Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
144.802.967 wizyt
Ponad 1060 autorów napisało dla nas 7269 tekstów. Zajęłyby one 28656 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Korea Północna zaatakuje
w 2018 r.
w ciągu kilku lat
nie zaatakuje
  

Oddano 2408 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Stanisław Lem - Solaris
Stanisław Lem - Dzienniki gwiazdowe

Znajdź książkę..
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Jeśli nie starczy nam sił, aby milczeć, możemy mówić tylko o sobie.
 Nauka » Biologia » Antropologia » Nauki o zachowaniu i mózgu

Dlaczego ludzie stoją na ramionach gigantów, a szympansy i małpy nie
Autor tekstu:

Tłumaczenie: Krzysztof Achinger

Jesteśmy jak karły stojące na ramionach gigantów. Ta metafora, rozpowszechniona przez Izaaka Newtona, opisuje sposób, w jaki ludzie budowali na tym, co odkryto wcześniej. Wszystko w naszej kulturze jest rezultatem wiedzy i umiejętności, które zostały powoli zakumulowane na przestrzeni wieków. Bez tej „kumulującej się kultury", nie mielibyśmy naszej głębokiej naukowej wiedzy, bogatych  tradycji lub skomplikowanych technologii. Mówiąc wprost, nie da się zrobić samochodu z niczego — najpierw trzeba wynaleźć koło.

Czy jesteśmy w tym osamotnieni? Z pewnością wiele innych zwierząt potrafi się uczyć jedno od drugiego i zdobywać umiejętności, a wiele z nich posiada tradycje kulturowe. Ale metafora Newtona traktuje nie tylko o rozpowszechnianiu umiejętności, ale też o stopniowym polepszaniu. Budujemy w oparciu o przeszłość, a nie tylko w oparciu o przekazywanie wiedzy dalej. Wraz z kolejnymi pokoleniami nasza kultura staje się bardziej skomplikowana. Czy inne gatunki wykazują taką samą „kulturową zębatkę"?

Lewis Dean z Uniwersytetu St Andrews spróbował odpowiedzieć na to pytanie zadając dzieciom, szympansom i kapucynkom to samo zadanie: pudełko-łamigłówkę z trzema coraz trudniejszymi etapami, gdzie każdy jest oparty na wiedzy o poprzednim.

Jeżeli przesuniesz drzwiczki w pudełku, odsłonisz rurkę z marchewką — wystarczająco odżywczą dla szympansa lub małpy, ale dość nisko usytuowaną na ich liście preferowanych produktów do spożycia. Jeżeli naciśniesz dwa przyciski, możesz otworzyć drzwiczki jeszcze bardziej, odsłaniając jabłko — bardziej pożądaną przekąskę. Wreszcie możesz przekręcić tarczę, aby otworzyć drzwiczki jeszcze bardziej i odsłonić winogrona — najsmaczniejszą przekąskę. (Dla dzieci, rurki zawierały stopniowo coraz bardziej atrakcyjne naklejki).

Wszystkie trzy gatunki mierzyły się z pudełkiem-łamigłówką w grupach, a ponieważ pudełka posiadały dwa zestawy drzwiczek, nagród, przycisków i tarcz do przekręcania, dwa osobniki mogły pracować nad łamigłówką jednocześnie.

Dean odkrył, że mniej niż 10 procent szympansów podołało odnalezieniu jabłka po 30 godzinach, a tylko jeden dotarł do winogron. Kapucynki poradziły sobie jeszcze gorzej — po 53 godzinach, tylko 5 procent znalazło jabłko i żadne z nich nie odnalazło winogron. Nawet, gdy Dean pomagał szympansom dołączając do grupy weterana, który został wytrenowany do rozwiązywania wszystkich trzech poziomów, na niewiele się to zdało. Dzieci nie miały takiego problemu. Po mniej niż trzech godzinach, ponad połowa z nich poradziła sobie z drugim poziomem i nieco mniej niż połowa rozwiązała poziom trzeci.

Dean uważa, że dzieci odniosły sukces tam, gdzie inne zwierzęta nie z powodu kilku cech społecznych, włączając ich tendencję do uczenia się, naśladowania, dzielenia się i rozmawiania. Wszystkie cechy znajduje się również u innych zwierząt, ale w mniejszym stopniu. Ta różnica wyszła przy eksperymencie z pudełkiem-łamigłówką.

Dzieci uczyły jedno drugiego czegoś o pudełku-łamigłówce w 23 przypadkach („Naciśnij przycisk"). Regularnie ze sobą rozmawiały. Były jedynym gatunkiem, który naśladował się nawzajem częściej niż tego nie czynił. A w 215 przypadkach spontanicznie przekazały naklejki, które znalazły, swoim kolegom. Im więcej się uczyły, mówiły, naśladowały i dzieliły, tym lepiej im szło z pudełkiem łamigłówką.

