Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
166.465.024 wizyty
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7332 tekstów. Zajęłyby one 28943 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Kiedy będzie dostępna szczepionka na SARS-CoV-2 ?
Za miesiąc
Za pół roku
Za rok
Nie będzie możliwa
  

Oddano 557 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
"Zło ukrywane rośnie."
 Państwo i polityka » Doktryny polityczne i prawne

Koncepcja relacji Kościoła i państwa w nauczaniu społecznym Jana Pawła II [2]
Autor tekstu:

Jan Paweł II podjął próbę sprecyzowania doktryny soborowej w dziedzinie stosunków państwo — Kościół, a zarazem wzbogacił ją o nowe elementy. W jego nauczaniu występowały także nawiązania do dokumentów doktrynalnych papiestwa z okresu przedsoborowego. Wypowiedzi społeczne papieża charakteryzowały się realizmem, wyrażającym się zwłaszcza w uznaniu złożoności i zmienności współczesnego świata, w krytycznej ocenie realiów społeczno — politycznych, owocującej niekiedy wręcz manichejską wizją świata jako miejsca starcia „kultury życia" i „kultury śmierci". Ponadto wypowiedzi te odznaczały się dystansem wobec głównych, konkurencyjnych nurtów ideowych minionego stulecia — liberalizmu i socjalizmu (komunizmu). Jakkolwiek papież nie obawiał się przy tym akcentować swej ideowej tożsamości, to obca mu była jednak zarówno tendencja integrystyczna (konserwatywna) jak i progresistyczna, bowiem obie uznane zostały za zagrożenie w procesie urzeczywistnienia Vaticanum II. Kościół, czytamy w Liście do Prefekta Kongregacji Nauki Wiary, jak ów ewangeliczny szafarz umiejętnie „wyjmuje ze skarbca swego rzeczy stare i nowe"[...], w bezwzględnym posłuszeństwie dla Ducha Prawdy, którego Chrystus dał Kościołowi jako Boskiego Przewodnika. A Kościół dokonuje tego subtelnego osądu poprzez autentyczny Urząd Nauczycielski. [ 25 ] Orientacja antropocentryczna stanowiła, obok rygoryzmu moralnego, cechę charakterystyczną nauczania społecznego Jana Pawła II, zarazem dowodzi jego zakorzenienia nie tylko w literze, ale i w duchu Soboru Watykańskiego II. Już w swej pierwszej encyklice Redemptor hominis papież podkreślił uniwersalny i humanistyczny charakter misji Kościoła, stwierdzając: Ten człowiek jest drogą Kościoła, drogą, która prowadzi niejako u podstaw tych wszystkich dróg, jakimi Kościół kroczyć powinien [...]. [ 26 ] Jest to, jak głosi encyklika Centesimus annus, jedyne źródło inspiracji, z którego czerpie nauka społeczna Kościoła. [ 27 ] Następstwem tego rodzaju postawy było szczególne akcentowanie w wypowiedziach Stolicy Apostolskiej problematyki praw i wolności człowieka w aspekcie indywidualnym i wspólnotowym oraz uznanie za podstawowe zadanie Kościoła obrony wynikających z natury ludzkiej oraz prawa naturalnego praw każdego człowieka i całej społeczności ludzkiej. [ 28 ] Ich respektowanie stanowiło zasadnicze kryterium odniesień Kościoła do współczesnych państw. W szczególności afirmacji ustroju demokratycznego towarzyszyło przekonanie: Nie może [...] istnieć prawdziwa demokracja, jeżeli nie uznaje się godności każdego człowieka i nie szanuje jego praw. [ 29 ] Prawa te zakorzenione w nienaruszalnej godności ludzkiej nie mogą być w sposób nieograniczony przedmiotem procedur demokratycznych. [ 30 ] Przestrzeganie praw człowieka zostało uznane przez Stolicę Apostolską za warunek sine qua non zachowania ładu społecznego i pokoju między państwami.

