Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
161.222.993 wizyty
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7320 tekstów. Zajęłyby one 28875 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Czy jesteś zadowolony/a z życia?
Tak
Nie
Nie wiem
  

Oddano 1999 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Ze wszystkich zboczeń seksualnych czystość jest najosobliwszym.
 Państwo i polityka » Państwo wyznaniowe

SDRP i SLD wobec religii i Kościoła [1]
Autor tekstu:

Istniejąca w latach 1990-1999 Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej [ 1 ] oraz Sojusz Lewicy Demokratycznej – partia polityczna powstała w 1999 r. [ 2 ], to najbardziej znaczące ugrupowania lewicowe, funkcjonujące w Trzeciej Rzeczypospolitej. Jako główne formacje koalicji rządowych sprawowały one władzę w Polsce w latach 1993-1997 oraz 2001-2005. W latach 1995-2005 urząd prezydencki pełnił wywodzący się ze wspomnianego środowiska politycznego Aleksander Kwaśniewski, jeden z twórców SdRP oraz jej przewodniczący w latach 1990-1995. Rekonstrukcja postaw wymienionych formacji wobec zjawiska religijności oraz związków wyznaniowych w decydującej mierze pozwala na ustalenia stanowiska całej polskiej lewicy w sprawach wyznaniowych oraz umożliwia zrozumienie (przynajmniej częściowo) meandrów polityki konfesyjnej państwa po roku 1989. Ponadto wydaje się, że w szczególności sferze stosunku partii do Kościoła katolickiego, można szukać przyczyn znacznego spadku poparcia dla SLD począwszy od roku 2004.

Stosunek SdRP oraz SLD do religii i Kościoła determinowała przede wszystkim negacja polityki wyznaniowej Polski Ludowej. Można wręcz zaryzykować przypuszczenie, że w znacznej mierze starsze i średnie pokolenie liderów tych formacji, rozpoczynające karierę polityczną w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, obciążone było swego rodzaju kompleksem winy? wobec Kościoła katolickiego. Wyraźnie obawiało się oskarżeń o wrogość wobec religii i Kościoła, które miały jakoby dowodzić nieprzezwyciężenia stereotypów z przeszłości i świadczyć o ich „postkomunistycznym” charakterze. Z drugiej strony w programie oraz w działaniu SdRP dostrzegalna była także negacja szeregu przemian, które dokonały się w stosunkach wyznaniowych w Polsce po roku 1989, a które prowadziły do nadania Państwu Polskiemu charakteru państwa wyznaniowego – rzymskokatolickiego. W sumie postulaty oraz inicjatywy SdRP a następnie SLD w sprawach wyznaniowych stanowiły przede wszystkim reakcję na działania Kościoła katolickiego i ugrupowań prawicowych w tej sferze. Analizowanym formacjom lewicowym w okresach sprawowania władzy nie udało się przeprowadzić procesu resekularyzacji państwa. Co najwyżej można mówić, szczególnie w odniesieniu do współrządców z lat 1993-1997, o powstrzymywaniu zjawiska aprecjacji Kościoła większościowego w życiu publicznym oraz nadawaniu państwu charakteru konfesyjnego.

Socjaldemokracja RP, biorąc pod uwagę charakter programu politycznego oraz skład członkowski, była w latach 1990-1999 najpoważniejszym laickim ugrupowaniem politycznym w Polsce. Laickość partii wiązała się z jej politycznym rodowodem jak również profilem światopoglądowym członków i sympatyków. Według opinii liderów powstanie SdRP było wynikiem trwającej od lat politycznej emancypacji reformatorskiego skrzydła PZPR [ 3 ]. U schyłku lat osiemdziesiątych nurt reformatorski doprowadził do zasadniczego przewartościowania polityki wyznaniowej partii – uznania zasady neutralności światopoglądowej państwa. Nastąpiło to w toku prac nad ustawą o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Jesienią 1988 r. gen. Wojciech Jaruzelski, jako I Sekretarz PZPR, zaaprobował zamieszczenie wymienionej zasady w projekcie ustawy, popartej następnie przez posłów PZPR 17 maja 1989 r. [ 4 ]. W Sejmie X kadencji zasada neutralności światopoglądowej państwa stała się integralna częścią programu Klubu Poselskiego [ 5 ] oraz Tez Deklaracji Programowej tej partii, skierowanych przez XVI Plenum KC do dyskusji przedzjazdowej [ 6 ].

