Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
153.514.686 wizyt
Ponad 1061 autorów napisało dla nas 7297 tekstów. Zajęłyby one 28797 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Co z Brexitem?
będzie drugie referendum
będzie początkiem końca UE
zyska na nim Wielka Brytania
ostatecznie wzmocni UE
dużo hałasu o nic
  

Oddano 2518 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Nie ma Boga, jest człowiek.
 Kultura » Sztuka

Krótki wstęp do historii sztuki nowoczesnej [1]
Autor tekstu:

Niniejszy artykuł stanowi pobieżne streszczenie procesu kształtowania się nowoczesnej sztuki. Pisząc go miałem na celu przede wszystkim opisanie barier, które przełamywała, a które ograniczały ją od stuleci, chciałem wykazać jej rewolucyjność oraz niebywałe zmiany jej treści, formy i roli w społeczeństwie, jakie miały miejsce w ciągu ostatniego półtorawiecza. Co prawda nie jest to dokładne, naukowe opracowanie tematu, ale myślę że może on pomóc nawet osobom niezwiązanym ze światem sztuki, poznać wagę tej przemiany, a co za tym idzie, ułatwić jej zrozumienie.

Koniec XIX wieku

Tak jak w historii ciężko jest wskazać początek starożytności czy epoki nowożytnej , tak samo ciężko jest jednoznacznie określić kiedy zaczęła kształtować się sztuka nowoczesna. Ogólnie, za początek modernizmu w sztukach plastycznych, uznaje się wystąpienia realistów i impresjonistów w II połowie XIX wieku. W owym czasie, na oficjalnych salonach, niepodzielnie panowała sztuka akademicka. Hołdowała ona wypracowanym od dziesięcioleci, na uczelniach, kanonom piękna, pilnowała tradycyjnych kompozycji i poprawności przedstawień, niechętnie patrzyła na nowości.

Akademizm ściśle stosował się do ustalonych wymogów odbiorców i mecenasów. Do ulubionych , powtarzanych nieustannie, tematów należały motywy mitologiczne i historyczne, a także mniej wzniosłe pejzaże i martwe natury, prezentowane zawsze według tych samych reguł. Konserwatywnie broniąc swoich zasad i dogmatów z czasem skazywał się on na odcinanie od problemów współczesności i zamykanie się w swoim świecie. Stawał się coraz pustszy i wtórny, zaczął stanowić formę kiczu dla arystokracji, doczekał się nawet pejoratywnego miana sztuki "pompierskiej" (od francuskiej nazwy odświętnego, strażackiego hełmu, często pojawiającego się na obrazach epoki).

Akademie dbając o wysoki poziom sztuki tłamsiły indywidualności. Co prawda już wcześniej byli artyści, którzy starali się wyłamywać z ich dyktatury, byli to głównie romantycy pokroju Delacroix czy Gericault, jednak zdecydowanie przeciwstawiły się im dopiero omówione poniżej ugrupowania.

Zarówno realizm jak i impresjonizm miały swoje podłoże w ówczesnym postępie naukowym i społecznym. Były owocem fermentu umysłowego, ich początkowo niewielkie bunty, z czasem spowodowały lawinę, która w XX wieku całkowicie zmieniła pojęcie sztuki.

Realiści przedstawiali na swoich obrazach zarówno chłopów, robotników czy biedotę miejską poruszając temat ich ciężkiej pracy i trudów życia, jak i mieszczaństwo w ich codziennych czynnościach, podczas prostych rozrywek. Pokazując świat bez upiększeń, malując prostytutki i pijaków, obrazy realistów często były oskarżane o trywialność i schlebianie prostackości. Tego typu dzieła nie mogły zostać zaakceptowane przez skostniałych akademików. Dzieła Courbeta czy Maneta nieustannie wywoływały skandale i ostre fale oburzenia także pośród konserwatywnego mieszczaństwa. Poniżej jedno z takich obrazoburczych dzieł, "Śniadanie na trawie" Eduarda Maneta.

Pomimo rewolucyjnego usposobienia niektórych realistów, bardziej brzemienny w skutki okazał późniejszy impresjonizm. Istotnym bodźcem do jego powstania okazało się tutaj wynalezienie fotografii. Artyści niejako czuli się zwolnieni z obowiązku utrwalania na płótnie rzeczywistości i zaczęli twórczo ją przekształcać, wiedzieli, że konkurencja z coraz lepszymi aparatami fotograficznymi jest pozbawiona sensu.

