Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
144.742.617 wizyt
Ponad 1060 autorów napisało dla nas 7269 tekstów. Zajęłyby one 28656 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Korea Północna zaatakuje
w 2018 r.
w ciągu kilku lat
nie zaatakuje
  

Oddano 2371 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Boga może usprawiedliwić tylko to, że nie istnieje.
 Prawo » Prawo karne i nauki penalne

Bitypy karnoskarbowe [1]
Autor tekstu:

Odpowiedzialność karna za wykroczenia?

Kodeks karny skarbowy (KKS) jest jedynym kodeksem, który obejmuje zarówno przestępstwa, jak i wykroczenia. Czy oznacza to, że ustawa ta, w odróżnieniu od np. Kodeksu karnego (KK) statuuje niejednolitą odpowiedzialność za czyny zabronione? Pytanie, na ile uprawnione jest łączenie w jednej pracy tematyki przestępstw i wykroczeń, wszak zasady odpowiedzialności za przestępstwa (podstawowe [ 1 ], czyli zawarte w Kodeksie karnym) oraz za wykroczenia (podstawowe, czyli zawarte w Kodeksie wykroczeń [ 2 ]) różnią się istotnie i odpowiedzialność za wykroczenia nie jest na ogół uznawana za karną.

Otóż w KKS kwestia ta przedstawia się odmiennie, a co najmniej rzec można, że typowa dyferencjacja przestępstw i wykroczeń na gruncie KKS jest wątpliwa.

Po pierwsze, KKS jest jedyną ustawą karną kodeksową, która materię przestępstw i wykroczeń reguluje łącznie. Sam ten fakt mógłby jeszcze nie mieć wielkiej doniosłości (wszak czynnikiem integrującym tutaj jest nie charakter odpowiedzialności, a przedmiot ochrony), jednak należy zauważyć, iż podstawowe zasady odpowiedzialności (art. 1-19, czyli Tytuł I, Dział I, Rozdziały 1 i 2) są wspólne zarówno dla przestępstw, jak i wykroczeń skarbowych.

Po drugie, obie kategorie czynów zabronionych na gruncie KKS stanowią podobne w swej istocie czyny mala prohibita. Wyodrębnienie istotnej różnicy między podstawowymi przestępstwami, które zasadniczo mają charakter mala per se, od podstawowych wykroczeń, które zasadniczo mają charakter administracyjno-porządkowy, nie jest trudne. Natomiast wyodrębnienie takiej istotowej różnicy między przestępstwami a wykroczeniami skarbowymi wydaje się wątpliwie, różnica między nimi jest bardziej płynna, a podobieństwa silne. Czyny mala prohibita czasami określane są mianem przestępstw (wykroczeń) „administracyjnych", w odróżnieniu od „aksjologicznych" (mala per se) [ 3 ]. Z pewnością ten charakter czynów zabronionych przesądza o istotnej różnicy charakterologicznej przestępstw skarbowych od podstawowych. Z drugiej strony, także wykroczenia skarbowe cechują się autonomią w stosunku do podstawowych (pierwszy artykuł regulujący odrębności zasad odpowiedzialności dla wykroczeń skarbowych, art. 46 KKS, stanowi: „Do wykroczeń skarbowych nie mają zastosowania przepisy części ogólnej Kodeksu wykroczeń"). Podobnie w przypadku przestępstw („Do przestępstw skarbowych nie mają zastosowania przepisy części ogólnej kodeksu karnego z wyjątkiem art. (...), które stosuje się odpowiednio", art. 18 § 1 KKS).