Laicki program SdRP był warunkowany także daleko posuniętym zeświecczeniem elity partyjnej – znacząco powyżej średniej krajowej. Wśród delegatów na II Kongres SdRP w 1993 r. aż 63% określało się jako niewierzący zaś 70% nie praktykowało w ogóle. Na IV Kongresie udział niewierzących wzrósł do 66%, jednocześnie liczebność niepraktykujących zmalała do 62%. Natomiast w 1995 r. wśród delegatów wzrósł – w porównaniu z II Kongresem – odsetek praktykujących nieregularnie i zachowujących tylko praktyki jednorazowe, odpowiednio z 11% do 13% oraz z 15% do 23 % [ 7 ].

Laickość partii nie była tożsama z antyklerykalizmem. Stanowczo odpierała ona zarzuty o doktrynalną antyreligijność czy antykościelność [ 8 ]. SdRP ustami swych liderów odrzucała ideę walki z Kościołem [ 9 ]. Uznawała za błędne i naganne praktyki okresu Polski Ludowej, ingerowania w wewnętrzne sprawy związków wyznaniowych, czy próby ateizacji społeczeństwa. Jednak jeszcze w 1997 r. socjaldemokraci przyznawali, że „polska socjaldemokracja wciąż znajduje się pod naciskiem pewnego dyskomfortu. Stale przypomina się nam bowiem niegdysiejsze krzewienie materialistycznego światopoglądu przez państwo socjalistyczne. Powiedzmy sobie jednak otwarcie – konstatowano – ten etap to przeszłość, która nie może nam w niczym plątać nóg, gdy zabiegamy o realizację zasad społeczeństwa otwartego światopoglądowo” [ 10 ]. Partia dostrzegała fakt związania zdecydowanej większości społeczeństwa z Kościołem Katolickim, doceniała jego wkład w rozwój polskiej kultury i państwowości [ 11 ]. Jak twierdził Aleksandr Kwaśniewski, współczesna lewica, wręcz przeciwnie, czerpała z uniwersalnych wartości chrześcijańskich i szukała inspiracji w społecznej doktrynie Kościoła [ 12 ], zaś Józef Oleksy optymistycznie deklarował: […] „nie traktujemy naszego stosunku do religii i Kościoła jako artykułów naszej socjaldemokratycznej wiary, podchodzimy do tych kwestii bez żadnych uprzedzeń i zupełnie zbędnych emocji” [ 13 ].

W „Deklaracji Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej”, przyjętej na Kongresie Założycielskim, za niezbywalną wartość życia społecznego uznano tolerancję. Partia za niepodważalne uważała też wolność słowa, sumienia i wyznania. Domagała się zagwarantowania praw mniejszości w dziedzinie religijnej. W deklaracji III Kongresu SdRP [ 14 ] upomniano się nawet także o prawa niewierzących. Stwierdzono w niej, że „ateiści i agnostycy mają prawo do swoich przekonań takie samo, jak wyznawcy zinstytucjonalizowanych religii” [ 15 ]. Za swój obowiązek w ówczesnych polskich warunkach partia uznała „występowanie w obronie praw wszystkich światopoglądowych mniejszości” [ 16 ]. Stojąc na gruncie zasady równouprawnienia religii i światopoglądów SdRP miała odwagę otwarcie głosić, że „ateizm oznacza postawę filozoficzną równie godną szacunku jak różnorodne postawy religijne” [ 17 ]. W związku z tym Socjaldemokracja stała na stanowisku rozdziału kościoła od państwa i jego neutralności w stosunku do przekonań religijnych obywateli, co łączono z zasadą świeckości państwa [ 18 ]. Wymienione zasady, uznane za warunek demokratycznego państwa, okazały się trwałym elementem programu socjaldemokracji. Wyeksponowaniu uległa zwłaszcza zasada neutralności światopoglądowej państwa, konsekwentnie promowana przez SLD w pracach konstytucyjnych [ 19 ] i zapewne pod jego wpływem zaliczona do konstytucyjnego minimum [ 20 ]. Neutralność światopoglądową państwa uznano za „złoty środek” pomiędzy antyklerykalizmem a udziałem kościoła w instytucjach publicznych i procesie prawotwórczym [ 21 ].