O ile w przypadku realistów, krytykę budziła warstwa tematyczna płócien, o tyle u impresjonistów, skupiała się ona na sposobie malowania. W ich dziełach nowością było korzystanie ze zdobyczy ówczesnej optyki. Chodzi tu mianowicie o traktowanie widzianego obrazu jako zespołu różnokolorowych punktów które dopiero trafiając do oka i łącząc się na siatkówce, nabierają konkretnych kształtów. Wychodząc z tych założeń starali się oni nakładać farby niewielkimi pociągnięciami pędzla i używać wyłącznie barw widma światła słonecznego. Impresjoniści jako pierwsi zaczęli stosować fotograficzne kadry oraz eksperymentować z kolorem.

Te nowatorskie elementy (a także zarzuty o szkicowość i niedopracowanie) powodowały nieustanne odrzucanie tych artystów przez oficjalny salon. Pomimo to, wciąż szli oni raz obraną ścieżką, nierzadko doświadczając pogardy, cierpiąc biedę i samotność. Budowali oni nowy, niezależny świat sztuki, tworząc podwaliny pod kolejne przemiany. Ważnym wydarzeniem, zarówno dla realistów, jak i impresjonistów było powstanie "salonu odrzuconych" w 1863, który niektórzy uważają za początek wolnej sztuki.

To właśnie impresjonizm zainspirował, pod koniec XIX wieku artystów zwanych postimpresjonistami, takich jak np. Cezanne, którego uważa się za prekursora kubizmu, czy Van Gogh i Gaugin, skłaniających się w stronę ekspresjonizmu i symbolizmu. W ich płótnach możemy zauważyć jak poprzez różnorakie deformacje rzeczywistości starali się oni lepiej wyrazić swoje stany emocjonalne czy też przekazać jakieś symboliczne, duchowe treści. W swoich dziełach zaczynali oni posługiwać się karykaturą, a kolor wiązać z jego ładunkiem emocjonalnym, stosując go według uczuć, jakie wzbudzał, a nie jakim był widziany w naturze.

Inną drogę obrali puentyliści, którzy doprowadzili naukowe idee impresjonizmu do ostateczności tworząc obrazy z malutkich kropek, przypominających piksele we współczesnych monitorach. Obok prezentowany jest obraz jednego z czołowych przedstawicieli tego kierunku, Georgesa Seurata.

Do działań tych artystów także początkowo podchodzono niechętnie, jednak z czasem, coraz wyraźniej było widać, że przyszłość sztuki należy do nowatorskiej awangardy, a nie do sztywnego akademizmu.

Początek XX wieku

Na przełomie wieków i na początku wieku XX, pośród artystycznej bohemy, nowe kierunki artystyczne powstawały i znikały jeden po drugim. Artyści uwiedzieni urokiem wolności, przełamywali dawne ograniczenia, nieustannie wprowadzając coś nowego. I tak z protoekspresjonizmu zrodził się, stawiający na dekoracyjność, fowizm, prezentujący świat w bogatej, kontrastowej gamie barw, wzbogaconej ornamentyką.

Wspomniany już wcześniej kubizm eksperymentował z rysunkiem i sposobem ukazywania bryły. Warto tutaj też wspomnieć, że kubiści jako pierwsi zaczęli stosować collage (poprzez naklejanie na obraz np. starych gazet). A niektórzy z nich, jak np. Picasso łączyli malarstwo z rzeźbą, zmniejszając dystans pomiędzy tymi dziedzinami.

W 1909 we Włoszech założona została grupa futurystów skupiających się na oddaniu w sztuce ruchu i dynamizmu nowego, technicznego świata. Artyści ci, całkowicie odrzucając przeszłość na rzecz postępu, oficjalnie wypowiedzieli wojnę tradycyjnej sztuce, a część z nich próbowała nawet podpalić Luwr.

Z drugiej strony, wielu artystów tej epoki kierowało swoją uwagę ku przeszłości, wzorując się na prymitywnej sztuce indiańskiej i afrykańskiej, poszukiwali w niej uniwersalnych, odwiecznych środków wyrazu.

