Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
167.878.866 wizyt
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7335 tekstów. Zajęłyby one 28952 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Kiedy będzie dostępna szczepionka na SARS-CoV-2 ?
Za miesiąc
Za pół roku
Za rok
Nie będzie możliwa
  

Oddano 824 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Emerich Coreth, Peter Ehlen, Josef Schmidt - Filozofia XIX wieku
Karl Heinz Bohrer - Absolutna teraźniejszość
Dante - Biesiada

Znajdź książkę..
Sklepik "Racjonalisty"
Agnieszka Zakrzewicz - Papież i kobieta
Anatol France - Bogowie pragną krwi

Złota myśl Racjonalisty:
Wszyscy jesteśmy skłonni do ulegania napływom irracjonalnych emocji (..) i należy się ich strzec.
 Prawo » Prawo karne i nauki penalne

Rozważania i wnioski na temat przepadku korzyści z przestępstwa
Autor tekstu:

1. Konfiskata mienia z k.k. z 1969 r. a przepadek korzyści w ujęciu noweli z 2003 r.

Czy przepadek korzyści majątkowej z popełnienia przestępstwa (art. 45 k.k. z 1997 r. [ 1 ]) jest bliski regulacji dotyczącej konfiskaty mienia (art. 46 d.k.k.)? Wydaje się, że przepadek korzyści będący środkiem karnym stanowi zupełnie inną reakcję na przestępstwo niż kara konfiskaty mienia z k.k. z 1969 r. [ 2 ]

W przypadku konfiskaty mienia mamy do czynienia z pozbawieniem sprawcy majątku w całości lub w części, który niekoniecznie ma związek z popełnionym przestępstwem. Na tym polega istota tej kary. [ 3 ] Przepadek korzyści z art. 45 k.k. dotyczy zaś mienia, które pochodzi z popełnionego przestępstwa. Różnica zatem pomiędzy tymi środkami prawnokarnymi sensu largo jest w tym zakresie zasadnicza.

Podkreśla się, że konfiskata mienia w polskim prawie karnym opiera się na domniemaniu, że „kto raz chciał wzbogacić się nieuczciwie, cały majątek zdobył nieuczciwie". [ 4 ] Słuszne jest stanowisko A. Spotowskiego, że ten anachroniczny sposób myślenia powinien odejść do lamusa. [ 5 ] Kara konfiskaty mienia w Polsce stanowiła niewątpliwie instytucję służącą „likwidacji ekonomicznej" osób, które dopuściły się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści. [ 6 ]

Wydaje się, że pochodzenie mienia, które podlega przepadkowi, to podstawowa cecha odróżniająca konfiskatę mienia od przepadku korzyści majątkowej. [ 7 ] B. Zygmont uważa, że twórcy rządowego projektu kodeksu karnego z 1995 r. nie zrozumieli istoty instytucji kary konfiskaty mienia. [ 8 ] Trudno się zgodzić z tym poglądem. Propozycja z 1995 r. zawierała rzeczywiście karę konfiskaty mienia, ale ograniczono zakres przedmiotowy jej stosowania do przestępczości zorganizowanej. [ 9 ] Takie ujęcie kary można było uzasadnić wzrostem przestępczości zorganizowanej, będącej ubocznym skutkiem dokonującej się w Polsce transformacji gospodarczo-społecznej i liberalizacji życia społeczno - politycznego.

Z. Sienkiewicz uznaje, że „ta kara to po prostu konieczność w okresach szczególnego wzrostu przestępczości". Równocześnie Autorka zauważa problem „szczególnej uciążliwości dla rodziny sprawcy" w przypadku jej orzeczenia, dochodząc jednak do wniosku, że troska o rodzinę musi być „dwustronna", co skutkować winno zadośćuczynieniem krzywdom i stratom, jakie w wyniku przestępczej działalności ponieśli pokrzywdzeni i ich rodziny. [ 10 ] Czy jednak takie „zadośćuczynienie" musi nastąpić kosztem niewinnej rodziny sprawcy przestępstwa? Czy nie stanowiłoby to species generis odpowiedzialności zbiorowej?

Nie ulega wątpliwości, że przepadek korzyści określony w art. 45 k.k. stanowi rozwiązanie po prostu lepsze niż kara konfiskaty mienia. Zagwarantowano bowiem ochronę praw osób trzecich, nałożono na organy wymiaru sprawiedliwości obowiązki dowodowe, powiązano przepadek mienia tylko i wyłącznie z majątkiem, korzyściami czy przedmiotami mającymi związek z przestępstwem.

Regulacja zawarta w art. 45 k.k. wydaje się być zgodna ze standardami demokratycznego państwa prawnego. [ 11 ] Konfiskata mienia w obecnym porządku konstytucyjnym stanowiłaby naruszenie podstawowych zasad prawa. [ 12 ]

Odnieść można wrażenie, że doświadczenie historyczne wskazuje na słuszność przyjętej konstrukcji przepis art. 45 k.k. oraz zawartej tamże „filozofii karania".