Po trzecie wreszcie, doszukiwaniu się jakichś zasadniczych różnic charakterologicznych przestępstw i wykroczeń skarbowych przeciwstawić można metodę wyodrębnienia przestępstw od wykroczeń skarbowych. Podstawowe przestępstwa i wykroczenia dotyczą zasadniczo różnych typów czynów, odnoszą się do różnych czynów, ich opisy ustawowe są odmienne (choć z pewnością część wykroczeń zawiera się w szerszych typach przestępstw, w wyniku czego będą one „pochłaniane" w kwalifikacji i odpowiedzialności; część też się „krzyżuje", co skutkować może jednoczynowym zbiegiem przestępstwa i wykroczenia), szczątkowo jedynie znajdujemy tzw. przepołowione typy czynów, które cechują się tym, że rozdzielenie przestępstwa od wykroczenia następuje w ramach jednego opisu czynu, na podstawie jakiegoś kryterium (dotyczy to części przestępstw przeciwko mieniu, takich jak kradzież, przywłaszczenie, paserstwo, uszkodzenie rzeczy, które poniżej wartości 250 zł występują jako wykroczenia; poza tym oszustwo na szkodę konsumenta — poniżej 100 zł jest wykroczeniem, zaś wyrąb drzewa — poniżej 75 zł). W KKS także spotykamy wykroczenia z „własnymi" odrębnymi opisami [ 4 ]. Zasadniczą jednak metodą wyodrębnienia wykroczeń (ok. ¾ wykroczeń) są „przepołowienia" typów czynów w oparciu o określone kryterium. Więcej o tym poniżej.

Powyższe uwagi o istocie obu kategorii czynów zabronionych z KKS uzasadniać mogą łączne ich traktowanie w opracowaniach, także takich, które tyczą się prawa karnego materialnego. Leszek Wilk pisze: „uzasadniony jest pogląd, iż mimo wspomnianych werbalnych różnic w określeniu charakteru odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia skarbowe można odnośnie do obu tych kategorii czynów mówić o odpowiedzialności karnej skarbowej" [ 5 ].

Warto także przypomnieć, iż w końcowym okresie obowiązywania poprzedniej ustawy karnej skarbowej [ 6 ] Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował pogląd Ministerstwa Finansów jakoby pojęcie „sprawa karna" odnosić się miało wyłącznie do przestępstw z KK. Zdaniem Rzecznika pojęcie to obejmuje także przestępstwa i wykroczenia skarbowe. [ 7 ]

Terminologia

Czasami spotykamy się z określeniem „tzw. czyn przepołowiony" [ 8 ]. Jest to terminologiczne uproszczenie, które zaciemnia istotę znaczeniową. Nie chodzi tutaj bowiem o żadne przepołowienie czynu, lecz typu czynu. Dany typ na podstawie określonego kryterium w pewnych przypadkach będzie kwalifikowany jako przestępstwo, w innych zaś — jako wykroczenie (określona grupa czynów danego typu zostanie zakwalifikowana jako wykroczenia, pozostałe zaś — jako przestępstwa tego typu).

Także jednak sformułowanie „przepołowione typy czynów zabronionych" niesie ze sobą lapsus semantyczny. Nie może być bowiem mowy o żadnym „przepołowieniu" typu, które najpewniej zostało tutaj użyte w nieszczęsny sposób jako „rozdzielenie" [ 9 ]. Jeśli natomiast rozważymy generalnie zakres owego rozdzielenia typu, to zasadniczo będzie on węższy dla wykroczenia (co nie znaczy bynajmniej, że w danym typie więcej czynów będzie koniecznie kwalifikowane do przestępstw). Zakres typu dla wykroczenia możemy przyjąć, iż na ogół będzie obustronnie domknięty (oscylując od znikomości szkody do maksimum dla wykroczenia lub granicy wypadku mniejszej wagi), zaś dla przestępstwa — jednostronnie otwarty [ 10 ] (jednostronnie otwarty zakres typu nie oznacza oczywiście „otwartości typu", jego blankietowości czy tym bardziej niedookreślenia; odnosi się to bowiem do owego kryterium „rozdzielającego" typ).

