Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
161.084.222 wizyty
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7320 tekstów. Zajęłyby one 28875 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Czy jesteś zadowolony/a z życia?
Tak
Nie
Nie wiem
  

Oddano 1930 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Mona Ozouf - Święto rewolucyjne 1789-1799
Kerstin Steinbach - Były kiedyś lepsze czasy... (1965-1975) Znienawidzone obrazy i ich wyparty przekaz
Julio VALDEÓN BARUQUE, Manuel TUŃÓN DE LARA, Antonio DOMINGUEZ ORTIZ - Historia Hiszpanii

Znajdź książkę..
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
"Wolność nie istnieje na zewnątrz, wolność istnieje tylko wewnątrz człowieka"
 Kościół i Katolicyzm » Sprawy finansowe i majątkowe » Uposażenie Kościoła w XX-leciu

Uposażenie Kościoła w Polsce 1918–1939. Majątek nieruchomy [6]
Autor tekstu:

Obszar majątku ziemskiego kościoła katolickiego

W związku z zapowiedzianą w uchwale sejmu z 10.7.1919 r. reformą rolną, która miała objąć także tzw. dobra martwej ręki, Ministerstwo WRiOP zwróciło się w październiku 1919 r. do wojewodów i Generalnego Delegata Rządu we Lwowie o przesłanie wykazów kościelnych dóbr ziemskich. Wojewodowie mieli sporządzić zestawienia na podstawie posiadanych materiałów i informacji uzyskanych w kuriach biskupich. Zadanie to okazało się niewykonalne z kilku względów. Nie wszystkie urzędy wojewódzkie posiadały odpowiednie statystyki i przesyłały do resortu tylko fragmentaryczne informacje. Minister b. dzielnicy pruskiej ocenił np. stan posiadania archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej na około 3000 ha, podczas gdy kuria poznańska wykazała 26.779 ha, a gnieźnieńska 19.429 ha [ 46 ]. Wojewodowie ze wschodnich i południowych województw nie mogli podać wiarygodnych informacji, chociażby ze względu na nieustabilizowane granice, a ponadto na opór biskupów na tych obszarach, przeciwnych jakiejkolwiek akcji zamierzającej do objęcia dóbr kościelnych reformą rolną i w związku z tym odmawiających informacji na temat posiadanych dóbr ziemskich. Ostatecznie władze państwowe mogły się posługiwać tylko danymi, które przedstawił na posiedzeniu Sejmu 26.6.1919 r. poseł ks. Kazimierz Kotula [ 47 ]. Według relacji posła Kościół katolicki posiadał na ziemiach byłych trzech zaborów ogółem gruntów 218.728 ha:

  • b. zabór austriacki — 120 028 ha

  • b. zabór pruski — 50 000 ha

  • b. zabór rosyjski — 39 700 ha.

W latach 1920-1921 został w Polsce, w ówczesnych granicach przeprowadzony spis powszechny, którym objęto również wielką własność ziemską. Spisem objęto tylko gospodarstwa rolne powyżej 50 ha i w związku z tym nie można było stwierdzić, jaką ilość ziemi posiadał Kościół katolicki ogółem. Ze spisu wynikało (zob. tabelę 3), że różne kościelne osoby prawne były właścicielami 1070 majątków powyżej 50 ha gruntu o łącznej powierzchni 229.306 ha. Z tej ogólnej powierzchni Kościół katolicki posiadał 89,3%, Cerkiew prawosławna 10,6%, a kościoły ewangelickie 0,1%. Kościół katolicki posiadał 868 majątków, na które średnio przypadało po 236 ha, Cerkiew prawosławna 199 majątków po około 123 ha i kościoły ewangelickie 3 majątki po około 80 ha.

Rodzaje gruntów Powierzchnia
ha (%)
Kościoły
katolicki prawosławny ewangelicki
razem w tym obrządku:
łacińskiego greckiego ormiańskiego
Ogółem: 229.306 (100) 204.639 (89,3) 141.642 (61,8) 62.942 (27,5) 55 (0,02) 24.407 (10,6) 239 (0,1)
W tym:
ziemie orne 99.776 (100) 88.598 (88,8) 73.292 (73,5) 15.289 (15,3) 17 (0,02 11.006 (11,0) 152 (0,2)
łąki 19.864 (100 15.272 (76,9) 11.266 (56,7) 3.989 (20,1) 17 (0,1 4.550 (22,9) 42 (0,2)
pastwiska 11.743 (100 10.428 (88,8) 5.411 (46,0) 4.997 (42,6) 20(0,2 1.303 (11,1) 12 (0,1)
sady 665 (100) 529 (79,6) 437 (65,8) 92 (13,8) - 132 (19,8) 4 (0,6)
ogrody 1.032 (100) 645 (62,5) 449 (43,5) 196 (19,0) - 386 (37,4) 1 (0,1)
parki 189 (100) 188 (99,5) 48 (25,4) 140 (74,1) - 1 (0,5) -
wody 1.830 (100) 1.572 (85,9) 1.541 (84,2) 31 (1,7) - 258 (14,1) -
lasy 84.906 (100) 81.169 (95,6) 45.106 (53,1) 36.063 (42,5) - 3.737 (4,4) -
pod zabudowaniami 1.984 (100) 1.664 (83,9) 1.231 (62,0) 432 (21,8) 1 (0,1) 316 (15,9) 4 (0,2)
nieużytki 7.317 (100) 4.574 (62,5) 2.861 (39,1) 1.713 (23,4) - 2.718 (37,1) 24 (0,4)


Tabela 3: Źródło: Wielka własność ziemska kościołów w Polsce w 1920 r. (pow. 50 ha). Spis rolny z 1920 r. – Statystyka Polski. Warszawa 1925, z. V, s. VII; S. Gołębiowski, Problem reformy rolnej, s. 1-11.

