Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
152.202.870 wizyt
Ponad 1062 autorów napisało dla nas 7296 tekstów. Zajęłyby one 28776 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Co z Brexitem?
będzie drugie referendum
będzie początkiem końca UE
zyska na nim Wielka Brytania
ostatecznie wzmocni UE
dużo hałasu o nic
  

Oddano 1846 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
"Istnienie staje się, nieporównywalnie bardziej interesujące, gdy poszerza się nasz horyzont doznań, uczuć i przemyśleń. I gdy praktycyzm życiowy nie ogranicza widzenia świata do perspektywy tego co własne, jednostkowe. Nie wstydźmy się marzeń. Ich najgłębszym sensem jest bowiem pobudzenie nas do działania. Człowiek czynu stara się kształtować swoje życie na miarę własnych tęsknot i pragnień skrystaliz..
 Społeczeństwo » Socjologia

Etyczne zagadnienia polityki demograficznej w Europie [1]
Autor tekstu:

Spis treści:
1 Wstęp
2 Demografia
    2.1 Demografia Europy w ujęciu historycznym
    2.2 Aktualna polityka demograficzna UE
3 Analiza sytuacji demograficznej
    3.1 Ujęcie globalne
    3.2 Ujęcie europejskie
        3.2.1 Struktura przyrostu w poszczególnych krajach EU-27
        3.2.2 Struktura demograficzna Europy
        3.2.3 Zmiany liczby ludności Europy
        3.2.4 Demografia a rynek pracy i dynamika rozwoju
    3.3 Czy jest możliwe odwrócenie tego trendu?
4 Podsumowanie
5 Bibliografia

1 Wstęp

Statystyczne dane o sytuacji demograficznej Europy nie napawają optymizmem. Przyrost naturalny na starym kontynencie utrzymuje się od końca lat '70 [ 1 ] na średnim poziomie poniżej 2. Trzeba tu zauważyć, iż powszechnie przyjmuje się, że minimalny współczynnik zastępowalności pokoleń mieści się między 2,10-2,15. [ 2 ]

W niniejszym opracowaniu za główny wyróżnik sytuacji demograficznej przyjęto współczynnik przyrostu naturalnego, inaczej zwany wskaźnikiem dzietności. Wskaźnik ten jest liczony według następującego wzoru: liczba urodzin minus liczba zgonów dzielona przez liczbę mieszkańców miejsca, dla którego zrobiono obliczenia (np. dla Polski), następnie rezultat mnożymy przez 100% lub 1000‰ uzyskując wynik w promilach.


gdzie:
Sp — stopa przyrostu naturalnego
U — liczba urodzeń
Z — liczba zgonów
N — ogólna liczba ludności

2 Demografia

2.1 Demografia Europy w ujęciu historycznym

Przez wieki, liczba ludności rosła bardzo wolno. Spowodowane to było zbliżoną liczbą urodzeń i zgonów. Jak przedstawiono na wykresie 1. wysokie wskaźniki urodzeń, szły wówczas w parze z równie wysokimi współczynnikami umieralności, powodowanej epidemiami, wojnami oraz niskim poziomem medycyny. [ 3 ]

Wykres 1. Rozwój demograficzny Europy w latach 1100-2050


Źródło: wikipedia.org

Dopiero poprawa warunków życia w Europie w XVII i XVIII wieku doprowadziło do stopniowego wzrostu liczby ludności zamieszkałej na starym kontynencie na skutek nadwyżki urodzeń nad zgonami. Lepsze warunki sanitarne zaowocowały zmniejszoną umieralnością. [ 4 ]

Procesy zmian demograficznych jako jeden z pierwszych opisał angielski ekonomista Thomas R. Malthus. Jego teza opublikowana w opracowaniu „An Essay on Population" głosi iż gwałtowny wzrost populacji, spowodowany nadwyżką urodzeń, może spowodować znaczne zużycie zasobów i w konsekwencji wyczerpać bogactwa naturalne niezbędne do życia.

