Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
155.692.681 wizyt
Ponad 1062 autorów napisało dla nas 7301 tekstów. Zajęłyby one 28805 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Czy jesteś zadowolony/a z życia?
Tak
Nie
Nie wiem
  

Oddano 295 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
"Dlaczego tak często wracamy do męczeństwa tego jednego, przemienionego w abstrakcję cierpienia na krzyżu, a tak rzadko do cierpienia ludzi zabijanych za szukanie prawdy?"
 Kultura » Idee i ideologie

Racjonalność alternatywna czyli racjonalizm fundamentalizmu
Autor tekstu:

Coraz częściej spotykam się z próbami nadawania sensu i racjonalnego tłumaczenia nieracjonalnych poglądów, postaw i ocen pochodzących ze środowisk tradycjonalistycznych o konserwatywnej, narodowo-religijnej proweniencji. W najbardziej niedorzecznych wypowiedziach i fantazjach snutych przez przedstawicieli ugrupowań politycznych, społecznych i związków wyznaniowych próbuje się poszukiwać jakiejś wartości, słuszności bądź racji, która nie musi mieć żadnego związku z obiektywną rzeczywistością. Wystarczy, że poprzez swoją prostotę i wyrazistość tworzy pozory diagnozy i wyjaśnienia, daje zrozumiałą receptę, kreuje spokój ducha i ufność „wyznawców". Nazywają to „racjonalnością alternatywną" chyba tylko po to by zgłupieć dla ojczyzny kompletnie i pogrążyć się w kultywowaniu stereotypowych wyobrażeń o pełnym poświecenia i cierpień życiu Polaka-katolika, na którego czyhają tradycyjnie obcy, źli, nihiliści i ateiści, kapitaliści i modernizatorzy odpowiedzialni za zburzenie ich wizji świata i Polski . Jedynym usprawiedliwieniem jest dla nich w mojej ocenie skala zjawiska występującego już w różnych krajach należących do cywilizacji zachodu i będącego reakcją na obecne tempo procesów modernizacyjnych.

Modernizacja, której początki związane były z rozwojem gospodarki rynkowej i powstaniem nowej klasy społecznej charakteryzowała się stałą i postępującą z biegiem czasu fragmentaryzacją instytucji społecznych i ich podziałem na coraz mniejsze i bardziej wyspecjalizowane jednostki oraz podziałem życia społecznego na odrębne sfery o odmiennych wartościach i zasadach funkcjonowania. Sfera działalności gospodarczej, aktywności publicznej czy działalności społecznej albo ochrony zdrowia stawała się coraz bardziej racjonalna, instrumentalna i zsekularyzowana pozostawiając sferze prywatnej emocje, przyjemności czy szeroko pojętą duchowość. Steve Bruce w monografii Fundamentalizm Wyd. Sic! W-wa 2011 r. str.27 pisze m. in. 

