Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
140.129.688 wizyt
Ponad 1056 autorów napisało dla nas 7244 tekstów. Zajęłyby one 28553 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Rok 2016
rok jak co rok
był dobry dla mnie
był dobry dla kraju
był dobry dla świata
był zły dla mnie
był zły dla kraju
był zły dla świata
  

Oddano 4578 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"
Friedrich Nietzsche - Antychryst
Mariusz Agnosiewicz - Kościół a faszyzm. Anatomia kolaboracji

Złota myśl Racjonalisty:
"Istota ludzka powinna umieć zmieniać pieluchy, zaplanować inwazję, ubić wieprza, zbudować statek, zaprojektować dom, napisać sonet, poprowadzić księgę rachunkową, zbudować mur, nastawić złamanie, pocieszać umierających, wydawać rozkazy, przyjmować rozkazy, działać w grupie, działać samemu, rozwiazywać równania, analizować nowe problemy, roztrzasać nawóz, zaprogramować komputer, ugotować smaczny..
 Kultura » Sztuka » Muzyka

Echa „Golema XIV” Stanisława Lema w twórczości Lecha Janerki [1]
Autor tekstu:

Lech Janerka — rockman intelektualista, muzyk samouk, autor tekstów i kompozytor, twórca piosenek znanych chyba wszystkim. „Jezu, jak się cieszę", „Jest jak w niebie", „Ryba lufa", „Labirynty", „Wyobraź sobie", „W naturze mamy ciągły ruch" i, sławny ostatnio, „Rower", to tylko niektóre z nich.

Wrocławianin „z krwi i kości", z krótkimi przerwami na emigrację, stale mieszkający na jednym z wrocławskich blokowisk, jakich wiele w kraju. Człowiek niebywale skromny, wyważony w poglądach, które nie rodzą się tylko z buntu i kontestacji rzeczywistości, lecz również z lektur filozofów, zwłaszcza Leszka Kołakowskiego:

"Czytam to, co się powinno czytać na starość, czyli rzeczy dotyczące historii, filozofii, literatura faktu lub pamiętniki. Wszystko to, z czego można wyciągać wnioski. Często bywam w księgarniach i bibliotekach przeglądając różne tytuły. Ostatnio ujrzałem książkę, która zatytułowana była „Moje słuszne poglądy na wszystko" Leszka Kołakowskiego. To tytuł, który mnie zniewolił..." [ 1 ]

Ale czy tylko Kołakowski wywarł wpływ na Lecha Janerkę?

W jednym z wywiadów, w trakcie refleksji nad twórczością młodych, wspomina mimochodem, " że nie zna artysty, którego twórczość byłaby jednym pasmem fajerwerków. Nawet Stanisław Lem, Leszek Kołakowski, których czyta od lat, nie spełniają tych kryteriów." [ 2 ]

Ta myśl, oraz niedawna, powtórna lektura "Golema XIV" i moja wieloletnia fascynacja twórczością Lecha Janerki spowodowały, że zacząłem poszukiwać w jego tekstach śladów Stanisława Lema.

Po raz drugi po "Golema XIV" sięgnąłem inspirowany artykułem wspomnieniowym Elżbiety Binswanger-Stefańskiej "Lema nie ma, mamy memy Lema". Z wieloma lekturami jest bowiem tak, że choć przestajemy pamiętać ich szczegóły, to żyją one w nas mając wpływ na nasz pogląd na rzeczywistość i postrzeganie świata. To są te memy, które przekazał nam Lem, a które właśnie teraz dyktują mi słowo po słowie, by spróbować przekazać myśl, która zrodziła się we mnie po ponownym przeczytaniu "Golema XIV" - fundamentalnego dzieła Stanisława Lema, które jest chyba wykładnią całej jego twórczości, koncentratem jego myśli i spostrzeżeń na temat miejsca człowieka we Wszechświecie.

Lem w swoim dziele postawił przed sobą niebotyczne zadanie. Postanowił wcielić się w twór prześcigający nas o całe eony inteligencją i wiedzą, w syntetyczny rozum, który zaledwie raczy schylić się do nas z wyżyn potęgi swego intelektu, przepuścić "wieloryba" swej wiedzy przez "ucho igielne" naszej percepcji tak, byśmy byli ją w stanie pojąć nie odrzucając jej jako bełkotu, wiedzeni małością naszych umysłów. Zechciał powiedzieć nam coś, co w roku 1973 mogło brzmieć rzeczywiście jak brednie wynaturzonego umysłu, a co i dziś u wielu budzi lęk i sprzeciw.