W przeciwieństwie do dzieci, szympansy i kapucynki nigdy nie uczyły jedno drugiego. Jak Dean do tego doszedł? Żadne z nich wyraźnie nie przekazało wiedzy o części pudełka innemu osobnikowi. Rzadko przywoływały się, a nawet, gdy to uczyniły, nie przyciągały uwagi innych osobników do pudełka, tym bardziej nie pomagały im rozwiązać problemu. Znacznie częściej próbowały własnych sposobów niż naśladowały innych. Gdy szympansy „małpowały" innego osobnika, robiły tak tylko podczas rozwiązywania pierwszego poziomu łamigłówki. I nigdy nie przekazywały jedzenia, które znalazły.

Inni badacze zaproponowali odmienne, niemające nic wspólnego z naszą społeczną naturą, wytłumaczenia kumulującej się kultury. Na przykład, niektórzy zasugerowali, że inne zwierzęta kradną od siebie częściej, przywiązują się do nagród odganiając innych lub zachowują większy dystans. Wszystkie te cechy mogą zapobiegać stopniowemu budowaniu ich wiedzy. Jednak Dean nie znalazł w swoim badaniu dowodów na poparcie żadnej z tych hipotez.

Według niego dzieci odniosły sukces, ponieważ uznały pudełko za wyzwanie społeczne i pracowały nad rozwiązaniami wspólnie. Dla nich liczył się środek na dotarcie do celu, a nie tylko nagroda. Inne gatunki odniosły porażkę, ponieważ widziały pudełko, jako sposób na zdobycie jedzenia dla siebie, niezależnie od innych osobników. Dean twierdzi, że kumulująca się kultura zależy od „pakietu społecznych zdolności poznawczych", które są „nieobecne lub zubożałe u szympansów i kapucynek".

Inni badacze szukali dowodów na kumulującą się kulturę u szympansów i nie udało im się tego dokonać. To jest jednak pierwsze badanie porównujące jak trzy różne gatunki radzą sobie z tym samym zadaniem. Victoria Horner z Uniwersytetu Emory, badająca zdolności umysłowe różnych gatunków, była pod wrażeniem eksperymentu Deana. Jednak podkreśla ona fakt, że dzieci szukały naklejek, a pozostałe osobniki jedzenia. „Szympansy w naturalny sposób rywalizują o jedzenie. Czy gdyby dostały naklejki lub tokeny w formie jedzenia, zachowywałyby się w ten sam sposób lub byłyby bardziej tolerancyjne, jak dzieci? — zastanawia się Horner. "Z drugiej strony, gdyby dzieci szukały cukierków, czy też dzielenie się przychodziłoby im tak łatwo?"

Horner stwierdziła także, że badanie nie oznacza, że szympansy lub kapucynki nie posiadają kumulującej się kultury. Szympansy z pewnością posiadają jej podstawowe elementy. „Są zdolne do naśladowania i prospołecznego zachowania; jest też wyraźny dowód w postaci nauki otwierania kokosów" - powiedziała Horner. Zajmuje im to po prostu więcej czasu, aby wynaleźć nowe zachowanie i zajmuje im więcej energii zademonstrowanie zachowania innym. Horner dodaje, że „jeżeli kumulująca się kultura istnieje u innych gatunków, to musi być to bardzo rzadkie zjawisko. Ludzie są w tym znacznie lepsi, ale nie sądzi, żeby powyższe dane potwierdzały konkluzję, że kumulująca się kultura jest całkowicie obca szympansom".

Źródło: Dean, Kendal, Schapiro, Thierry & Laland. 2012. Identification of the Social and Cognitive Processes Underlying Human Cumulative Culture. Sciencehttp://dx.doi.org/10.1126/science.1213969

Zdjęcie Gillian Ruth Brown

Tekst oryginału

Not Exactlu Rocket Science/Discoever, 1 maraca 2012r.

 Dodaj komentarz do strony..   Zobacz komentarze (5)..   


« Nauki o zachowaniu i mózgu   (Publikacja: 19-03-2012 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Ed Yong
Mieszka w Londynie i pracuje w Cancer Research UK. Jego blog „Not Exactly Rocket Science” jest próbą zainteresowania nauką szerszej rzeszy czytelników poprzez unikanie żargonu i przystępną prezentację.
 Strona www autora

 Liczba tekstów na portalu: 148  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Podstępny cętkowany kot udawał, że jest przedstawicielem innego gatunku
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 7866 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365