1 2 3 4 5 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
W sprawie biopolometru. Triumf głupoty czy legalizacja oszustwa?
Boży wojownicy

 Zobacz komentarze (6)..   


 Przypisy:
[ 1 ] SdRP powstała 29 stycznia 1990 r. po rozwiązaniu Polskiej Zjednoczonej Patii Robotniczej na jej ostatnim XI Zjeździe. Do nowej partii przystąpiło 1533 z 1633 delegatów na XI Zjazd PZPR. W wyborach samorządowych w 1990 r. SdRP zdobyła ok. 10% miejsc, jej kandydat W. Cimoszewicz w wyborach prezydenckich w 1990 r. uzyskał 9,21% głosów. Partia stała się osią utworzonej w lipcu 1991 r. koalicji wyborczej „Sojusz Lewicy Demokratycznej”, która w wyborach parlamentarnych w 1991 r. zdobyła 11,99% głosów i w Sejmie uzyskała 60 mandatów. We wrześniu 1993 r. SLD uzyskał 20,41% głosów i wprowadził do Sejmu 171 posłów. W maju 1995 r. SdRP liczyła ok. 60 tys. członków. W wyborach 21 września 1997 r. SLD odnotował w porównaniu z 1993 r. znaczący przyrost głosów, zdobył zaufanie 27,13% wyborców i 164 mandaty poselskie.
[ 2 ] Sojusz Lewicy Demokratycznej to pierwotnie nazwa koalicji wyborczej zawiązanej w 1991 r., której główną siłą była SdRP. Jako partia polityczna Sojusz Lewicy Demokratycznej została założona 15 kwietnia 1999 r. przez działaczy większości organizacji wchodzących w skład koalicji SLD. Rejestracja sądowa nastąpiła 17 maja 1999 r. Koalicja wyborcza SLD-Unia Pracy wygrała wybory parlamentarne w 2001 r. zdobywając 216 mandatów poselskich, w tym SLD – 201. Wspomniane ugrupowania wraz z Polskim Stronnictwem Ludowym utworzyły rząd na czele z Leszkiem Millerem. W 2002 r. w wyborach samorządowych koalicja SLD-UP zdobyła 24,65% głosów i 189 miejsc w sejmikach wojewódzkich. Pod wpływem konfliktów wewnętrznych w SLD doszło do rozłamu. 26 marca 2004 r. wystąpiła z partii grupa działaczy na czele z Markiem Borowskim, która utworzyła Socjaldemokrację Polską. Następnie część działaczy przeszła do Partii Demokratycznej. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 r. SLD w koalicji z UP zdobył jedynie 9,3% głosów i zaledwie 5 mandatów. Na konwencji partii 29 maja 2005 r. przewodniczącym ugrupowania został Wojciech Olejniczak. W wyborach parlamentarnych w 25 września 2005 r., działając w koalicji wyborczej z Ogólnopolskim Porozumieniem Związków Zawodowych oraz z Unią Lewicy, SLD osiągnął 11,31% głosów i 55 mandatów w Sejmie. Senacie nie zdobyto żadnego miejsca. Przed wyborami samorządowymi w 2006 r. SLD wszedł w porozumienie z UP, PD oraz SdPl tworząc koalicję wyborczą „Lewica i Demokraci” istniejącą do marca 2008 r. W wyborach do Sejmu 21 października 2007 r. LiD zdobyli 13,2% głosów i 53 mandaty poselskie. W Senacie mandat uzyskał kojarzony z centrolewicą Włodzimierz Cimoszewicz.
[ 3 ] Por. Z. Siemiątkowski, Nie wzięliśmy się znikąd , „Myśl Socjaldemokratyczna, 1994, nr 1, s. 22-24.