„ Ponieważ funkcje społeczeństwa w coraz większym stopniu się różnicują, ludzie również stają się coraz bardziej podzieleni i żyją w coraz większej izolacji wobec siebie. Choć pod wieloma innymi względami się mylił, Karol Marks miał rację twierdząc, że wzrost gospodarczy stanowiący nieodłączny element modernizacji tworzy coraz większą liczbę coraz bardziej zróżnicowanych zawodów i sytuacji życiowych. Wspólnoty wiejskie grupowały niewielką liczbę osób na każdym etapie ich życia. Na wzór kolumny frakcjonującej w rafinerii chemicznej, proces uprzemysłowienia oddzielał od siebie zajmujących podobną pozycję społeczną ludzi i gromadził ich w wielkich fabrykach. Wyłonieniu się klas społecznych, definiowanych w większym zakresie przez wykonywany zawód niż przez miejsce zajmowane przez nich w hierarchii feudalnej, towarzyszyło zwykle zaognienie konfliktu klasowego — z pewnością szła z nim w parze także izolacja klasowa. W społeczeństwach feudalnych panowie i słudzy żyli w bezpośredniej bliskości. Pan jechał konno, sługa szedł piechotą, lecz podróżowali razem. W społeczeństwach nowoczesnych sąsiedztwo ma wyraźnie i ściśle określoną klasową tożsamość, a nowoczesne pociągi mają przedziały pierwszej i drugiej klasy. Nowoczesność oznaczała również niekończące się przyspieszenie zmian. Przekonanie o istnieniu jedynego Boga, stworzyciela świata zarówno materialnego, jak i społecznego, jest najbardziej przekonywujące, jeśli struktura społeczna odzwierciedlająca ład świata ponadzmysłowego jest stosunkowo stabilna i trwała. Wraz z pojawieniem się coraz to nowych i liczniejszych ról społecznych oraz wzrostem społecznej ruchliwości, tradycyjne wspólnotowe koncepcje ładu moralnego i zaświatowego zaczynały ulegać rozpadowi. Skoro klasy stawały się coraz wyraźniej wyodrębnione i silniej od siebie oddzielone, każda z nich tworzyła własne wizje religijne, które były lepiej dopasowane do realizowanych przez nie interesów."

Przeniesienie religii ze sfery publicznej do prywatnej pozbawiało religię obiektywnej samooczywistości lecz nie traciła ona dla większości ludzi subiektywnej wiarygodności — przestawała być koniecznością stając się osobistym wyborem, a nawet formą spędzania wolnego czasu. Postępujący rozkład tradycji religijnej spowodowany reformacją i rozwojem gospodarczym stopniowo prowadził do kształtowania się państwa świeckiego szczególnie w tych krajach gdzie istniał konflikt władzy z kościołem jak w Wielkiej Brytanii czy później we Francji.

Świeckie państwo zyskiwało na atrakcyjności nie tylko ze względu na jego rolę prewencyjną wobec konfliktów religijnych, ale przede wszystkim dlatego, że tworząc dogodne warunki dla aktywności gospodarczej i rozwoju państwo takie uzyskało znaczną przewagę gospodarczą i militarną nad resztą świata.

Zmiany społeczne wynikające z procesu różnicowania, uspołeczniania i rozwoju ekonomicznego nasiliły zmiany w sposobie myślenia ludzi i wynikającym z niego sposobie działania, czyli wyzwoliły proces racjonalizacji, który w mniejszym lub większym stopniu towarzyszy nam do dnia dzisiejszego. Czy będzie on postępował dalej, czy też doprowadzając nas do ery ponowoczesności razem z początkiem nowego tysiąclecia zapoczątkuje okres stagnacji, kryzysów, nawrotu irracjonalizmu i religijności, rozkwitu fundamentalizmów trudno jest dzisiaj przewidzieć, natomiast wyraźnie widoczne są tendencje fundamentalistyczne w skali światowej, przy czym dotyczy to według mnie religii monoteistycznych, gdyż obserwowany fundamentalizm hinduski ma inne zgoła podłoże.

Fundamentalizm stawia na pierwszym miejscu pewność decyzji i ubezpieczenie od ryzyka potępiając wszystko co spokój ducha podważa, a więc głównie wolność jednostki. Religia ma być organizatorem, a co najmniej współorganizatorem razem z tzw. tradycyjnymi wartościami całokształtu życia człowieka, zdejmując w ten sposób nieznośny ciężar odpowiedzialności z barków jednostki - tych barków, którym ponowoczesna kultura przypisała siłę herkulesową.

Modernizacja, a z nią racjonalizacja w końcu XX wieku nabrały takiego tempa, że świat przeciętnych ludzi w równej mierze prostych rolników, robotników, urzędników jak i wykształconych klas średnich został wywrócony do góry nogami. Coraz więcej ludzi ma poczucie zagubienia, zmarginalizowania, wykluczenia, coraz więcej ludzi uważa, że elity polityczne i gospodarcze ich lekceważą, że są eksploatowani i wykorzystywani, a radykalna religijność w powiązaniu z kulturowym tradycjonalizmem daje im poczucie pewności, proste i zrozumiałe odpowiedzi, duchowe oparcie wobec problemów i procesów cywilizacyjnych współczesnego świata. 