2. Porównanie polskich rozwiązań prawnych z regulacjami prawnymi innych państw oraz standardami międzynarodowymi

Motyw osiągnięcia korzyści majątkowej z popełnienia przestępstwa stanowi na pewno ważny czynnik kryminogenny. Przestępczość zorganizowana jest bez wątpienia swoistym fenomenem, zjawiskiem badanym przez wybitnych kryminologów, które należy umiejętnie zwalczać. Podstawowym środkiem służącym do zwalczania tego typu przestępczości (ale także przestępczości w ogóle) jest pozbawienie sprawców korzyści płynącej z przestępstwa. Chodzi o to, aby popełnianie przestępstw uczynić nieopłacalnym. Rację ma A. Marek twierdząc, że zyski z nielegalnej działalności stanowią dla przestępczości zorganizowanej „koło napędowe". [ 13 ]

Rozwiązania dotyczące przepadku korzyści z popełnienia przestępstwa znane są wszystkim znanym państwom rozwiniętym. Ułatwienia dowodowe czy domniemania dowodowe stanowią ważne narzędzie walki z przestępczością, szczególnie z przestępczością zorganizowaną. Regulacje prawne w tym zakresie budziły pewne wątpliwości konstytucyjne (RFN, USA). [ 14 ] Wydaje się, że tzw. konfiskatoryjna kara majątkowa w Niemczech szła, rzeczywiście, za daleko, gdyż upodobniła się do kary konfiskaty w jej klasycznej postaci. Z kolei rozwiązania amerykańskie, dopuszczające możliwość konfiskowania majątku czy zysków niekoniecznie pozostających w związku z przestępstwem, są na pewno ostrzejsze oraz radykalniejsze aniżeli art. 45 polskiego kodeksu karnego. Co prawda, obowiązki dowodowe organów ścigania łagodzą te „drakońskie" przepisy. Należy przypuszczać, że regulacje w USA wynikają ze specyfiki amerykańskiego życia społecznego oraz doświadczeń wymiaru sprawiedliwości w walce z przestępczością, w szczególności - zorganizowaną (np. narkotykową).

W literaturze w wielu krajach podkreślano konieczność wprowadzenia pewnych ułatwień dowodowych w przepadku korzyści płynących z przestępstwa. Wybitni znawcy przedmiotu postulowali wprowadzanie racjonalnych środków służących pozbawianiu korzyści z przestępstwa. [ 15 ]

Wydaje się, że polskie regulacje (art. 45 k.k.) są zgodne z obowiązującymi konwencjami międzynarodowymi, zezwalającymi na stosowanie ułatwień dowodowych, zwłaszcza w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej (art. 5 ust. 7 Konwencji ONZ z 20.12.1988 r. oraz art. 12 ust. 7 Konwencji ONZ z 12.12.2000 r.). [ 16 ]

Porównując regulację z art. 45 k.k. z rozwiązaniami w ustawodawstwach państw obcych (np. kraje anglosaskie, Japonia, kraje Europy Zachodniej), nasuwa się wniosek, iż polskie unormowania dotyczą szerszego zakresu podmiotowego („w każdej sprawie"), natomiast w większości państw rozwiniętych zwalcza się przede wszystkim przestępczość zorganizowaną. [ 17 ]

Wyrazić można nadzieję, iż praktyka potwierdzi słuszność przyjętych rozwiązań w omawianym przedmiocie, podobnie jak ma to miejsce w krajach rozwiniętych (np. USA, RFN, Japonia).

W kontekście wstąpienia Polski do Unii Europejskiej nadmienić wypada, iż przepisy kodeksu karnego, dotyczące przepadku przedmiotów pochodzących z przestępstwa oraz korzyści majątkowej (art. 44 i 45 k.k.) nie są sprzeczne z przepisami prawa UE. [ 18 ]

Trudno nie zgodzić się z A. Markiem, że „nie da się dłużej aprobować sytuacji bezradności organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości wobec sprawców, którzy przenoszą fizycznie lub w sposób formalnoprawny na osoby trzecie (osoby najbliższe, inne osoby pozostające ze sprawcą w bliskim stosunku osobistym lub gospodarczym) mienie pochodzące z przestępstwa, udaremniając jego zajęcie i przepadek" [ 19 ]. Wedle obowiązującego prawa orzekanie przepadku korzyści pochodzących z przestępstwa bowiem także może wydawać się kontrowersyjne. Można zadać sobie jednak pytanie — za A. Markiem — mając na względzie standardy międzynarodowe i regulacje państw rozwiniętych: „Czy możemy się obejść bez tego typu nawet ograniczonych domniemań [dotyczących mienia pochodzącego z przestępstwa — przyp. D. B.], jeżeli chcemy skutecznie walczyć ze współczesną przestępczością generującą bezprawne korzyści, które stanowią motor jej rozwoju, zwłaszcza przestępczością zorganizowaną?". [ 20 ]