Można zaproponować bardziej adekwatne określenie tego rodzaju typów, które powinno wyrażać pomieszczenie w nich dwóch kategorii czynów zabronionych oraz swoistej dwuczęściowości typu. Nawiązując do łacińskich przedrostków (aby zachować konsekwencję, wynikającą z użytkowania terminu „kontratyp") można zaproponować nazwę bi-typu (bitypu) [ 11 ]. Przedrostek bi- występujący w złożeniach oznacza: 'dwa, na dwie części, dwa razy, dwu-, podwójnie, obustronnie'. Zastępując „przepołowiony typ (czynu zabronionego)" czy "czyn przepołowiony" określeniem „bityp" po pierwsze usuwa się semantyczne nonsensy z określenia omawianego pojęcia; po drugie zaś — upraszcza się język prawniczy (tak jak określenie „kontratyp" jest wygodniejsze niż „okoliczności wyłączające bezprawność czynu"). Tę konwencję chciałbym zastosować w mojej pracy.

Charakterystyka bitypu

Bityp określimy typem czynu zabronionego, który inkorporuje dwie grupy czynów spełniających znamiona, z których jedna będzie zakwalifikowana (po spełnieniu dodatkowych ogólnych kryteriów) jako przestępstwa, druga — jako wykroczenia. Bityp w tym sensie jest podzielony na dwie części, że kryterium rzeczowe lub ocenne wyznacza na swojej skali zakres przestępstw lub wykroczeń.

Metoda wyodrębnienia przestępstw i wykroczeń w oparciu o bitypy wyklucza idealny i pomijalny zbieg przestępstwa i wykroczenia (w ramach bitypu). Idealny zbieg jest wykluczony w związku z tym, że nie ma krzyżowania się znamion. Zbieg pomijalny również nie zachodzi, ponieważ przestępstwo bitypu nie wchłania („konsumuje") znamion wykroczenia (podział tutaj jest „logiczny").

Bitypizacja to metoda wyodrębniania wykroczeń od przestępstw w ramach jednego rodzaju (gatunku) czynów objętych kryminalizacją. Bitypizacja jest anachronizmem przy typizacji podstawowych przestępstw (KK) i wykroczeń (KW). Jest natomiast charakterystyczna dla prawa karnego skarbowego. Bitypizacja w prawie karnym skarbowym jest ponadto swoista, jest bowiem jednym z najważniejszych czynników przesądzających o istotowym podobieństwie przestępstw i wykroczeń w prawie karnym skarbowym.

Główną wadą bitypizacji jest pojawianie się w praktyce tzw. paradoksu opłacalności (inaczej zwany problemem asymetrii konsekwencji karnoskarbowych w czynach przepołowionych). [ 12 ] Chodzi o sytuacje w których dany czyn został zakwalifikowany jako przestępstwo, jednak z uwagi na niewielkie przekroczenie progu kwotowego oddzielającego go od wykroczenia postępowanie w sprawie może zostać umorzone na podstawie klauzuli znikomości społecznej szkodliwości czynu. Tymczasem, gdyby ów czyn był tylko nieznacznie niższy w kwocie uszczuplenia należności publicznoprawnej byłby zapewne ukarany jako wykroczenie, dodajmy, że jako wykroczenie skarbowe, za które sankcje są bardziej dolegliwe niż za podstawowe wykroczenia. W takiej sytuacji logika regulacji oparta na rozumowaniu a maiore ad minus nakazywałaby przyjąć, że jeśli przestępstwo bitypu w jakimś zakresie jest znikomo szkodliwe społecznie, to tym bardziej cały zakres wykroczenia tego bitypu powinien być szkodliwy społecznie w stopniu znikomym. [ 13 ]


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Materialno-formalne ujęcie przestępstwa i wykroczenia skarbowego
Czy należy karać surowiej?

 Zobacz komentarze (1)..   