Szczególnej aprecjacji w wypowiedziach społecznych Jana Pawła II podlegała wolność sumienia, a zwłaszcza wolność religijna jako pierwsze i niezbywalne prawo osoby ludzkiej, przy znamiennej rzadkości użycia terminu — wolność w sprawach religijnych, co zdaje się pośrednio wskazywać na negatywny stosunek do ateizmu. Wolność sumienia w opinii papieża określała sferę nieingerencji nie tylko władzy państwowej, lecz także społeczeństwa w świat wewnętrzny osoby, oznaczała szacunek dla sumienia każdego człowieka oraz niedopuszczalność narzucania komukolwiek wyborów światopoglądowych przy respektowaniu prawa do wyznawania własnej „prawdy" bez pogardzania z tego powodu innymi. [ 31 ] Sumienie nie jest [...] jednak absolutem, postawionym ponad prawdą i błędem; przeciwnie, jego wewnętrzna natura zakłada związek z prawdą obiektywną, powszechną i taką samą dla wszystkich, której wszyscy ludzie mogą i powinni poszukiwać. [ 32 ] Najgłębszy wyraz wolności sumienia stanowiła zdaniem Jana Pawła II wolność religijna. Jako dotycząca najbardziej intymnej strony ducha została uznana wręcz za podwalinę bytu innych wolności [ 33 ], niezbędny czynnik dobra osoby i całego społeczeństwa, jak również osobistej samorealizacji każdego, [ 34 ] zaś jej poszanowanie za swego rodzaju probierz poszanowania innych podstawowych praw człowieka. [ 35 ] Papież nawiązując do soborowej Deklaracji o wolności religijnej dokonał uszczegółowienia oraz rozbudowy katalogu uprawnień przysługujących związkom wyznaniowym, zarazem wyznaczających zakres ingerencji państwa. Uprawnienia te zostały zdefiniowane pozytywnie i uznane za pierwotne wobec władzy państwowej, lecz mimo prób uniwersalizacji ich katalog nosił wyraźny wpływ realiów organizacyjno — funkcjonalnych Kościoła Katolickiego. Do wspomnianego katalogu zaliczono bowiem: wolność posiadania własnej hierarchii lub odpowiadającej jej struktury kierowniczej w wolny sposób, zgodnie z normami prawa wewnętrznego, wolność przełożonych wspólnot religijnych swobodnego wypełniania ich posługi, wyświęcania kapłanów i duchownych, przemawiania i łączności z wiernymi, wolność posiadania instytutów formacji religijnej i studiów teologicznych, wolność otrzymywania, publikacji i korzystania z literatury religijnej, wolność głoszenia i przekazywania nauczania wiary także poza miejscami kultu, czy nauczania doktryny moralnej w wymiarze indywidualnym i społecznym oraz wolność posługiwania się w tym celu środkami masowego przekazu wreszcie wolność prowadzenia działalności wychowawczej, dobroczynnej i opiekuńczej, natomiast w przypadku związków wyznaniowych, które jak Kościół Katolicki dysponują scentralizowaną strukturą — wolność utrzymywania wzajemnych kontaktów i porozumiewania się organów centralnych z lokalnymi wspólnotami religijnymi oraz wolność rozpowszechniania aktów i tekstów magisterium, a na płaszczyźnie międzynarodowej — wolność wymiany informacji, w tym informacji i dorobku religijnego lub teologicznego, współpracy i solidarności o podłożu konfesyjnym, a zwłaszcza swoboda zebrań i spotkań o charakterze międzynarodowym czy powszechnym. [ 36 ] Stolica Apostolska uznała zatem wolność religijną za główną zasadę relacji państwo — Kościół, zasadę określającą także miejsce Kościoła w pluralistycznym społeczeństwie. Kościół musi być wolny w głoszeniu Ewangelii oraz wszystkich zawartych w niej prawd i wskazań. Takiej wolności pragnie, o taka wolność zabiega i ona mu wystarczy, stwierdził Jan Paweł II w Orędziu do Konferencji Episkopatu Polski w 1997 r. [ 37 ] Jest rzeczą symptomatyczną, że papież w swych rozważaniach zdawał się jednak pomijać uprawnienia wspólnotowe wyznawców światopoglądu niereligijnego.

Afirmacji wolności religijnej w wymiarze wspólnotowym towarzyszyło uznanie przez Stolicę Apostolską zasady równości wyznań. Kościół, stwierdził Jan Paweł II w przemówieniu do przedstawicieli władz państwowych wygłoszonym w Belwederze w 1979 r., dla swej działalności nie pragnie żadnych przywilejów, a tylko i wyłącznie tego, co jest niezbędne do spełnienia jego misji. [ 38 ] Papież dopuścił, co prawda wyjątkowo, pewną aprecjację, w szczególności prawną, określonych wyznań przez władzę państwową, warunkowaną zwłaszcza przesłankami historycznymi, jednak przy zagwarantowaniu mniejszościom religijnym indywidualnej i wspólnotowej wolności. [ 39 ] Biorąc wszak pod uwagę integralny związek zasady równości związków wyznaniowych oraz wolności sumienia i wyznania, wykluczający nawet tak subtelne formy presji jak pozytywna dyskryminacja danej konfesji trudno powyższe stanowisko uznać za w pełni realistyczne. Zasada równości wyznań została uznana jedynie w aspekcie prawnym, w wymiarze doktrynalnym pontyfikat Jana Pawła II charakteryzuje się akcentowaniem ekskluzywizmu Kościoła Katolickiego, z wykluczeniem jednak formułowania na tej podstawie postulatów ustrojowo - prawnych. Jaskrawym wyrazem wspomnianej postawy stała się Deklaracja Dominus Jesus. Kościół Chrystusowy, pomimo podziału chrześcijan, nadal istnieje w pełni jedynie w Kościele katolickim, [ 40 ] głosi deklaracja; [...] byłoby sprzeczne z wiarą katolicką postrzeganie Kościoła jako jednej z dróg zbawienia, istniejącej obok innych, to znaczy równolegle do innych religii, które miałyby uzupełniać Kościół, a nawet mieć zasadniczo taką samą jak on wartość, zmierzając [...] tak jak on ku eschatologicznemu Królestwu Bożemu. [ 41 ] "Równość", będąca podstawą dialogu, czytamy we wspomnianym dokumencie, dotyczy równej godności osobistej partnerów, nie zaś treści doktrynalnych [...]. [ 42 ]