T. Malthus swoją koncepcją położył fundamenty pod opracowanie teorii określanej współcześnie jako teoria transformacji demograficznej (przejścia demograficznego). [ 5 ]

Wykres 2. Cztero-fazowy model transformacji demograficznej


Źródło: wikipedia.org

Według koncepcji czterofazowej przedstawionej na powyższym wykresie 2., faza pierwsza rozwoju demograficznego charakteryzuje się naturalnym procesem odtwarzalności pokoleń. Zarówno natężenie urodzeń jak i zgonów w tej fazie utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie. Pierwsza faza jest charakterystyczna dla ludności o niskim stopniu rozwoju gospodarczego. [ 6 ]

W fazie drugiej występuje zmniejszanie się umieralności przy zachowaniu rozrodczości na wysokim poziomie. W fazie tej osiągnięcia medycyny znajdują swój wyraz przede wszystkim w zmniejszeniu natężenia zgonów. Fakt wolniejszych zmian obyczajów i świadomości zapewnia utrzymywanie rodności na poziomie zbliżonym do fazy pierwszej.

Charakterystyczne dla fazy trzeciej jest większe obniżenie poziomu dzietności od umieralności. Na przełomie fazy drugiej i trzeciej przyrost naturalny osiąga najwyższy poziom.

W fazie czwartej liczba urodzeń zbliża się do niskiego poziomu umieralności. Ilość zgonów jest bliska minimalnych wartości, co wynika głównie z rozwiniętej medycyny. W fazie tej pojawia się możliwość stabilizacji procesu reprodukcji na niskim poziomie przyrostu naturalnego.

Nie wyklucza się tu również sytuacji, w której ilość urodzeń będzie niższa od ilości zgonów. Jednak w przypadku długoterminowego utrzymywania się takiego stanu liczebność populacji może się zmniejszać. Taka sytuacja może być określana czasami mianem fazy piątej. Aktualnie większa część Europy znajduje się w takim położeniu.

W myśl powyższej teorii 4-ro fazowej mianem transformacji demograficznej lub demograficznego przejścia jest zwrot od wysokiej do niskiej umieralności i płodności.

Sytuację demograficzną krajów rozwijających się gospodarczo opisują pierwsze trzy fazy. Natomiast czwarta i piąta faza jest typowa dla obecnej sytuacji demograficznej krajów wysoko rozwiniętych.

2.2 Aktualna polityka demograficzna UE

Choć polityka rodzinna w Europie jest znana już w początkach XX wieku, [ 7 ] zastanawia fakt iż szersze zainteresowanie Unii Europejskiej zagadnieniem demografii ma swoje początki dopiero ok 2006 roku. [ 8 ]

Obecnie nie można mówić o jednej, europejskiej polityce rodzinnej, gdyż w tej dziedzinie państwa członkowskie obowiązuje zasada pomocniczości, w myśl której „Unia działa tylko wtedy, gdy jej działanie jest skuteczniejsze niż działanie podejmowane na szczeblu narodowym, regionalnym lub lokalnym". [ 9 ]

Zakłada się, że każde państwo europejskie we własnym interesie prowadzi politykę rodzinną, którą określa tradycja, doświadczenie społeczne i kultura właściwa każdemu narodowi. Jedynym zagadnieniem aktualnie podejmowanym przez instancje europejskie jest dbanie o zgodność systemów ubezpieczeń społecznych, międzygeneracyjną solidarność oraz o problematykę łączenia życia zawodowego z rodzinnym. [ 10 ]

Interesujące jest spojrzenie na zagadnienia ludnościowe klasyka europejskiej filozofii Platona: „Najpierw ustalić musimy, jaka powinna być liczba mieszkańców, następnie porozumieć się co do tego, na ile i na jak wielkie części podzielić ich należy, po czym możliwie jak najrówniej rozdzielić między nich ziemię i siedziby. Ilość obywateli określi się we właściwy sposób, biorąc pod uwagę obszar kraju i sąsiadujące państwo. Obszar kraju powinien być taki, ażeby ziemia mogła zaspokoić skromne potrzeby mieszkańców — nie większy bynajmniej — a mieszkańców znowu musi być tylu, żeby mogli się obronić przed napaścią ościennych plemion i swym sąsiadom, jeżeliby zostali napadnięci, zdolni byli skutecznie przychodzić z pomocą." [ 11 ]