Jak długo można tolerować osiąganie korzyści z przestępstwa, ukrywanie majątku przez sprawców czy „pranie pieniędzy" na rynkach finansowych i w gospodarce? Jak długo mafijni przestępcy będą kpić ze społeczeństwa, ukrywając korzyści z przestępstwa i nielegalnie uzyskany majątek oraz deklarując się pozornie jako osoby o niskim statusie społecznym lub niewielkich dochodach (np. renciści, osoby na utrzymaniu rodziny)? Opinia publiczna jest zbulwersowana od lat kiepską legislacją i nieporadnością wymiaru sprawiedliwości w przedmiocie pozbawiania korzyści przestępców, szczególnie członków mafii, posiadających — formalnie lub praktycznie - ogromne majątki. Z teoretycznego punktu widzenia — opartego na zasadach techniki prawodawczej, doświadczeniach i standardach prawnych państw obcych, regulacjach międzynarodowych, badaniach kryminologicznych — nowa regulacja zawarta w art. 44 i 45 k.k. stanowi dobry prognostyk dla zmiany tego niekorzystnego stanu rzeczy.

Wydaje się jednak, że standardom międzynarodowym dotyczącym samej konstrukcji przepadku korzyści majątkowych z przestępstwa winny towarzyszyć standardy międzynarodowe odnoszące się do działalności organów wymiaru sprawiedliwości, co osiągnąć można poprzez zintensyfikowanie środków materialnych dla organów ścigania, ich mobilizację, zdyscyplinowanie, szkolenia, pomoc ekspertów, naukę kadr, współpracę międzynarodową oraz współpracę z instytucjami finansowymi.


 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Rozwiązania dotyczące nieletnich we współczesnym prawie polskim
Społeczna szkodliwość czynu a prawo karne skarbowe

 Dodaj komentarz do strony..   Zobacz komentarze (2)..   