1 2 3 4 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Kształtowanie relacji państwo-kościół w Konstyt.
Jan Paweł II a demokracja

 Zobacz komentarze (2)..   


 Przypisy:
[ 25 ] Jan Paweł II, List do Prefekta Kongregacji Nauki Wiary, „L'Osservatore Romano", 1988, nr 3 — 4, s. 15
[ 26 ] Encykliki Ojca Świętego Jana Pawła II, Kraków, 2000, s. 37, por. Jan Paweł II, Encyklika Dominum et vivificantem, [w:] Encykliki ..., op. cit., s. 333 i 348
[ 27 ] Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus, [w:] Encykliki..., op. cit., Kraków, 2000, s. 694
[ 28 ]  Por. Jan Paweł II, Przemówienie do korpusu dyplomatycznego, Warszawa 1991, [w:] Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny 1979, 1983, 1987, 1991, 1995, 1997, 1999. Przemówienia i homilie, Kraków, 1999, s. 729
[ 29 ] Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae, [w:] Encykliki..., op. cit., s. 980, por. także Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus, [w:] op. cit. s. 683
[ 30 ] Por. Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae, [w:] op. cit., s. 867
[ 31 ] Por. Orędzie Jego Świątobliwości Papieża Jana Pawła II na XXIV Światowy Dzień Pokoju — 1 stycznia 1991 — Poszanowanie sumienia każdego człowieka warunkiem pokoju, „L'Osservatore Romano", 1990, nr 12, s. 16
[ 32 ] Orędzie Jego Świątobliwości..., op. cit., s. 16
[ 33 ] List o wolności religijnej Jasna Pawła II do Sygnatariuszy Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, www.opoka.org.pl
[ 34 ] Por. Jan Paweł II, Wolność religijna warunkiem pokojowego współżycia, „L'Osservatore Romano", 1988, nr 1, s. 3
[ 35 ] Jan Paweł II, Transcendentalne podstawy godności i prawa człowieka, „L'Osservatore Romano", 1988, nr 1- 2, s. 12. Polemiczne stanowisko w tej sprawie zajął Adam Łopatka w pracy Prawo do wolności myśli, sumienia i religii, Warszawa, 1995, s. 48 — 51, który odwołując się do kryterium formalnego — miejsca prawa do wolności myśli, sumienia i religii w aktach prawa krajowego oraz międzynarodowego oraz zakresu jego gwarancji, stwierdził brak podstaw do uznania wspomnianego prawa za rację bytu innych praw i podstawowych wolności — do uznania za prawo najbardziej fundamentalne. A. Łopatka pomija jednak materialne następstwa zakwestionowania wolności myśli, sumienia i religii, które ingerując w sferę motywacji człowieka podważają możliwość realizacji innych praw i wolność dotyczących sfery zachowań zewnętrznych.
[ 36 ] Por. List o wolności religijnej..., op. cit.
[ 37 ] Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny..., op. cit., s. 981
[ 38 ] Jan Paweł II, Pielgrzymki do Ojczyzny..., op. cit., s. 18, por. Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, [w:] op. cit., s. 52
[ 39 ] Zob. Jan Paweł II Transcendentalne podstawy..., op. cit., s. 12 oraz Jan Paweł II, Papieskie Orędzie na XXII Światowy Dzień Pokoju. Poszanowanie mniejszości warunkiem pokoju, „L'Osservatore Romano", 1988, nr 12 s. 32
[ 40 ] Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja „Dominus Iesus". O jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła, Warszawa, bdw., s. 35
[ 41 ] Kongregacja Nauki Wiary, op. cit., s. 46 — 47
[ 42 ] Kongregacja Nauki Wiary, op. cit., s. 50

« Doktryny polityczne i prawne   (Publikacja: 12-05-2005 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Paweł Borecki
Doktor habilitowany, pracownik Katedry Prawa Wyznaniowego Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalność naukowa: prawo wyznaniowe. Autor artykułów i książek z zakresu prawa wyznaniowego.

 Liczba tekstów na portalu: 47  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Państwo laickie w świetle dorobku współczesnego konstytucjonalizmu europejskiego
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 4136 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365