Na prośbę Ministerstwa WRiOP Biuro Episkopatu Polskiego przesłało w marcu 1928 r. zestawienie własności ziemskiej Kościoła katolickiego wszystkich trzech obrządków. Okazało się, że własność ta obejmowała 324.632 ha (tabela 4), czyli o około 120.000 ha więcej niż ujawnił to spis rolny wielkiej własności z 1920 r. (tabela 3). Nie było to jednak nadal zestawienie pełne. Najwięcej wątpliwości mogą budzić informacje dotyczące własności zakonów, ponieważ zebrano dane tylko od 45 zakonnych osób prawnych, na ogólną ich liczbę około 130 w Polsce. Zapewne większość domów zakonnych nie dostarczyła ordynariuszom wykazów posiadanych majątków, a kurie, ze względu na brak uprawnień, nie mogły nalegać.

Lp. Prowincje, archidiecezje, diecezje Obszar
ha %
Ogółem 324.632 100,0
Obrządek łaciński 182.858 56,3

Prowincja gnieźnieńsko-poznańska

71.140 22,3
1 Gnieźnieńska 19.4291 6,0
2 Poznańska 26.7792 8,2
3 Chełmińska 25.954 7,9
4 Włocławska 1.338 0,4

Prowincja warszawska

9.641 2,9
5 Warszawska 801 0,2
6 Płocka 1.137 0,3
7 Sandomierska 811 0,2
8 Lubelska 872 0,3
9 Podlaska 5.798 1,8
10 Łódzka 222 0,1
Prowincja wileńska 10.126 3,1
11 Wileńska 8.875 2,7
12 Łomżyńska 380 0,1
13 Pińska 871 0,3
Prowincja lwowska 67.458 20,8
14 Lwowska 38.605 11,9
15 Przemyska 26.101 8,0
16 Łucka 2.752 0,9
Prowincja krakowska 22.493 6,9
17 Krakowska 6.234 1,9
18 Tarnowska 9.823 3,0
19 Kielecka 3.6233 1,1
20 Częstochowska - -
21 Śląska 2.813 0,9
Obrządek grecki 98.280 30,9
Prowincja lwowska 98.280 30,3
22 Lwowska 40.482 12,5
23 Przemyska 34.769 10,7
24 Stanisławowska 23.029 7,1
Obrządek ormiański 185 0,1
25 Lwowska 185 0,1
Zakony 43.309 13,3
26 Męskie 28.456 8,8
27 Żeńskie 14.853 4,5

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Dobra martwej ręki w dawnej Polsce i dzisiaj
Zarząd majątkiem Kościoła w XX-leciu międzywojennym


 Przypisy:
[ 46 ] S. Gołębiowski, Problem reformy rolnej, s. 7-8.
[ 47 ] Sprawozdania stenograficzne z posiedzeń Sejmu Ustawodawczego, 56 posiedzenie z 1919 r., łam. 11.

« Uposażenie Kościoła w XX-leciu   (Publikacja: 27-07-2008 Ostatnia zmiana: 21-10-2008)

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Jerzy Wisłocki
Ur. 1928, zm. 2008. W latach 1944-1945 działał w Armii Krajowej. W czerwcu 1956 aresztowany i przetrzymywany w Urzędzie Bezpieczeństwa. W 1948 ukończył szkołę średnią w Przemyślu. W 1952 ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Poznańskiego. W 1963 - doktorat nauk prawnych na podstawie rozprawy o rzemieślniczych cechach poznańskich w okresie przed wojnami szwedzkimi. Od 1978 jest doktorem habilitowanym, od 1983 profesorem nauk humanistycznych, a od 1995 - profesorem zwyczajnym. Od 1953 pracował w Archiwum Państwowym w Poznaniu na stanowisku kierownika pracowni mikrofilmowej. Później - od roku 1956 aż do 1988 - był pracownikiem naukowym Wydziału Prawa Uniwersytetu Poznańskiego, gdzie wypromował 250 magistrów i 12 doktorów. W 1982 został dyrektorem Biblioteki Kórnickiej PAN. Od 1987 kierował Zakładem Badań Narodowościowych PAN, w którym utworzył czasopismo "Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa". W latach 1955-1992 był członkiem władz poznańskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, a od 1972 do 1985 - głównym redaktorem wydawnictw Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

 Liczba tekstów na portalu: 10  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Konkordat polski z 1925 roku. Zagadnienia prawno-polityczne
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 5981 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365