Zacznijmy jednak od Janerki, od tekstu do piosenki „Ewolucja, rewolucja i ja":

"Papież już nie mówi "na pewno nie"
Rządy rządzą lepiej, bo ty tak chcesz
Chaos się nadyma, by wypluć sens
Oto nam się kończy dwudziesty wiek
Ewo- rewo- i ja

Rozwijać się i zmieniać chcę
"

Sam tytuł może służyć za wprowadzenie w problematykę "Golema XIV", choć zdaję sobie sprawę, że karkołomnym zadaniem jest wywiedzenie z tekstu jednej piosenki sensu wykładu Golema. Musimy przecież pamiętać o specyficznej formie utworu rockowego.

Janerka, z właściwą sobie lapidarnością i celnością skrótów myślowych, opisuje miejsce, w jakim znalazła się współczesna cywilizacja. Jesteśmy nie tylko biernym uczestnikiem, ale, jako istoty rozumne, również świadomym widzem ewolucji. To Ewolucja dała nam Rozum, to on doprowadził do rewolucji naukowej, kulturalnej i obyczajowej, choć stało się to wbrew skostniałym instytucjom i systemom, które symbolizuje tutaj Papież z chwiejącą się dogmatyką kościelną. (Nawiasem mówiąc: jakże aktualnie brzmią poniższe słowa Golema w kontekście dzisiejszych bojów ewolucjonistów z kreacjonistami):

"Sto lat temu jeszcze myśl, żeby mógł powstać Przekaz bez osobowego Autora, wydawała się wam takim nonsensem, że posłużyła za impuls układania absurdalnych ponoć żartów — jak ten o stadzie małp, które póty walą na oślep w maszyny do pisania, aż z tego Encyclopaedia Britannica się poskłada. Zalecam wam ułożyć w wolnej chwili antologię takich właśnie żartów, co jako czysty nonsens bawiły przodków waszych, a teraz okazują się przypowieściami z aluzją do Przyrody. Jakoż sądzę, że ze stanowiska każdego Rozumu, który się Przyrodzie niechcący złoży, musi ona przedstawiać się jako wirtuoz co najmniej ironiczny… ponieważ Rozum — jak i życie całe — w swoim wstępowaniu stąd wynika, że ona jest, wydostawszy się kodowym ładem z martwego chaosu, wprawdzie skrzętną prządką, ale jednak niedoskonale porządną; gdyby zaś była właśnie w porządku doskonała, toby ani rodzajów, ani Rozumu porodzić nie mogła. Albowiem Rozum, z drzewem życia, jest to owoc błądzącego miliardoleciami błędu."

Tak oto "chaos wypluł sens", czyli "kodowy ład", który wyłonił się z "martwego chaosu". Otrzymaliśmy od ewolucji rozum, z którego niekoniecznie potrafimy korzystać. Rozum osadzony w mózgu — narządzie przypominającym swym wyglądem "Kalafior":

"Dla heteroseksualnych i sowizdrzałów
Dla akrobatów demokracji i dla ukwiałów
Dla hodowców dywidendy i dla rolników
Dla papieży, dekadentów i pasożytów
Kalafior

Dla królowej tańców disco i dekabrystów
Dla świętego panie tego i aborystów
Dla niewinnych ust proroka i fanatyków
I dla wszystkich co szukają bomby w nocniku
Warzywo złe
Kalafior"

Czego można było się spodziewać po Janerce, pozbawionym złudzeń mizantropie? Dwie zwrotki korowodu ludzkich postaci (z jednym wyjątkiem!) podsumowane zawołaniem "warzywo złe!" Ta piosenka, to oskarżenie rodzaju ludzkiego o bezmyślność, ba! — gorzej, złośliwość w posługiwaniu się rozumem. Człowiek warzywo — potocznie — wymagający opieki, wegetujący, pomimo tego, że ma przecież rozum! Hodowca dywidendy i królowa tańców disco — w gruncie rzeczy bezmyślni, jak wymieniony, niby nie pasujący tutaj, ukwiał. Jasno daje nam Janerka do zrozumienia, jak marna jest ludzka konsystencja. Rządzą nami instynkty, nieledwie zwierzęca pazerność na przestrzeń życiową, czego przejawem są twory nazywane „kulturami" i „cywilizacjami".

Oto, co spiżowym głosem na temat rozumu i jego wytworów, oznajmia nam sam Golem:

"Czy ktoś tu winny, czy można tu postawić kogoś w stan oskarżenia za tę Nemezis, za mordęgę Rozumu, co wysnuł z siebie sieci kultur, by zamknąć pustkę, by w pustce tej wytyczyć drogi, cele, ustanawiać wartości, gradienty, ideały — czyli robił, na terenie wyzwolonym spod bezpośredniego władztwa Ewolucji, coś wcale podobnego do tego, co ona robi na dnie życia, kiedy cele, drogi, gradienty, wtłacza w ciała zwierzętom i roślinom w jednym ładunku jako ich los?