Istotną rolę w procesie kształtowania się nowej sztuki odegrał także abstrakcjonizm. Abstrakcja jako taka towarzyszyła człowiekowi od zarania dziejów (np. w formie ornamentów) jednak dopiero w 1910 roku pojawiła się ona jako świadome zerwanie z jakimkolwiek odwzorowywaniem rzeczywistości. Abstrakcjoniści zaczęli używać abstrakcyjnych środków wyrazu (figur geometrycznych) do ukazywania abstrakcyjnych idei, przykładem może tu być sugestywne przedstawienie rosyjskiej rewolucji w dziele "Czerwonym klinem uderz w białych" autorstwa El Lissitzky’ego.

Przełamywanie barier artystycznego wyrazu nabrało rozpędu za sprawą działalności dadaistów, którzy niejako zainspirowani przez bezsens I wojny światowej zaczęli tworzyć sztukę pozbawioną sensu. Poddali oni głębokiej krytyce samą istotę sztuki i pragnąć się jej przeciwstawić, paradoksalnie przyczynili się do jej rozwoju. Znacząco zaczęli wychodzić poza tradycyjne malarstwo i rzeźbę, stosując nieartystyczne materiały jak np. kartony, deski czy tworzywa sztuczne. Rozwinęli sztukę kolażu i przenieśli ją na grunt rzeźby, często stosowali też fotomontaż. Stworzyli eksperymentalny teatr, łączyli malarstwo z poezją i muzyką.

Szczególne zasługi w tej destrukcji sztuki odegrał Marcel Duchamp. Oskarżał on malarstwo o iluzoryczność, że oddziałuje jedynie na zmysł wzroku, a nie na intelekt. Ostatecznie całkowicie je odrzucił i zaczął używać tzw. ready-mades (przedmiotów gotowych). Przykładem tego typu działań może być wystawienie w galerii przymocowanego do taboretu koła rowerowego, które oglądający mógł swobodnie wprowadzić w ruch. Stanowiło to rodzaj ośmieszenia wszelakich prób oddania ruchu w sztuce.

Dadaizm, jak każdy ruch nihilistyczny, trwał bardzo krótko. W okresie międzywojennym dużą popularnością cieszył się, wyrastający z niego, surrealizm, który jakoby rehabilitował jego przypadkowość i nieład. Odwoływał się on do rozpowszechnionej wówczas teorii podświadomości Zygmunta Freuda. Używając rysunku automatycznego i przypadkowych skojarzeń, surrealiści starali się dotrzeć do ukrytych warstw umysłu będących poza kontrolą świadomości. Wzorem dadaistów tworzyli także bezużyteczne przedmioty, które stanowiły odzwierciedlenie ich sennych wizji (jak np. filiżanka do herbaty pokryta futrem). Zajmowali się też kręceniem, pełnych ukrytych symboli filmów (np. Pies andaluzyjski Salvadora Dali).

W tamtych czasach wszystkie powyższe działania były absolutnie bezprecedensowe i rewolucyjne, a okres ten doczekał się później nazwy pierwszej awangardy.

Druga połowa XX wieku

Już po pierwszej wojnie światowej centrum kulturalnym świata przestawała być zrujnowana i targana konfliktami Europa, a stolica sztuki przenosiła się z Paryża do Nowego Jorku. Druga wojna światowa przyspieszyła ten proces, a jego przypieczętowanie stanowiło powstanie na amerykańskim gruncie nowego kierunku — abstrakcji ekspresyjnej. Ruch ten był próbą odreagowania koszmarnych przeżyć związanych z wojną, miał poprzez ślad pędzla i kolor wyrażać głębokie przeżycia emocjonalne, cierpienia i duchowe uniesienia artysty. Sposoby wyrażenia uczuć poprzez nieskoordynowany i niezaplanowany sposób malowania, nawiązywały do surrealistycznego automatyzmu. Przestawało być ważne, co artysta maluje, ale jak to robi, zaczęto większą uwagę przykładać do jego niepowtarzalnego gestu i tego, co czuł podczas malowania. Zdjęcie obok przedstawia Jacksona Pollocka w trakcie pracy twórczej, która nabierała wówczas formy magicznego rytuału.


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
„There´s probably no god…” ciąg dalszy
Feministyczny głos przeciw feminizacji form męskich

 Zobacz komentarze (3)..   


« Sztuka   (Publikacja: 07-07-2009 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Mateusz Kukla
Ur. 1989. Obecnie student Krakowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego na wydziale grafiki.

 Liczba tekstów na portalu: 3  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Generacja RPG, czyli czego uczą nas gry komputerowe
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 6661 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365