 Przypisy:
[ 1 ] Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.
[ 2 ] Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 94, ze zm.
[ 3 ] I. Rzeplińska, Konfiskata mienia — powrót kary?, PiP 1996, z. 2, s. 77.
[ 4 ] A. Spotowski, Konfiskata mienia i przepadek rzeczy (Uwagi de lege ferenda), PiP 1989, nr 3, s. 103.
[ 5 ] Ibidem.
[ 6 ] Ibidem. Zob. też I. Rzeplińska, Konfiskata mienia. Studium z historii polityki kryminalnej, Warszawa 1997, s. 10 i n.; J. Raglewski, Konfiskata mienia, czyli relikt, który odżywa, "Rzeczpospolita" z 31.1.1997 r.; M. Szewczyk, Uwagi dotyczące niektórych kar dodatkowych w kodeksie karnym, PiP 1988, nr 5, s. 105-106.
[ 7 ] J. Raglewski, Przepadek osiągniętych korzyści majątkowych jako nowy środek karny, Pal. 1999, nr 4, s. 56.
[ 8 ] B. Zygmont, Konfiskata mienia a przepadek korzyści majątkowych, Prok. i Pr. 2001, nr 11, s. 26.
[ 9 ] Przepisy projektu Kodeksu karnego w wersji z 1995 r. w przedmiocie konfiskaty mienia były następujące :
"Art. 45 § 1. Konfiskatę całości lub części mienia orzeka się, jeżeli tak stanowi przepis ustawy; w razie orzeczenia konfiskaty całości mienia grzywny nie orzeka się, chociażby jej orzeczenie było obowiązkowe.
§ 2. Konfiskata obejmuje mienie należące do sprawcy w chwili wszczęcia postępowania. Przedmioty i prawa majątkowe wyłączone z konfiskaty określają przepisy dotyczące wykonania tego środka. W razie orzeczenia konfiskaty części mienia określa się poszczególne przedmioty lub inne składniki mienia skazanego podlegającego konfiskacie. § 3. Mienie objęte konfiskatą przechodzi na Skarb Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.
Art. 46 § 1. Sąd orzeka konfiskatę mienia w całości albo w części w razie skazania za przestępstwo wytwarzania lub obrotu środkami odurzającymi lub psychotropowymi, produkcji lub handlu bronią, materiałami wybuchowymi lub rozszczepialnymi, fałszowania pieniędzy lub papierów wartościowych, wymuszenia okupu albo za przestępstwa określone w art. 304 § 1, 2, 5, 6 (formy „prania brudnych pieniędzy" — przyp. D. B.).
§ 2. Sąd może odstąpić od orzeczenia konfiskaty w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach (...)".
Sejm skreślił na posiedzeniu 20.3.1997 r. te przepisy, co Senat uznał za decyzję nieodpowiednią, gdyż oparto ją na złych skojarzeniach z czasów nadużywania kary konfiskaty mienia w Polsce Ludowej. Zob. A. Marek, Problematyka przepadku korzyści z przestępstwa — aktualny stan prawny i projekty zmian nowelizacyjnych, Apel. Gd. 2003, nr 1.
[ 10 ] Z. Sienkiewicz, Kara konfiskaty mienia, "Prawo i Życie" 1996, nr 1, s. 40.
[ 11 ] Zob. K. Postulski, M. Siwek, Przepadek w polskim prawie karnym, Kraków 2004, s. 37. Autorzy wskazują na art. 46 Konstytucji RP z 2.4.1997 r., mówiący o „przepadku rzeczy".
[ 12 ] Wydaje się, że nie ma racji Z. Sienkiewicz, pisząc, iż przywrócenie tej kary podyktowane być powinno trudnościami występującymi w zwalczaniu afer gospodarczych. Zob. Z. Sienkiewicz, op. cit., s. 230 i n.
[ 13 ] A. Marek, Problematyka przepadku..., s. 6.
[ 14 ] M. B. Stahl, Asset forfeiture, Burdens of Proof and the War of Drugs, "The Journal of Criminal Law and Criminology" 1992, vol. 83, No. 2, s. 331 i n.; W. Perron, Vermogensstrafe und Erweiterter Verfall, "Juristenzeitung" 1993, s. 918 i n.
[ 15 ] M. B. Stahl, op. cit., s. 297 i n.; W. Perron, op. cit., s. 920 i n.; A. Marek, Komentarz do kodeksu karnego. Część ogólna, Warszawa 1998, s. 137-138. Warto w tym miejscu zauważyć, że na międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Toruniu w listopadzie 2002 r., poświęconej przepadkowi korzyści z przestępstwa, można było usłyszeć, iż radykalne formy konfiskaty mienia występują w Rosji. Art.44 rosyjskiego kodeksu postępowania karnego z 1.1.2002 r. przewiduje możliwość orzekania konfiskaty za ciężkie przestępstwa. Wprowadzono domniemania względem osób trzecich. Określono przedmioty niepodlegające konfiskacie. Prokuratura rosyjska uważa, że prawo własności chronione przez art. 35 rosyjskiej Konstytucji nie jest naruszone, gdyż — jak zauważył jeden z referujących, rosyjskich prokuratorów — przedmioty nie są własnością sprawcy. Zatem, ich zdaniem, nie jest to przepadek korzyści. Regulacje rosyjskie wydają się jednak być krokiem wstecz - prawnym anachronizmem emanującym „filozofią odwetu". Nie można bowiem w tych regulacjach dostrzec związku konfiskowanego mienia z popełnionym przestępstwem.
[ 16 ] A. Marek, Komentarz do kodeksu karnego, Warszawa 2004, s. 216.
[ 17 ] Por. np. V. Konarska-Wrzosek, Prawnokarne środki walki z przestępczością zorganizowaną, Prok. i Pr. 2003, nr 3, s. 51-52. Autorka traktuje przepadek korzyści majątkowej (art. 45 k.k.) jako samoistny środek karny, odgrywający ważną rolę w walce z przestępczością zorganizowaną.
[ 18 ] Zob. Opinia UKIE, DH /2787/2002/DPE — agg, 05.09.2002 r.
[ 19 ] A. Marek, Problematyka przepadku..., s. 15.
[ 20 ] Ibidem.

« Prawo karne i nauki penalne   (Publikacja: 22-12-2005 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Dawid Bunikowski
Ur. 1980 r. Doktorant w zakresie nauk prawnych (Katedra Teorii Prawa i Państwa, UMK Toruń). Wyróżniony szeregiem nagród i stypendiów (Prezesa Rady Ministrów; Wydziału Prawa; władz lokalnych i edukacyjnych). Podinspektor w Zespole Radców Prawnych w Starostwie Powiatowym w Starogardzie Gdańskim (2005 r.), a także pracownik Biura Powiatowego Rzecznika Konsumentów (tamże). Członek zarządu Fundacji „Pomagamy Zdrowiu” w Starogardzie Gdańskim – Sekretarz Fundacji (2005). Zainteresowania: prawo, filozofia, sztuka, literatura, kultura, poezja, sport, football, ekonomia, psychologia. Zaangażowany w działalność i aktywność kulturalną (poetyka, dramat, dziennikarstwo), bierze czynny udział w akcjach organizacji pozarządowych i budowaniu lokalnego i obywatelskiego społeczeństwa.

 Liczba tekstów na portalu: 16  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Eutanazja i samobójstwo
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 4525 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365