii. Ale już włoski Sąd Konstytucyjny nie uznał prawa sędziego opiekuńczego do odmowy, z powołaniem się na sumienie, wydania zgody na przerwanie ciąży osobie niepełnoletniej. Ustawodawca niejednokrotnie uwzględnia także szczególne standardy religijno-moralne dotyczące duchowieństwa np. zwalniając je z obowiązku służby wojskowej z bronią w ręku, czy chroniąc tajemnicę spowiedzi. Nie można wykluczyć jednak, w dłuższym okresie czasu, ewolucji systemów moralnych funkcjonujących w społeczeństwie. Jesteśmy obecnie tego świadkami w rozwiniętych krajach. Podważane publicznie są np. instytucja małżeństwa jako związku osób płci przeciwnej, ukierunkowanego na zrodzenie i wychowanie potomstwa, zasada nienaruszalności ludzkiego życia aż do naturalnej śmierci. W niektórych krajach europejskich toczy się dyskusja na temat legalizacji poligamii. W państwie neutralnym światopoglądowo legislatywa oraz judykatura nie mogą być i nie są obojętne wobec przemian moralności publicznej, zachowania i postawy niezgodne z wąskimi systemami moralnymi o podłożu konfesyjnym, o ile nie pozostają w sprzeczności z wartościami obiektywnymi jak zdrowie, porządek publiczny, czy podstawowymi prawami i wolnościami innych osób, są prawnie dopuszczalne, co nie znaczy — nakazane. Gwarancją wyśrubowanych norm moralnych stają się pozaprawne systemy normatywne, zwłaszcza religijne.

6. Znaczenie zasady neutralności światopoglądowej państwa

Neutralność religijno-światopoglądowa państwa jest zasadniczą przesłanką wolności sumienia i wyznania w wymiarze indywidualnym i kolektywnym, szczególnie w odniesieniu do mniejszości religijnych, czy światopoglądowych. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy w 1999 r. w rekomendacji w sprawie nielegalnej działalności sekt uznało „neutralność państwa oraz równą ochronę wobec prawa za fundamentalne gwarancje przed jakąkolwiek formą dyskryminacji" i wezwało „państwa członkowskie do powstrzymywania się od podejmowania środków opartych na osądach jakościowych w sferze wyznania". [ 48 ]Pośrednio neutralność światopoglądowa państwa gwarantuje także inne fundamentalne wolności, jak: wolność słowa, wolność wyrażania przekonań, wolność badań naukowych i ogłaszania ich wyników. Jest bardzo ważnym, chociaż jak wskazuje przykład protestanckich państw europejskich, chyba nie nieodzownym, czynnikiem rozwoju systemu demokratycznego, gwarantując pluralizm światopoglądowy, religijny czy filozoficzny obywateli. [ 49 ] Ów pluralizm społeczny to, w świetle orzecznictwa organów ochrony praw człowieka Rady Europy, warunek istnienia społeczeństwa demokratycznego. [ 50 ]

Neutralność państwa w sferze religii i światopoglądu sprzyja utożsamieniu z nim możliwie szerokiego zakresu obywateli, zatem także przyczynia się do budowy autorytetu państwa oraz skutecznego wykonywania przezeń jego funkcji. Jest koniecznym warunkiem postrzegania państwa jako dobra wspólnego. [ 51 ] „Przemieszanie władzy państwowej z religią, według opinii zbieżnej sędziego Blackmuna w sprawie Lee v. Weisman z 1992 r., może bowiem stanowić zagrożenie dla demokracji nawet wtedy, gdy nikogo nie zmusza się do uczestnictwa w obrzędach o charakterze religijnym. Gdy władze wyrażają choćby pośrednio aprobatę dla konkretnego wyznania, sugeruje to wykluczenie tych wszystkich, którzy nie podzielają faworyzowanych przekonań". [ 52 ]


1 2 3 4 5 

 Zobacz także te strony:
Kościół a konstytucja
Ku europejskiemu modelowi rozdziału Kościoła i państwa - dyskusja
Pakt europejski na rzecz neutralności światopoglądowej i otwartości społeczeństw
 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Neutralność a bezstronność światopoglądowa państwa
Zasada rozdziału kościoła od państwa w polskim prawie i praktyce politycznej

 Dodaj komentarz do strony..   


 Przypisy:
[ 44 ] C. H. Moehlman, The Wall of Separation Between Chuch and State, Boston 1951, s. 164.
[ 45 ] R. M. Małajny, „Mur separacji"… jw., s. 256.
[ 46 ] Por. R. M. Małajny, Państwo a Kościół w Konstytucji III RP, „Państwo i Prawo", 1995, z. 8, s. 81.
[ 47 ] Wolność religii. Wybór materiałów. Dokumenty. Orzecznictwo, tłum. i oprac. T. Jasudowicz, Toruń 2001, s. 72.
[ 48 ] Wolność religii, jw., 108. Zgromadzenie doszło zatem w szczególności do wniosku, że nie ma potrzeby definiować, co stanowi sektę, ani rozstrzygać, czy jest to religia, czy też nie.
[ 49 ] Taki charakter mają: Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia czy Wielka Brytania. W Szwecji od 2001 r. nastąpiło odejście od modelu państwa wyznaniowego, lecz proces ten nie jest zapewne jeszcze zakończony. Pośrednio legitymizacji modelu państwa wyznaniowego w warunkach ustroju demokratycznego oraz zagwarantowania wolności sumienia i wyznania przez Europejską Konwencję Praw Człowieka dokonała Unia Europejska w Deklaracji nr 11 do Układu Amsterdamskiego z 1997. Deklaracja stanowi, że Unia Europejska uznaje i nie kwestionuje statusu prawnego, z którego korzystają na podstawie prawa krajowego, kościoły i stowarzyszenia wyznaniowe w państwach członkowskich. Ponadto Unia na równi z kościołami i stowarzyszeniami wyznaniowymi traktuje status organizacji filozoficznych i niewyznaniowych.
[ 50 ] Por. M. A. Nowicki, Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa, Warszawa 1999, s. 302.
[ 51 ] Czy jednak liberalne, zsekularyzowane państwo jest wstanie zagwarantować, nie negując swego charakteru, swe własne podstawy, tzn. pewne minimum wspólnych wartości, jak chociażby poszanowanie godności człowieka? Zob. E-W Böckenforde, Wolność — państwo — Kościół, Kraków 1994, s. 120.
[ 52 ] S. Frankowski, R. Goldman, E. Łętowska, jw., s. 165.

« Prawo wyznaniowe   (Publikacja: 26-01-2006 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Paweł Borecki
Doktor habilitowany, pracownik Katedry Prawa Wyznaniowego Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalność naukowa: prawo wyznaniowe. Autor artykułów i książek z zakresu prawa wyznaniowego.

 Liczba tekstów na portalu: 47  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Państwo laickie w świetle dorobku współczesnego konstytucjonalizmu europejskiego
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 4574 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365