Gilles Kepel w swojej książce Zemsta Boga pisze jak następuje: 

"… radykalizmy religijne nie są wytworem chorego umysłu ani manipulacji ciemnych sił, lecz niezastąpionym świadectwem głębokiego społecznego niepokoju, którego nie jesteśmy w stanie zrozumieć posługując się naszymi tradycyjnymi kategoriami myślenia. Potraktowanie serio nurtów odrodzenia religijnego nie oznacza, że automatycznie zostaniemy ich orędownikami czy towarzyszami drogi, podobnie jak nie każdy czytelnik wydawanych przez ruch robotniczy broszur, które otwierały mu oczy na kondycję proletariatu, wstępował w szeregi partii komunistycznej." 

Według autora - ruchy religijne w skali światowej są niechcianymi dziećmi komputeryzacji, bezrobocia, eksplozji demograficznej, a także coraz bardziej rozpowszechnionej umiejętności czytania i pisania. Jako ruch sprzeciwu wobec rzeczywistości pełnią podobna rolę jak jeszcze niedawno ruch robotniczy tj. mają zdolność odsłaniania i diagnozowania zaburzeń społecznych. Fakt, że diagnozy i recepty proponowane przez te ruchy są często uproszczone, zwulgaryzowane do bólu, czy nawet błędne, nie ma dla ich członków żadnego znaczenia, gdyż celem ich aktywności jest przyniesienie ulgi, a nie ratowanie zdrowia. Nie o prawdę i wiedzę w nich chodzi, lecz o „racjonalność alternatywną" będącą w gruncie rzeczy irracjonalną opowieścią o realnym świecie. 

Według mnie cechy takich ruchów posiada zarówno amerykańska Tea Party jak i polski PIS. Te radykalne społeczno — polityczno — religijne ugrupowania, odwołujące się do „alternatywnej racjonalności", pretendują do odgrywania istotnej roli politycznej w swoich krajach prezentując taki poziom racjonalności przekazu, który świadczy raczej o poważnym defekcie umysłów ich przywódców nie odróżniających faktów od mitów, fantazji od rzeczywistości, urojeń od logicznych interpretacji. Zaprzęgniecie reakcyjnych przekonań do stworzenia fundamentalistycznych wizji świata nie jest wprawdzie niczym nowym, ale w połączeniu z brakiem refleksji krytycznej oraz determinacją i skalą zjawiska rodzi uzasadnione obawy i pytania o dalsze losy naszej współczesności. Zjawisko o którym piszę ciekawie opisuje publikacja „Być seksowną dla Jezusa" Piotra Milewskiego zamieszczona w tygodniku „Wprost" Nr 30 z 25-31.07.br. str.58.

Wygląda na to, że obserwujemy istotne i ogromnej skali zjawisko zachodzące w świecie kultury chrześcijańskiej tylko dlaczego irracjonalizm nazywać zaraz „alternatywną racjonalnością", to tak jakby głupotę nazywać alternatywną mądrością.


 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Utopia to przyszłość
Savonarola, czyli chrześcijańska mieszanka Hitlera z Osamą

 Dodaj komentarz do strony..   Zobacz komentarze (5)..   


« Idee i ideologie   (Publikacja: 06-08-2011 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Mirosław Woroniecki
Adwokat, specjalista prawa gospodarczego, cywilnego i prawa karnego gospodarczego, historyk doktryn politycznych i prawnych, doradca organizacji pozarządowych. Przewodniczący Rady Stowarzyszenia Dom Wszystkich Polska

 Liczba tekstów na portalu: 52  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Dwie lewice
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 2101 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365