Oskarżać za Rozum — za taki Rozum, tak! — ponieważ był wcześniakiem, ponieważ gmatwał się w stworzonym przez siebie, w tych sieciach, ponieważ musiał — nie wiedząc do końca, nie pojmując, co sam czyni, bronić się jednocześnie przed zamknięciem w kulturach restrykcyjnych, zbyt bezwzględnym, i przed wolnością, w kulturach rozluźnionych, zbyt wszechstronną — pomiędzy więzieniem i bezdnią zawieszony, uwikłany w bitwę nieustającą na dwóch frontach naraz, rozdarty.

I jakże, proszę, mógł w tym stanie rzeczy wasz rozum okazać się dla was samych czymś innym niż aniżeli nieznośnie jątrzącą zagadką? Jakże inaczej!"

Rozum, będący jednocześnie narzędziem i przedmiotem poznania, jest jedną z zagadek, którą usiłuje rozwikłać współczesny człowiek. Zadajemy sobie również pytania, na które nie znamy odpowiedzi — Skąd jesteśmy? Dokąd zmierzamy? A może odpowiedź znamy, ale nie dorośliśmy do jej percepcji, jako ludzkość, mentalnie?

"Pytania są wciąż takie same
Na przykład, dlaczego jest źle
Od kopa do praw

Od gnoju do gwiazd

Tak przecież jest blisko
że tylko się pytać i śmiać..".
„Tryki na start"

Janerka, deklarujący ateizm, wie, że nie magia jest tutaj odpowiedzią. Ale kto ma nam jej, w takim razie, udzielić? Jak stanąć na nogach, gdy okazuje się, że Ojca nie ma? Jak przeżyć szok wyjścia z antropocentryzmu, gdy jawimy się sobie centrum, mało! — celem Stworzenia! Jak wytłumaczyć dziecku, że nie świat jest dla niego, lecz że ono jest tylko jego częścią?

"Od gnoju do gwiazd / tak przecież jest blisko...", zdaje się odpowiadać nam Janerka słowami Golema:

"Język ewolucji [kod genetyczny] — jak każdy! — jest doskonały w potencjach, lecz on wszak był ślepy… Przyroda… zachowuje wszakże neutralność, bo ona to filtr, który przepuści każdą ustrojowa formę, zdolną kod podać dalej. A czy do tego dojdzie kroplami, czy górami mięsa, jej do tego nic… Przyroda nie baczy na jakowyś postęp, przepuszcza tedy kod, czy wziął na to energię z gwiazdy czy z gnoju.. Gwiazda i gnój — tu nie idzie o estetyczność źródeł, rzecz prosta! — lecz o różnicę pomiędzy energią najwyższą, przez uniwersalność możliwych obróceń, i najgorszą, bo przechodząca już w chaos cieplny. Toteż nie estetyka jest przyczyną światła, którym myślę: musieliście, tak właśnie, wrócić do gwiazdy."

Zatem, czeka nas droga od gnoju do gwiazd. Musimy się wyzwolić z przypisanego nam przez ewolucję prymitywnego, pasożytniczego żerowania na zastanych ziemskich dobrach natury, a tylko jeden kierunek tej ucieczki jest możliwy — prosto w gwiazdy. I to właśnie w gwiazdy wiedzie nas Lech Janerka w swoim utworze "W naturze mamy ciągły ruch":

"Dotykam sedna sprawy
Co łamie mnie na pół
Dotykam sedna sprawy
Unoszę się jak duch...
...z larwy, z larwy do gwiazd...
...coś odpada coś odpada i upada."
„W naturze mamy ciągły ruch"

Ale jak wzbić się porządnie w lot międzygwiezdny, zasiedlać sobą nieskończone przestrzenie, gdy nasze niemrawe ciało niezbyt się do tego nadaje? To prawdziwa kara mieć umysł sięgający gwiazd, i pozostawać w takiej substancji:

"Wisząc trochę niewygodnie
Na substancji ryzykownej
Która to określa byt mój śmiały
Na poziomie dość niedbałym
Kara..."
„Ceremonie"


1 2 Dalej..

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Grzechy polskiej kultury muzycznej
Kompakt umarł i nie żyje

 Zobacz komentarze (2)..   


 Przypisy:
[ 1 ] Wywiad Wojciecha Belke z Lechem Janerką z 2002r.
[ 2 ] Wywiad Grzegorza Brzozowicza z Lechem Janerkąz 2002r.

« Muzyka   (Publikacja: 16-12-2007 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Marek Ławreszuk
Przedsiębiorca, członek Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów, inicjator i współtwórca Internetowej Listy Ateistów i Agnostyków.

 Liczba tekstów na portalu: 6  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Jak Szymon H. eutanazję zamordował
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 5649 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2017 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365