 Przypisy:
[ 1 ] Czasami odróżniane także jako „pospolite", uważam jednak, że nie jest to określenie zbyt precyzyjne, gdyż semantycznie odwołuje się do częstotliwości występowania, nasilenia; alternatywą semantyczną może być tutaj znaczenie: „przestępstwa zwyczajne", co jest równie nieszczęsnym określeniem. Przestępstwa z Kodeksu karnego są natomiast niewątpliwie dla całego prawa karnego podstawowymi. Poza pojęciem „przestępstw podstawowych", jako tych, które są stypizowane w KK, można się spotkać z pojęciem „typu podstawowego przestępstwa", co nie może być mylone z pojęciem „przestępstw podstawowych".
[ 2 ] Ustawa z 20.5.1971 r. — Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz.114 z późn.zm.), zwana dalej: KW.
[ 3 ] Tak czyni np. R. Kmiecik („Prokurator", nr 3/2000). W pewnym sensie oddaje to istotę podziału, jednak może być mylące.
[ 4 ] Np. Nieskładanie w terminie deklaracji lub oświadczenia (art. 56 § 4), uporczywe niewpłacanie w terminie podatku (art. 57 § 1), wadliwe prowadzenie księgi (art. 61 § 3).
[ 5 ] L. Wilk, [w:] O. Górniok (red.), Prawo karne gospodarcze, Warszawa 2003, s.536.
[ 6 ] Ustawa karna skarbowa z 26.10.1971 r. (Dz. U. z 1984 r. nr 22, poz. 103 z późn. zm., zwana dalej: UKS)
[ 7 ] Rzecznik sygnalizuje, „Rzeczpospolita", nr 157/1996. Jeśli chodzi o te dyferencjacje na gruncie UKS, zob.: G. Bogdan, Relacja pojęć przestępstwa i przestępstwa skarbowego w polskim prawie karny, PS 9/1997; J. Raglewski, Relacja pojęć „przestępstwo" — „przestępstwo skarbowe" oraz „wykroczenie" — „wykroczenie skarbowe" w polskim systemie prawa karnego materialnego, Prok. i Pr. 5/1998.
[ 8 ] W. Marcinkowski, Kilka zagadnień z obszarów wspólnych przestępstw i wykroczeń, „Prokurator", nr 2-3/2001.
[ 9 ] Może wynikł ten lapsus z faktu zakorzenienia w języku tego błędu, często się np. słyszy o „większej połowie".
[ 10 ] Dawniej od pewnego progu można byłoby jeszcze wyróżnić dodatkowe przestępstwo, z podstawowego prawa karnego — zbrodnię wielkiej afery dewizowej i celnej, która została uchylona z kodeksu karnego w 1990 r.
[ 11 ] Można też byłoby zaproponować: duotyp.
[ 12 ] Dodajmy, że problem asymetrii konsekwencji wiąże się generalnie ze wszystkimi znamionami liczebnikowymi. Zob. więcej: W. Wolter, Uwagi o znamionach wymagających ilościowej oceny w przepisach prawa karnego, PiP, nr 6/1976.
[ 13 ] Ogólnie jednak kwestia znikomej szkodliwości wykroczeń niesie wątpliwości, gdyż czyny te na ogół są przecież drobne. Wskazuje się jednak, iż wykroczenia skarbowe mają znacznie szerszy zakres stopniowalności społecznej szkodliwości niż wykroczenia podstawowe (Z. Siwik, Projekt kodeksu karnego skarbowego — o kierunkach zmian w materialnoprawnych przepisach części ogólnej, CzPKiNP 1-2/1998, s.13.).

« Prawo karne i nauki penalne   (Publikacja: 09-12-2006 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Mariusz Agnosiewicz
Redaktor naczelny Racjonalisty, założyciel PSR, prezes Fundacji Wolnej Myśli. Autor książek Kościół a faszyzm (2009), Heretyckie dziedzictwo Europy (2011), trylogii Kryminalne dzieje papiestwa: Tom I (2011), Tom II (2012), Zapomniane dzieje Polski (2014).
 Strona www autora

 Liczba tekstów na portalu: 913  Pokaż inne teksty autora
 Liczba tłumaczeń: 3  Pokaż tłumaczenia autora
 Najnowszy tekst autora: Kopiec Kraka i Wandy – słowiańskie, nie celtyckie
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 5151 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365