Zgodnie z powyższą koncepcją w Europie istnieje silne lobby dążące do osiągnięcia „optymalnego światowego zaludnienia". [ 12 ] Jedną z bardziej prężnie działających organizacji tego typu jest brytyjskie OPT (Optimum Population Trust). Grupa ta, posługując się wskaźnikiem zaludnienia (ha/osobę) uważa za optymalną liczbę ludzi od 2,7 mld do 5,1 mld osób. Natomiast zgodnie z dzisiejszymi trendami w 2050 roku na świecie będzie ponad 9 mld ludzi. W celu zmniejszenia prognozowanej populacji o 60% OPT propaguje posiadanie nie większej ilości dzieci niż dwójkę. [ 14 ] Jednakże przy aktualnej liczbie mieszkańców ziemi sięgającej ponad 6,8 mld ludzi taki plan może zostać zrealizowany tylko poprzez radykalną redukcję. [ 15 ]

3 Analiza sytuacji demograficznej

3.1 Ujęcie globalne

Niespełnajedna piąta ludności świata (19%) zamieszkuje w regionach rozwiniętych (ponad 60% w Europie); pozostałe 81% stanowią mieszkańcy krajów rozwijających się, w tej liczbie 14% przypada na mieszkańców Afryki, 61% — Azji i Oceanii, niemal 9% — Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Proporcje te będą zmieniać się w przyszłości.

O kierunku zmian i prognozowanych wielkościach odpowiednich odsetków informują dane z poniższej tabeli 1. [ 16 ]

Tabela 1 Rzeczywista struktura ludności świata według kontynentów i krajów w roku 2004, oraz struktury przewidywane w latach 2025 i 2050 (w procentach)

Kontynenty(kraje) Lata
2004 2025 2050
OGÓŁEM [%] 100 100 100
Indie 17 17,2 17,6
Chiny 20,3 18,8 15,5
Azja i Oceania (bez Indii i Chin) 23,8 25 25,5
Ameryka Północna 5,1 4,9 4,9
Ameryka Łacińska i Karaiby 8,6 8,6 8,4
Europa 11,4 9,1 7,2
Afryka 13,8 16,6 20,9

Źródło: World Population Features. Long-Range World Population Projections Based on the 1998 Revision, United Nations, 1999; 2004 World Population Data Sheet of the Population Reference Bureau, www.prb.org


1 2 3 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Michael Ruse: ewolucja człowieka jest dużym problemem dla chrześcijan
Małe różnice wyzwalają wielką wredność

 Zobacz komentarze (6)..   


 Przypisy:
[ 1 ] Dane Eurostat
[ 2 ] Irena Kowalska, Sytuacja demograficzna Polski na tle Europy i świata, SGH, Warszawa 2004
[ 3 ] Op. cit.
[ 4 ] Irena Kowalska, Sytuacja demograficzna Polski na tle Europy i świata, SGH, Warszawa 2004
[ 5 ] Irena Kowalska, Sytuacja demograficzna Polski na tle Europy i świata, SGH, Warszawa 2004
[ 6 ] Op. cit.
[ 7 ] J. Krupska, Sytuacja demograficzna Polski na tle świata i Europy, Warszawa 2005
[ 8 ] Tackling Demographic Change, dostępne w World Wide Web: http://ec.europa.eu/ (z dn. 02.04.2010)
[ 9 ] J. Krupska, Sytuacja demograficzna Polski na tle świata i Europy, Warszawa 2005
[ 10 ] Danuta Hübner, Europa musi być bliżej obywateli, dostępne w World Wide Web: http://www.euractiv.pl/ (z dn. 02.04.2010)
[ 11 ] Platon, Prawa, Warszawa 1960
[ 12 ] Contraception cheapest way to combat climate change, dostępne w World Wide Web: http://www.telegraph.co.uk/ (z dn. 25.05.2010), Stanisław Jedynak , Demografia a etyka w perspektywie ekorozwoju — nadzie i niebezpieczeństwa, Lublin 2007.
[ 14 ] Towards sustainable and optimum populations, dostępne w World Wide Web: http://www.optimumpopulation.org/ (z dn. 08.05.2010)
[ 15 ] London School of Economics: Reduction of world population by between three to five billion people between now and 2050, dostępne w World Wide Web: http://seeker401.wordpress.com/ (z dn. 25.05.2010)
[ 16 ] World Population Features. Long-Range World Population Projections Based on the 1998 Revision, United Nations, 1999; 2004 World Population Data Sheet of the Population Reference Bureau, www.prb.org.

« Socjologia   (Publikacja: 04-07-2010 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Łukasz Olko
Student zarządzania SGH
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 7385 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365