[ 4 ] Por. M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe , Warszawa, 1995, s. 158.
[ 5 ] Deklaracja Polityczno-Programowa Klubu Poselskiego PZPR , [w:] Programy partii i ugrupowań parlamentarnych 1989-1991 , zebr. i opr. I. Słodkowska, Warszawa, 1995, część 1, s. 15.
[ 6 ] Programy partii…, op. cit ., s. 19.
[ 7 ] M. Grabowska, Partie polityczne jako działający aktorzy. Partyjne organizacje – programy – elity [w:] M. Grabowska, T. Szawiel, Budowanie demokracji. Podziały społeczne, partie polityczne i społeczeństwo obywatelskie w postkomunistycznej Polsce , Warszawa 2001, s. 362.
[ 8 ] J. Oleksy, Stabilna demokracja, efektywna gospodarka, solidarne społeczeństwo , „Myśl Socjaldemokratyczna”, 1997, nr 1, s. 17.
[ 9 ] Por. A. Kwaśniewski, Nasz dorobek i najważniejsze zadania , „Myśl Socjaldemokratyczna”, 1995, nr 2, s. 8 oraz O nowym programie naszej partii (Rozmowa z przewodniczącym Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej Józefem Oleksym ), „Myśl Socjaldemokratyczna”, 1996, nr 3, s. 6.
[ 10 ] „Biuletyn Konferencji Programowej SdRP”, 1997, nr 4, Warszawa, luty 1997, s. 19.
[ 11 ] A. Kwaśniewski, op. cit. , s. 8.
[ 12 ] „Głos Lewicy”, Częstochowa, nr 24, s. 1.
[ 13 ] O nowym programie naszej partii…, op. cit ., s. 6.
[ 14 ] „Socjaldemokracja wobec przemian współczesności: jednostka – Polska – Europa – Świat” z 7 grudnia 1997 r.
[ 15 ] Socjaldemokracja wobec przemian współczesności: jednostka – Polska – Europa – Świat. Deklaracja III Kongresu SdRP , mps powiel., Archiwum Partii Politycznych (APP), s. 4, nlb.
[ 16 ] Jw.
[ 17 ] Jw.
[ 18 ] Deklaracja Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej [pkt 5], [w:] Deklaracja i Statut…, op. cit. , s. 4.
[ 19 ] Uchwała Rady Naczelnej SdRP w sprawie przyjęcia nowej Konstytucji RP [7 stycznia 1995 r. ], [w] Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej. Dokumenty programowe 1993 – 1997 , Warszawa, 1997, s. 94.
[ 20 ] O czym wyborca powinien wiedzieć, Sojusz Lewicy Demokratycznej. Wybory ’93 , Warszawa 1993, APP, s. 19.
[ 21 ] A. Kwaśniewski, Polska musi być krajem sprawiedliwym, demokratycznym i bezpiecznym , „Myśl Socjaldemokratyczna”, 1993, nr 2-3, s. 9.

« Państwo wyznaniowe   (Publikacja: 31-03-2009 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Paweł Borecki
Doktor habilitowany, pracownik Katedry Prawa Wyznaniowego Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalność naukowa: prawo wyznaniowe. Autor artykułów i książek z zakresu prawa wyznaniowego.

 Liczba tekstów na portalu: 47  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Państwo laickie w świetle dorobku współczesnego konstytucjonalizmu europejskiego
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 6451 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365